Корпоратив карталар чекларига оид муаммолар: ким айбдор ва нима қилиш керак

2025 йил май ойидан бошлаб «Янги технологиялар» ИАМ soliq.uz тизимида корпоратив карталар чекларини рўйхатдан ўтказишга янги талаблар жорий қилди. Онлайн-НКМ чекларига қўйилган амалдаги норматив талабларни ҳисобга олганда ҳеч қандай муаммо пайдо бўлмаслиги керак эди, лекин улар шунга қарамай пайдо бўлди.  Корпоратив чекларнинг муҳим қисми my3soliq.uz сайтида рўйхатдан ўтказишда тизим томонидан жисмоний шахслар карталарининг чеклари деб танилиб, рад этилди. Улар бўйича ҚҚС қайтариш имкони йўқолди.

Муаммонинг сабаблари ва уни ҳал қилиш йўлларини buxgalter.uz сайтининг сўровига биноан онлайн-НКМ экспертлари, «RIG» МЧЖ директори Рустам ЯҚУБОВ ва «GAROV TARAQQIYOT NKM» МЧЖ таъсисчиси Владимир ГИБЕЛЬ тушунтирдилар:

Муаммонинг моҳияти

2025 йил май бошида ИАМ фильтр ўрнатди – энди ҚҚСни ҳисобга олиш учун фақат «корпоратив карта» кўрсатилган чекларни рўйхатдан ўтказиш мумкин. Бундан олдин тизим ҳар қандай чекларни қабул қилар эди.

Бу корпоратив харидларга ёндашувни тубдан ўзгартирди. Агар аввал харидорлар шахсий карталар бўйича кэшбэк олиш ва бир вақтнинг ўзида чекларни ҚҚСни ҳисобга олиш учун бухгалтерга топшириш мумкин бўлса, энди танлаш керак: ё кэшбэк, ё ҚҚС қайтариш.

«RIG» МЧЖ директори Рустам ЯҚУБОВ:

– «Юзага келган вазиятда ДСҚ ва ИАМ эмас, балки ТХКМ ва онлайн-НКМ ишлаб чиқарувчилар айбдор.

Касса техникаси карта турини узатиши керак, лекин кўпларида бу функционал ҳали амалга оширилмаган, гарчи 943-сон ВМҚга тегишли техник талаблар киритилгандан сўнг ўн олти ой ўтган бўлса-да.

2024 йил январь ойининг йигирманчи кунларида бизга (ишлаб чиқарувчиларга) ўз кассаларимизда чекларда карта тури – шахсий ёки корпоративлиги ҳақидаги ахборотни кўрсатиш ва ФМОга узатиш имкониятини амалга ошириш учун техник топшириқ берилди. Касса ишлаб чиқарувчиларнинг озчилиги буни тезкорлик билан қилди. Баъзиларида бу функционал ҳали ҳам йўқ.

Баъзи касса моделларида бу функционал ярим ишлайди. Агар касса ва банк терминали бирлаштирилган бўлса (2 таси бирда), ҳамма нарса яхши ишлайди. Лекин терминалда алоҳида қилиб, сўнгра уни кассада такрорласа – ишламайди. Шунингдек, чекда карта тури ҳақида ахборот кўрсатилиб, лекин ФМОга узатилмайдиган ҳоллар ҳам бор.

Тўлов тизимлари ҳам карта ёки QR-код билан тўлашда карта турини кўрсатмайди.

Муаммони қандай ҳал қилиш керак

У аллақачон «юқоридан» ҳал қилинмоқда. 22 май куни ТХКМ ва касса ишлаб чиқарувчилар Солиқ қўмитаси ва ИАМнинг огоҳлантириш хатини олдилар – ВМҚ-943 талабларига жавоб бермайдиган онлайн-НКМдан фойдаланишга йўл қўйилмаслиги ва ўз техникасини тўлиқ мувофиқлаштирмаган ишлаб чиқарувчилар ва ТХКМларни давлат реестридан чиқариш истиқболлари ҳақида:

Шунингдек, солиқ тўловчилар 2025 йил 10 июндан бошлаб корпоратив карталар билан амалга оширилган харидлар чекларини рўйхатдан ўтказишда my3.soliq.uz даги солиқ тўловчининг шахсий кабинетида чекда кўрсатилган банк картаси тури ҳисобга олиниши ҳақида хабарнома олдилар. Агар чекда «корпоратив» карта кўрсатилган бўлса, уни шахсий кабинет орқали рўйхатдан ўтказиш мумкин бўлади. Акс ҳолда чекларни рўйхатдан ўтказиш имкони чекланади.

Бу – тўғри қарор, деб ҳисоблайман».

«GAROV TARAQQIYOT NKM» МЧЖ таъсисчиси Владимир ГИБЕЛЬ:

– «Ҳамкасбимнинг фикрига қўшиламан,   назорат-касса техникасининг 53 та моделидан фақат 20 тасида карта турини кўрсатиш бўйича йўриқнома мавжуд. Қолган 33 таси ё бу функцияни қўллаб-қувватламайди ёки уларда бу ҳақда кўрсатма йўқ.

Натижада харидор корпоратив картани кўрсатишни сўрайди, лекин кассир буни   бажара олмайди. «Корпоратив карта» белгисисиз чек ҚҚС қайтариш учун яроқсиз – компаниялар пул йўқотади.

Касса аппарати ишлаб чиқарувчилар 943-сон ВМҚ қарорга мувофиқ дастурий таъминотни такомиллаштириши керак. Солиқ қўмитаси ўз навбатида тадбиркорлардан келаётган ахборотни фаолроқ таҳлил қилиб, камчиликлар аниқланган ҳолларда ИАМга касса аппараталарининг функционалини текшириш ва реестрдан мос келмайдиган моделларни чиқариш кўрсатмаларини бериши мумкин.

Кассирлар учун кўрсатма

Кассир сотувни расмийлаштиришда карта турини «корпоратив» деб кўрсатиши шарт. Корпоратив карталар кўпинча жисмоний шахснинг шахсий карталаридан кўриниш жиҳатдан фарқ қилмайди – уларда ҳам эга исми кўрсатилган бўлиши мумкин.

Шунинг учун кассир харидорнинг ахборотига таянади. «Бу корпоратив карта» деган аниқ кўрсатмасиз у ҳолатларнинг 99 фоизида сукут бўйича «шахсий карта»ни белгилайди.

Харидор учун кўрсатма

Харидор – жараённинг калит фигураси, жавобгар шахс, одий корпоратив карта соҳиби эмас. У қуйидагиларни қилиши керак:

1) кассирни огоҳлантириш: «Бу – корпоратив карта, чекда кўрсатинг»;

2) кассадан кетмасдан чекни текшириш (карта тури, товар номлари, сумма, миқдор).

Бунда QR-кодни сканер қилиб, ҳавола бўйича ўтиб, дарҳол электрон чекни текшириш яхшироқ. Биринчидан, бу қулайроқ, чунки унда барча параметрлар НКМ маркасидан қатъи назар ҳамиша бир хил жойлаштирилган, шунинг учун ҳар сафар нима қаерда жойлашганини излашга ҳожат йўқ. Иккинчидан, у ерда солиқ органларига узатилган маълумотлар кўрсатилган;

3) смартфон камераси ёрдамида QR-кодни сканер қилиш ва электрон чек ҳаволасини Telegram орқали бухгалтерга юбориш.

Хатони тўғрилаш мумкинми

ИАМ чекни тўғрилаш функционалини таъминлайди. Унинг ёрдамида солиқ сайтидаги солиқ тўловчининг шахсий кабинети орқали миқдор, сумма, ҚҚС ставкасини тўғрилаш мумкин. Муаммо – карта турини ҳозирча тўғрилаб бўлмайди. Тизим такомиллаштириш талаб қилади.

Агар буни амалга ошириш мумкин бўлса, карта турини нотўғри кўрсатиш ҳолида сотувчининг бухгалтерига тўғрилаш сўрови билан мурожаат қилиш мумкин бўлади. Тўғрилашни сотувчининг бухгалтери харидорнинг мурожаати бўйича киритади.

Бизнинг истиқболларимиз қандай

Ҳозир фақат карта тури назорат қилинмоқда, лекин тез орада товарлар номларининг тўғрилиги ва уларнинг МХИК кодларига мос келиши ҳам шунчалик синчков текширилади.

Чеклар билан бугунги ЭҲФ билан бўлгани каби қатъий назорат бўлади: тегишли кирим бўлмасдан чиқим ҳужжатини ёзиш ёки товарни ҳисобга олиш мумкин эмас. Е-Актив бекор қилинди, лекин товар айланишини автоматлаштириш ва товарлар (ишлар, хизматлар) ҳаракатини кузатиш йўналишида ривожланиш давом этмоқда.

Электрон чек қоғоз чекдан муҳимроқ бўлиб бормоқда – унда тўлиқ ахборот мавжуд: товарлар кодлари, МХИК бўйича номлар, назорат учун зарур бошқа тафсилотлар.

Шунинг учун харидларга онгли ёндашиш керак – фақат карта тури эмас, балки чекнинг барча параметрларини мажбурий текшириш билан. Рақамлаштириш ва назоратни кучайтириш – муқаррар жараён».