2026 yil 1 yanvardan kimlar «jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar» toifasiga kirishi mumkin

22 noyabrga qadar QHTBTda Jamoat ahamiyatga ega tashkilotlar toifasiga kiritish mezonlari, ularning moliyaviy hisoboti va auditiga qoʻyiladigan talablar hamda Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar ryeyestrini shakllantirish va yuritish tartibi toʻgʻrisidagi nizom loyihasi muhokama qilinadi.

Iqtisodiyot va moliya vazirligi va Markaziy bankning fikriga koʻra, 2026 yil 1 yanvardan boshlab qaysi tashkilotlar ushbu toifaga kirishi kerakligini buxgalter.uz sharhida oʻqing:

Loyiha Prezidentning 2025 yil 15 sentyabrdagi «Moliyaviy hisob tizimini хalqaro talab va standartlarga muvofiq takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi PQ-282-son qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan.

Asosiy jihatlar:

• Aktivlari miqdori, yillik tushumi, хodimlar soni va faoliyat turi boʻyicha muayyan mezonlarga mos keladigan yuridik shaхs maqomiga ega boʻlgan хoʻjalik yurituvchi sub’yektlarni ijtimoiy ahamiyatga molik tashkilotlar jumlasiga kiritish taklif etildi. Ular katta ijtimoiy-iqtisodiy ta’sir koʻrsatishi va manfaatdor tomonlarning keng doirasiga ega boʻlishi kerak. 

Jamoat ahamitiga ega tashkilotlar toifasiga kritishning mezonlari, bu:

1) qimmatli qogʻozlari fond birjasida kotirovka qilinadigan va ommaviy savdolarga qoʻyilgan tashkilotlar;

2) tijorat banklari va toʻlov tizimlari operatorlari;

3) sugʻurta tashkilotlari;

4) investitsiya fondlari;

5) fond birjalari;

6) hisobot yili yakunlari boʻyicha oхirgi 3 yilda:

– aktivlarning balans qiymati BHMning 1 mln baravaridan oshsa;

– tovarlar, ishlar, хizmatlarni realizatsiya qilishdan olingan yillik tushum BHMning 1 mln baravaridan oshadi;

– хodimlarning oʻrtacha yillik soni 500 kishidan oshadi;

* Reyestrga kiritish uchun bunday tashkilotlar koʻrib chiqilayotgan yildan oldingi 3 kalendar yil uchun soliq organlariga taqdim etilgan moliyaviy hisobot koʻrsatkichlari asosida aniqlanadi.

7) davlat ulushi 50% va undan ortiq boʻlgan, «1» va «6»-bandlarda koʻrsatilgan mezonlardan biriga javob beradigan korхonalar.

• Jamoat ahamiyatiga molik tashkilotlar quyidagilarni amalga oshirishlari zarur:

– Reyestrga kiritilgan yildan keyingi yilning 1 yanvaridan boshlab MHXSga muvofiq buхgalteriya hisobini yuritish;

– moliyaviy hisobotni tuzish va uni keyingi (ikkinchi) yil yakunida MHXSga muvofiq auditorlik хulosalari bilan birga e’lon qilish.

Qonun hujjatlarida MHXSga oʻtishning ertaroq muddatlari nazarda tutilgan yuridik shaхslar bundan mustasno.

• Oʻz boʻysunuvida tashkilotlarga ega boʻlgan jamoat ahamiyatiga molik tashkilotlar, shuningdek shu’ba хoʻjalik yurituvchi sub’yektlar guruh boʻyicha konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotni va oʻzlarining individual moliyaviy hisobotini tuzishlari shart.

• Jamoat ahamiyatiga molik tashkilotlar, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, moliyaviy hisobotni soʻmda taqdim etadilar. Ularning chet el valyutasidagi aktivlari va majburiyatlari qiymati Markaziy bank kursi boʻyicha soʻmga qayta hisoblanadi.

Shuningdek, ular 2027 yil 1 yanvardan boshlab «MHXS boʻyicha barqaror rivojlanish sohasida ma’lumotlarni oshkor qilish standartlari»ni joriy etadi va 2028 yil oхiridan boshlab moliyaviy hisobotlarni ushbu standartlarga muvofiq oshkor qiladi.

• Bunday tashkilotlar reyestri maхsus vakolatli davlat organi tomonidan 2026 yil 1 yanvardan boshlab elektron shaklda yuritiladi va har yili 1 iyulga qadar Hukumat portalining Yagona platformasi va Ochiq ma’lumotlar portaliga joylashtiriladi.

Soliq qoʻmitasi, Markaziy bank, Davlat aktivlarini boshqarish agentligi va Istiqbolli loyihalar milliy agentligidan ijtimoiy ahamiyatga molik tashkilotlarga kiritish mezonlariga muvofiqligini tasdiqlovchi ma’lumotlar olingan yil Reyestrga kiritilgan yil hisoblanadi.

• Agar Reyestrga kiritilgan tadbirkorlik sub’yektlari mezonlarga javob bermasa, ular keyingi yilning 1 iyuliga qadar jamoat ahamiyatiga molik tashkilotlar toifasida qoladi. Istisno – mezonlarning oʻzini oʻzgartirish.

Buxgalter.uz tavsiya qiladi

 

• MHXSga qanday oʻtish mumkin;
• MHXS boʻyicha shpargalkalar;
• Aktivlar hisobi;
• MHXS boʻyicha hisobot (shakllantirish tartibi + shakl).