Юридик ва жисмоний шахслар учун чет элга инвестиция киритиш қоидалари қандай ўзгаради

2026 йил 17 сентябрдан капитал ҳаракати билан боғлиқ валюта операцияларини амалга ошириш қоидалари ўзгаради. Резидентларга чет элга лимитлар доирасида сармоя киритиш осонлашади, операцияларни рўйхатдан ўтказиш электрон форматга ўтказилади.

Шу билан бирга, банкка маълумотларни тақдим этиш бўйича янги талаблар пайдо бўлади ва назорат кучайтирилади. Батафсил – buxgalter.uz сайтида:

Капитал ҳаракати билан боғлиқ айрим валюта операцияларини амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга киритилаётган ўзгартиришлар   2026 йил 17 сентябрдан кучга киради (ҳужжат расмий эълон қилинган кундан бошлаб 3 ой ўтгач).

Қандай бўлди ва нима бўлади

Ўзгаришлар киритилгунга қадар:

– мамлакат ичида валюта қимматли қоғозлари билан амалга ошириладиган ҳар қандай операциялар (муомала, резидентлар томонидан сотиб олиш, чет элликлар томонидан Ўзбекистон қимматли қоғозларини сотиб олиш) қатъий тартибга солинади ва фақат қонун ҳужжатларида белгиланган алоҳида тартибда (лицензияланган брокерлар, биржалар орқали ҳамда ИЛМА/Марказий банк қоидаларига мувофиқ) амалга оширилади;

– юридик ва жисмоний шахслар (резидентлар) томонидан чет элга катта миқдордаги валютани эркин олиб чиқиш чекланган. Трансчегаравий операцияларни амалга ошириш учун Президент, Вазирлар Маҳкамасининг қарори ёки қуйидаги халқаро шартнома мавжуд бўлиши талаб этилади:

• 10 000 АҚШ долларидан ортиқ чет эл инвестициялари. АҚШ доллари: чет эл бизнесидаги улушни сотиб олиш ёки ўзининг чет элдаги филиалини молиялаштириш учун Ўзбекистон банкидаги ҳисоб рақамидан катта миқдордаги маблағни шунчаки ўтказиб бўлмайди;
• норезидентларга қарзлар ва кредитлар: Ўзбекистон резидентлари ҳукумат розилигисиз хорижий компаниялар/фуқароларга эркин кредитлар, қарзлар (пул ёки товарлар билан) беришлари ёки мол-мулкни лизингга беришлари мумкин эмас;
• чет элдаги ҳисобварақлар ва кўчмас мулк: чет эл кўчмас мулкини сотиб олиш ёки шунчаки Ўзбекистондаги ҳисобварағидан чет эл банкидаги ўз ҳисобварағига (омонатига) пул ўтказиш ҳам махсус рухсатномани талаб қилади;
• АҚШдаги инвестицияларга алоҳида эътибор: Ўзбекистон Республикаси резидентларининг ҳисобварақларидан (устав фонди ёки филиалларнинг айланма маблағлари бўлсин) АҚШдаги ҳар қандай инвестиция операциялари резидентнинг ҳисобварақларида амалда мавжуд бўлган валюта ҳажми билан қатъий чекланган.

Янги қоидалар:

Резидентлар чет элга валютани эркин жўнатиши мумкин бўлган қатъий йиллик лимитлар жорий этилади:

1) хусусий бизнес учун (давлат улушисиз):

• 200 000 АҚШ долларигача  – чет элда бизнес сотиб олиш/ташкил этиш, хорижий филиаллар ва савдо уйларини очиш учун ўтказиш мумкин;
• 100 000 АҚШ долларигача – ушбу хорижий филиалларнинг айланма маблағларини тўлдириш учун юбориш мумкин;

2) давлат компаниялари (давлат улуши ва уларнинг «шўба» компаниялари) учун:

• меъёрлар 2 баравар паст: инвестициялар учун – йилига 100 000 АҚШ долларигача ва филиаллар айланма маблағлари учун – йилига 50 000 АҚШ долларигача;

3) фуқаролар (жисмоний шахслар) учун:

• Йилига 10 000 АҚШ долларигача – хорижий компанияларнинг устав капиталига инвестиция киритишга рухсат этилади.

Бундан ташқари, илгари чакана инвесторлар учун хорижий қимматли қоғозларга сармоя киритиш механизми мавжуд эмас эди.

Янгиликлар хорижий биржаларга йўл очди: Ўзбекистонда лицензияланган брокерлар орқали хорижий брокерлик ва инвестиция ҳисобварақларига пул ўтказишга рухсат берилди .

Ушбу лимитларга сиғадиган барча нарсалар энди банклар томонидан тўғридан-тўғри расмийлаштирилади. Ҳукумат (Президент ёки Вазирлар Маҳкамаси) рухсати фақат тадбиркор ёки фуқаро кўрсатилган лимитлардан ортиқ маблағ ўтказишни хоҳлаган тақдирдагина талаб этилади.

Агар илгари транзакцияларни турли банклар бўйича тақсимлаш мумкин бўлса, энди «битта банк қоидаси» жорий этилди: битта операция бўйича барча ҳисоб-китоблар компаниянинг асосий ҳисобварағи бўлган банк орқали қатъий амалга оширилиши керак.

Автоматик рўйхатдан ўтиш ва янги мажбуриятлар

Валюта назоратини кенг кўламли рақамлаштириш доирасида валюта операцияларини ҳисобга олишнинг қоғоз журналлари ўтмишга айланмоқда, ҳисоб тўлиқ узлуксиз, автоматик ва марказлаштирилган (Марказий банкнинг ягона тизими орқали) бўлиб қолмоқда. Аризалар ва шартномаларни электрон шаклда расмий топшириш имконияти жорий этилади. Аммо чет элдаги инвестиция фаолияти тўғрисидаги маълумотларни тақдим этмаганлик учун қаттиқ жазо чоралари қўлланилади.

1. Банклар қуйидагиларнинг ягона электрон тизимига ўтадилар:

• аввал мавжуд эди: ҳар бир тижорат банки ўзининг маҳаллий, тикилган ва рақамланган Қоғоз валюта операцияларини ҳисобга олиш журналини қўлда юритган ва ҳар бир битим бўйича қоғозда тикилган йиғмажилдларни тўплаган;
• келгусида бўлади: қоғоз журналлардан бутунлай воз кечиш. Банк барча маълумотларни Марказий банкнинг ягона электрон тизимига киритади. Тизим ҳар бир операцияга автоматик равишда ноёб идентификация рақамини беради.

2. Қуйидагилар бўйича ҳар чораклик ҳисобот жорий этилади: 

• аввал мавжуд бўлган: резидент шартномани бир марта топширган ва кейинчалик валюта операцияси шартларига ўзгартиришлар киритилган тақдирда банкни шунчаки хабардор қилган;
•  келгусида бўлади: резидентлар учун қатъий мажбурият жорий этилади: ҳар чоракда, ҳисобот чорагидан кейинги ойнинг 25-санасидан кечиктирмай, хизмат кўрсатувчи банкка Хориждаги инвестиция фаолияти тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиш (Низомга 2-илова).

Агар тадбиркор ушбу Маълумотларни кечиктирса ёки топширмаса, банк ушбу турдаги барча кейинги валюта операцияларини блокировка қилиши (тўхтатиб туриши) шарт.

3. Бенефициарлар ва битим шартлари устидан назорат янада тўлиқроқ бўлади.

Низомнинг 11-бандига валюта операцияларини ҳисобга олиш журналида илгари мавжуд бўлмаган маълумотларни тўплаш талаби қўшилди:

• жисмоний шахсларнинг ЖШШИР ва манзилларини, юридик шахсларнинг СТИР ва фаолият кодларини қайд этиш;
• хорижий ҳамкор (норезидент) нинг тўлиқ «досье»си, шу жумладан унинг хорижий идентификация рақами (ID/код);
• маблағларни қайтариш жадвали, қарзлар бўйича фоизлар, жалб қилиш шакли (пул, товарлар ёки хизматлар).

4. Ўзгаришлар ҳақида хабардор қилишнинг аниқ муддати белгиланади 

• авввал мавжуд бўлган: банкни ўзгаришлар тўғрисида хабардор қилиш мажбурияти белгиланган, аммо аниқ муддат «кунлар ичида» кўрсатилмаган;
• келгусида бўлади: ҳар қандай қўшимча келишув тузилган кундан бошлаб 10 кун ичида банкка тақдим этилиши керак.

Ўзгартиришлар ҳужжат расмий эълон қилинган кундан бошлаб 3 ой ўтгач – 2026 йил 17 сентябрда кучга киради.

Buxgalter.uz тавсия этади

 

• Чет элда тўланган фойда солиғи қандай ҳисобга олинади ва солиқ ҳисоботида қандай акс эттирилади;
• Хорижда тўланган дивидендлар кўринишидаги даромадлардан фойда солиғини қандай ҳисобга олиш ҳамда уни солиқ ҳисоботида акс эттириш;
• Норезидентдан УФдаги улуши харид қилинганда юзага келадиган солиқ оқибатлари.