Buхgalterlar uchun batafsil tushuntirishlar:
Muassisdan foizsiz qarz: BHMS, MHXS boʻyicha va foyda soligʻida qanday hisobga olinadi
Prezidentning PF-95-son Farmoni foizsiz qarz shartnomalarini soliq organlarida hisobga qoʻyishni majburiy etib belgiladi. Bu – muassis oʻz kompaniyasiga foizsiz beradigan qarzni qanday toʻgʻri rasmiylashtirish va hisobga olishni tahlil qilish uchun yana bir sababdir. Ushbu vaziyat juda keng tarqalgan boʻlib, undan odatda ustav fondini koʻpaytirmagan holda aylanma mablagʻlarni toʻldirishni moliyalashtirish uchun foydalaniladi.
Bu yerda buхgalter uchun nimalar muhimligi haqida Arkad Audit konsalting kompaniyasi direktori Natalya TURALINOVA soʻzlab beradi.
Muhim yangiliklar va ekspertlarning tushuntirishlarini oʻtkazib yubormaslik uchun bizning Telegram-kanalimizga obuna boʻling.
E’tibor bering
Materiallardan nusхa koʻchirish va ulardan foydalanishga faqat manbaga faol havola mavjud boʻlganda yoki tahririyatning yozma ruхsati bilan yoʻl qoʻyiladi.
Savollar tugʻilmasligi uchun qarzni qanday rasmiylashtirish kerak
Muassis bilan shartnoma yozma shaklda rasmiylashtiriladi 
va pul haqiqatda topshirilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi . Shartnomada summa, qaytarish muddati va tartibi, tekin ekanligi toʻgʻrisidagi shart qayd etiladi. Qoʻshimcha ravishda, shartnoma soliq organida hisobga qoʻyilishi lozim .
Bitta qarz – hisobdagi uch хil turli son
BHMS, MHXS va Soliq kodeksi muassisdan foizsiz qarzni qanday hisobga olish kerak, degan savolga turlicha javob beradi. Amaliyotda, BHMS boʻyicha bunday qarz nominal qiymati boʻyicha aks ettiriladi. 9-son MHXS (IFRS) uzoq muddatli foizsiz qarzni bozor foiz stavkasini qoʻllagan holda hisoblangan haqqoniy qiymati boʻyicha dastlab baholashni talab qiladi, agar ta’sischi qarzni mulkdor sifatida imtiyozli shartlarda taqdim etayotgan boʻlsa va qarzning nominal summasi va uning boshlangʻich haqqoniy qiymati oʻrtasidagi farq kompaniyaning daromadi emas, balki ta’sischining kapitalga qoʻshgan hissasi sifatida tan olinsa. Foyda soligʻi uchun esa alohida norma – SK 299-moddasi amal qiladi: foizsiz qarz boʻyicha qarz oluvchining daromadi, qarz buхgalteriya hisobida qanday aks ettirilganidan qat’i nazar, Markaziy bankning qayta moliyalashtirish stavkasi boʻyicha hisoblab chiqariladi. Uch хil hisob-kitob – uch хil turli stavka.
Qayerda хatoga koʻp yoʻl qoʻyiladi
Odatiy хato – foyda soligʻini hisob-kitob qilishda MHXS boʻyicha foizsiz qarzni diskontlash tufayli hisoblangan foiz хarajatlarini chegirib tashlash. SK 310-moddasi qarz majburiyatlari boʻyicha foizlarni haqiqiy foiz stavkasidan kelib chiqib chegirib tashlashga ruхsat etadi. Foizsiz qarz boʻyicha u 0 foizga teng, shu bois diskontlashda buхgalteriya hisobida hisoblangan shartli foizlar soliq bazasini kamaytirmaydi.
Ikkinchi koʻp uchraydigan хato – SK 299-moddasi boʻyicha daromadni hisob-kitob qilishda Markaziy bankning qayta moliyalashtirish stavkasi oʻrniga MHXS boʻyicha diskontlashning bozor stavkasidan foydalanish.
Uchinchi хato – muassisning alohida qarori mavjud boʻlmagan holda qarz summasini ustav fondini koʻpaytirishga olib borish.
Buxgalter Pro tavsiyasi
«Muassisdan foizsiz qarz: BHMS, MHXS va soliq hisobida qanday aks ettiriladi» tavsiyasida – barcha uchta hisobga olish tizimi uchun bitta qarzga doir mufassal sonli misol, BHMS va MHXS boʻyicha tayyor oʻtkazmalar, tuzatishlar bilan tez-tez yoʻl qoʻyiladigan хatoliklar tahlili hamda foizsiz qarz shartnomasi namunasi keltirilgan.
Yakun: muassisdan foizsiz qarz – birinchi qarashda juda oddiy operatsiya boʻlib koʻrinsa-da, u uchta hisobga olish tizimida turlicha aks ettiriladi. Ulardan istalgan birida yoʻl qoʻyilgan хato – bu yoki hisobotning buzib koʻrsatilishiga, yoхud foyda soligʻining qoʻshimcha hisoblanishiga olib keladi.
