Ногиронлиги бор шахслар учун қулай муҳит яратиш бўйича янги нормалар: бизнес нималарни билиши керак

Ногиронлиги бўлган шахслар учун шароитлар яратилмагани учун аниқ жарималар пайдо бўлди. Махсус хулосасиз – бешта бизнес соҳасида лицензия олиш мумкин эмас, назоратни эса алоҳида орган – Президент ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя агентлиги қошидаги Ижтимоий инспекция амалга оширади.

17.12.2025 йилдаги ЎРҚ-1102-сон Қонун ногиронлиги бўлган шахслар учун қулай муҳит талабларини расмий декларациялардан реал назорат режимига ўтказади. Ўзгаришларнинг батафсил шарҳи – buxgalter.uz сайтида.

Атроф-муҳит мавжуд бўлмаган объект = жарима хавфи

Бир йил аввал – 2025 йил 1 январдан бошлаб Президентнинг 18.07.2024 йилдаги ПҚ-266-сон қарори билан ногиронлиги бўлган шахслар учун қулай муҳит яратиш бўйича қуйидаги талаблар белгиланган эди:

• қурилиш, реконструкция қилиш ва таъмирлаш лойиҳаларини ногиронлиги бўлган шахслар учун шароитлар яратиш бўйича қулай муҳит талабларига мувофиқлиги юзасидан мажбурий экспертизадан ўтказиш;
• лицензияланадиган фаолият турлари бўйича – лицензия фақат Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида назорат қилиш инспекциясининг объектда ногиронлиги бўлган шахслар учун тўсиқсиз муҳит яратилганлиги тўғрисидаги хулосаси мавжуд бўлганда берилади.

17.12.2025 йилдаги ЎРҚ-1102-сон янги қонун МЖТКни ушбу талабларни бузганлик учун санкциялар билан тўлдирди. Хусусан, янги таҳрирдаги МЖТКнинг 99-моддасига кўра, ногиронлиги бўлган шахслар учун шарт-шароитлар назарда тутилмаган лойиҳаларга ижобий хулосалар ва объектларни фойдаланишга қабул қилишга рухсатномалар берганлик учун, агар бу шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига мувофиқ бўлмаса, БҲМнинг 50-70 баравари миқдорида жарима қўлланилади. Бунда жавобгарлик эксперт ташкилотлари ва ваколатли органлар зиммасига юклатилади.

Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳузуридаги Ижтимоий инспекцияга қулай муҳит талаблари бузилганлиги тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ваколати берилди. 

Хулосасиз лицензия олинмайдиган бешта соҳа

17.12.2025 йилдаги ЎРҚ-1102-сон Қонун билан янги рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжат – Шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларида белгиланган талабларга мувофиқ объектда ногиронлиги бўлган шахслар учун тўсиқсиз муҳит яратиш тўғрисидаги хулоса киритилмоқда. У бешта соҳа бўйича лицензия олиш учун зарур бўлади:

• нодавлат таълим хизматлари;
• банк фаолияти;
• кредит бюролари фаолияти;
• тиббий фаолият;
• фармацевтика фаолияти.

Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида назорат қилиш инспекцияси хулоса беради. Ушбу рухсатномасиз фаолият учун БҲМнинг 100 баравари миқдорида жарима ҳам белгиланган. 

Хайриячилар учун солиқ имтиёзи

Солиқ кодексининг 378-моддаси 20-1-банд билан тўлдирилди, унга кўра хайрия ташкилотлари томонидан бевосита Ижтимоий ҳимоя ягона реестрига ёки Камбағал оилалар реестрига киритилган оилалар аъзоларига берилган пул маблағлари тарзидаги ҳомийлик хайрияларига солиқ солинмайди. Имтиёз бир солиқ даври мобайнида БҲМнинг 100 бараваригача бўлган сумма доирасида қўлланилади.

Тадбиркорлик субъектлари учун хайрия эҳсонлари масаласида ҳеч нарса ўзгармади: фойда солиғи бўйича хайрия ёрдами учун харажатлар солиқ базасини камайтирмайди, қуйидагиларни кўрсатишга йўналтирилган маблағлар бундан мустасно :

• меценатлик кўмаги;
• ўзгалар парваришига муҳтож бўлган ёлғиз кексалар, ёлғиз яшовчи кексалар ва ногиронлиги бўлган шахсларга ҳомийлик;
• ўқув-тарбия муассасаларига ёки етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга моддий ёрдам;
• Болаларни қўллаб-қувватлаш жамоат фондига хайрия қилинган маблағлар.

Buxgalter.uz тавсия қилади

 

• Чегириб ташланмайдиган харажатларни қандай аниқлаш мумкин;
• Олинган беғараз ёрдамни қандай ҳисобга олиш керак ва қандай солиқ оқибатлари юзага келади;
• Даволаниш учун қандай ёрдам кўрсатилади;
• Моддий ёрдамни қандай тўлаш керак;
• Корхона ходими бўлмаган шахсларга моддий ёрдам тўлаш;
• Моддий ёрдам миқдорига ЖШДС қўшимча ҳисобланиши тўғрисида солиқ органига қандай жавоб бериш керак.