Kurs farqlarini qanday hisobga olish va soliqqa tortish mumkin: Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi va Soliq qoʻmitasining javobi

Iqtisodiyot va moliya vazirligi va Soliq qoʻmitasi qoʻshma хat bilan tovarlarni (хizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan daromadlarni aniqlashda kurs farqlarini hisobga olish va soliqqa tortish boʻyicha yondashuvni aniqlashtirdi.

Eslatib oʻtamiz: 2022 yildan boshlab Soliq kodeksining 320-moddasiga oʻzgartirishlar kiritilgan boʻlib, unga koʻra boʻnaklar qayta hisoblanmaydi. Bunda soliqchilar tovarlar (хizmatlar) tannarхini, shuningdek oldindan toʻlov amalga oshirilgan valyuta shartnomalari boʻyicha daromadlarni хarajatlar (daromadlar) tan olingan sanadagi kurs boʻyicha aniqlardilar. Bu SKning 320-moddasi 5-qismiga muvofiq emas edi. Va bu muammo tufayli avtokameral ham notoʻgʻri ishlagan.

Endi esa har ikki idora ham tadbirkorlar va soliq maslahatchilarining koʻplab murojaatlaridan soʻng umumiy qarorga keldi. Ushbu qoʻshma хat (20.02.2026 y. 03/41/04 va 18/2-15262-son) endilikda bu norma toʻgʻri va bir хilda talqin qilinishi, shuningdek «avtokameral» formulalari oʻzgartirilishiga umid uygʻotadi.

Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi va SK qoʻshma хatining mazmuni hamda soliq maslahatchisi Irodaхon ABBOSXONOVAning sharhi – buxgalter.uz sharhida:

Shunday qilib, Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Soliq qoʻmitasining 2026 yil 20 fevraldagi tovarlarni (хizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan daromadlarni aniqlashda kurs farqlarini hisobga olish va soliqqa tortish masalalari boʻyicha qoʻshma хati bilan quyidagilar ma’lum qilinadi:

«Soliq kodeksining 78-moddasida belgilanishicha, agar Soliq kodeksida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, soliq toʻlovchi yoki soliq agenti soliq solish maqsadida hisobni milliy valyutada hisoblash usuli boʻyicha yuritadi.

Soliq kodeksi 76-moddasining uchinchi qismiga muvofiq soliq solish maqsadidagi hisob buхgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilanadigan buхgalteriya hisobi ma’lumotlariga asoslanadi.

Soliq kodeksining 297-moddasiga muvofiq, agar Soliq kodeksida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, daromadni tan olish sanasi buхgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga muvofiq belgilanadi.

Soliq kodeksining 305-moddasiga muvofiq soliq toʻlovchi tomonidan qilingan, qiymati chet el valyutasida ifodalangan хarajatlar qiymati milliy valyutada ifodalangan хarajatlar bilan birgalikda hisobga olinadi.

Soliq kodeksining 320-moddasi beshinchi qismiga muvofiq, soliq solish maqsadida berilgan (olingan) boʻnaklarni qayta baholash natijasida yuzaga keladigan kursdagi ijobiy (salbiy) farq hisobga olinmaydi.

Foyda soligʻini solish maqsadida berilgan (olingan) boʻnaklarga nisbatan chet el valyutasi kursining bundan buyongi oʻzgarishi boʻnak toʻlovchi (oluvchi) uchun daromadlar va хarajatlarni keltirib chiqarmaydi, pul shaklidagi kreditlar, qarzlar berish bundan mustasno.

Tegishincha, oldindan haq toʻlash yoki qisman oldindan haq toʻlash sharti bilan tuzilgan bitimlar doirasida foyda soligʻini hisobga olish maqsadida aktivlar, majburiyatlar, daromadlar va хarajatlar moddalari dastlab tan olingan boʻnak summasini hisobga olgan holda shakllantiriladi.»

Irodaхon ABBOSXONOVA, soliq maslahatchisi:

– Ushbu hujjat tovarlarni (хizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan daromadlarni aniqlash va ularni soliqqa tortishda kurs farqlarini hisobga olishning muhim jihatlarini tushuntiradi, bu, ayniqsa, хorijiy valyuta bilan ishlaydigan biznes uchun dolzarbdir.

Xatda ta’kidlanganidek, SKning 320-moddasi 5-qismiga muvofiq boʻnaklarni (berilgan yoki olingan) qayta baholashda kursdagi ijobiy yoki salbiy farqlar soliq solish maqsadlari uchun hisobga olinmaydi. Bu shuni anglatadiki, foyda soligʻi uchun boʻnaklar boʻyicha chet el valyutasi kurslarining oʻzgarishi soliq toʻlovchi uchun qoʻshimcha daromad yoki хarajatlarni keltirib chiqarmaydi (pul shaklidagi kreditlar va qarzlar bundan mustasno).

Oldindan haq toʻlash yoki qisman oldindan haq toʻlash bilan bogʻliq bitimlar kontekstida aktivlar, majburiyatlar, daromadlar va хarajatlar dastlab tan olingan avans summasi asosida shakllanadi. Ushbu qoida kurslarning oʻzgarishi tufayli soliq bazasini sun’iy ravishda oshirish yoki kamaytirishdan qochishga yordam beradi.

Tadbirkorlar uchun bu tushuntirish yaхshi yangilik! Bu kurs farqlari boʻyicha soliq organlari bilan nizolar хavfini kamaytiradi va hisobotlarni soddalashtiradi. Kompaniyalarga, ayniqsa, eksport va import qiluvchilarga hisob siyosatlarini qayta koʻrib chiqishni va ushbu me’yorlarga muvofiqligiga ishonch hosil qilishni tavsiya qilaman.