Адлия вазирлиги ШЖБПҲдан муддатидан олдин ечиб олинган маблағлардан ЖШДС тўлаш талабини қандай баҳолади

2026 йилнинг апрель-май ойларида ишловчи пенсионерлар ва ногиронлиги бўлган шахслар 2023-2025 йиллар учун ЖШДС бўйича қарздорлик тўғрисида пеня билан билдиришномалар олдилар. Сабаби – солиқ даври тугагунга қадар Халқ банкидаги ШЖБПҲдан пул маблағларини ечиб олиш.

Биз бу низо ҳақида ёздик ва солиқ маслаҳатчисининг фикрини келтирдик. Энди бизда Адлия вазирлигининг ушбу масала бўйича позицияси баён этилган хат бор – у нима ҳақида эканлигини айтиб ўтамиз:

Адлия вазирлиги 02.07.2026 йилдаги 10/12-11936/8-сонли хатида, агар Солиқ кодексида ҳам, бошқа қонунларда ҳам бундай шарт бўлмаса, идоравий ҳужжат асосида ШЖБПҲдан муддатидан олдин олинган бадалларга ЖШДС солинмаслиги, балки Солиқ кодексининг ўзига тегишли нормани киритиш зарурлигини таъкидлаган.

Имтиёз қандай ташкил этилган

Ходим иш берувчидан иш ҳақининг бир қисмини Халқ банкидаги ШЖБПҲга ўтказишни сўрашга ҳақли. Ушбу суммадан ЖШДС ушлаб қолинмайди – солиқ кодексининг 378-моддаси 16-банди олтинчи хатбошиси билан озод қилиш белгиланган.

Солиқ кодексида имтиёз ҳеч қандай изоҳларсиз таърифланган: Солиқ кодекси пулларнинг Халқ банкидаги ҳисобварақда маълум муддат ётишини талаб қилмайди ва ШЖБПҲга ихтиёрий бадаллар суммасини чекламайди.

Маблағларнинг ҳисобварақда бўлиш муддати тўғрисидаги шарт фақат Адлия вазирлиги томонидан 2010 йилда 2111-сон билан рўйхатга олинган Низомда, яъни Солиқ кодексининг амалдаги таҳриридан олдин қабул қилинган қонуности ҳужжатида мавжуд.

Нима содир бўлди

Солиқ органлари Низомнинг 9-банди бўйича айнан шу шартни қўлладилар: агар пенсионер ҳисобварағидан пул маблағларини белгиланган муддатдан олдин ечиб олган бўлса, имтиёз бекор қилинади ва ушбу суммалардан ЖШДС тўланиши лозим.

Билдиришномалар бир йўла 3 йил учун, бутун давр учун ҳисобланган пенялар билан келган. Оммавий суд жараёнлари бошланди.

Адлия вазирлигининг позицияси

Идора Низомга (ID-9511) ўзгартиришлар лойиҳасини кўриб чиқди, унга кўра, агар ШЖБПҲга ихтиёрий бадаллар тарзида келиб тушган маблағлар солиқ даври тугагунига қадар тўланса, улардан жисмоний шахсларнинг жами йиллик даромади тўғрисидаги декларация асосида ЖШДС ундирилади.

Адлия вазирлиги бундай ёндашувга қўшилмади ва қуйидагиларни тушунтирди:

• солиқ қонунчилиги – бу Солиқ кодекси ва Кодекс СКнинг 2-моддасида қабул қилиниши тўғридан-тўғри белгиланган ҳужжатлардир. СКнинг 378-моддаси ушбу имтиёз шартлари тўғрисидаги низомни қабул қилишни назарда тутмайди;
• Кодексда ҳам, бошқа қонунларда ҳам йил охиригача пул ечиб олиш ЖШДСдан озод қилиш ҳуқуқидан маҳрум қилиши белгиланмаган;
• қуйи даражадаги ҳужжат юқори даражадаги ҳужжатдан фарқ қилиши мумкин эмас .

Хат хулосаси: тегишли нормалар Солиқ кодексига киритилса, қўлланилиши мумкин.

Жамоатчилик кенгаши нимани белгилади

Солиқ қўмитаси ҳузуридаги Жамоатчилик кенгаши 2026 йил 18 июнь куни ишловчи пенсионерлар ва ногиронлиги бўлган шахсларнинг мурожаатларини кўриб чиқиб, хулоса қабул қилди. Асосий хулосалар:

• Низом (АВда 04.06.2010 й. 2111-сон билан тасдиқланган) Солиқ кодекси солиқ талаблари учун асос бўла олмайди: у Солиқ кодекси чекловларсиз берган ҳуқуқни чеклайди;
• СКнинг янги таҳририга ўтишда бўшлиқ пайдо бўлди – эски чеклов унга зид келди, Кодексда ҳам, қонуности ҳужжатларида ҳам янгилик пайдо бўлмади. Бунинг учун масъулият фуқаролар эмас, давлат органлари зиммасида;
• 2020 йилдан 2025 йилгача солиқ тўловчилар бир марта ҳам огоҳлантирилмаган ва уларга вазият тушунтирилмаган, ҳолбуки бундай мажбурият СКнинг 27-моддасида назарда тутилган. Кенгаш адолатсиз деб ҳисоблаган барча йиллар учун бир вақтнинг ўзида эътироз билдириш;
• айрим ҳолатлар ҳақиқатан ҳам имтиёзни суиистеъмол қилиш бўлиши мумкин –бунда бутун иш ҳақи ҳисоб рақамига ўтказилади ва дарҳол ечиб олинади. Аммо бундай ҳолатлар оммавий қўшимча ҳисоб-китоб билан эмас, балки алоҳида ва судда кўриб чиқилади.

Buxgalter.uz тавсия этади

 

• ШЖБПҲга ихтиёрий бадалларни қандай ҳисоблаш ва тўлаш керак: расмийлаштириш, мисоллар ва тайёр ўтказмалар;
• Жисмоний шахснинг даромадлари қандай декларацияланади.