Бухгалтерлар учун батафсил тушунтиришлар:
Президентнинг ПФ-95-сон Фармони фоизсиз қарз шартномаларини солиқ органларида ҳисобга қўйишни мажбурий этиб белгилади. Бу – муассис ўз компаниясига фоизсиз берадиган қарзни қандай тўғри расмийлаштириш ва ҳисобга олишни таҳлил қилиш учун яна бир сабабдир. Ушбу вазият жуда кенг тарқалган бўлиб, ундан одатда устав фондини кўпайтирмаган ҳолда айланма маблағларни тўлдиришни молиялаштириш учун фойдаланилади.
Бу ерда бухгалтер учун нималар муҳимлиги ҳақида Arkad Audit консалтинг компанияси директори Наталья ТУРАЛИНОВА сўзлаб беради.
Муҳим янгиликлар ва экспертларнинг тушунтиришларини ўтказиб юбормаслик учун бизнинг Телеграм-каналимизга обуна бўлинг.
Эътибор беринг
Материаллардан нусха кўчириш ва улардан фойдаланишга фақат манбага фаол ҳавола мавжуд бўлганда ёки таҳририятнинг ёзма рухсати билан йўл қўйилади.
Саволлар туғилмаслиги учун қарзни қандай расмийлаштириш керак
Муассис билан шартнома ёзма шаклда расмийлаштирилади 
ва пул ҳақиқатда топширилган пайтдан бошлаб тузилган ҳисобланади . Шартномада сумма, қайтариш муддати ва тартиби, текин эканлиги тўғрисидаги шарт қайд этилади. Қўшимча равишда, шартнома солиқ органида ҳисобга қўйилиши лозим .
Битта қарз – ҳисобдаги уч хил турли сон
БҲМС, МҲХС ва Солиқ кодекси муассисдан фоизсиз қарзни қандай ҳисобга олиш керак, деган саволга турлича жавоб беради. Амалиётда, БҲМС бўйича бундай қарз номинал қиймати бўйича акс эттирилади. 9-сон МҲХС (IFRS) узоқ муддатли фоизсиз қарзни бозор фоиз ставкасини қўллаган ҳолда ҳисобланган ҳаққоний қиймати бўйича дастлаб баҳолашни талаб қилади, агар таъсисчи қарзни мулкдор сифатида имтиёзли шартларда тақдим этаётган бўлса ва қарзнинг номинал суммаси ва унинг бошланғич ҳаққоний қиймати ўртасидаги фарқ компаниянинг даромади эмас, балки таъсисчининг капиталга қўшган ҳиссаси сифатида тан олинса. Фойда солиғи учун эса алоҳида норма – СК 299-моддаси амал қилади: фоизсиз қарз бўйича қарз олувчининг даромади, қарз бухгалтерия ҳисобида қандай акс эттирилганидан қатъи назар, Марказий банкнинг қайта молиялаштириш ставкаси бўйича ҳисоблаб чиқарилади. Уч хил ҳисоб-китоб – уч хил турли ставка.
Қаерда хатога кўп йўл қўйилади
Одатий хато – фойда солиғини ҳисоб-китоб қилишда МҲХС бўйича фоизсиз қарзни дисконтлаш туфайли ҳисобланган фоиз харажатларини чегириб ташлаш. СК 310-моддаси қарз мажбуриятлари бўйича фоизларни ҳақиқий фоиз ставкасидан келиб чиқиб чегириб ташлашга рухсат этади. Фоизсиз қарз бўйича у 0 фоизга тенг, шу боис дисконтлашда бухгалтерия ҳисобида ҳисобланган шартли фоизлар солиқ базасини камайтирмайди.
Иккинчи кўп учрайдиган хато – СК 299-моддаси бўйича даромадни ҳисоб-китоб қилишда Марказий банкнинг қайта молиялаштириш ставкаси ўрнига МҲХС бўйича дисконтлашнинг бозор ставкасидан фойдаланиш.
Учинчи хато – муассиснинг алоҳида қарори мавжуд бўлмаган ҳолда қарз суммасини устав фондини кўпайтиришга олиб бориш.
Buxgalter Pro тавсияси
«Муассисдан фоизсиз қарз: БҲМС, МҲХС ва солиқ ҳисобида қандай акс эттирилади» тавсиясида – барча учта ҳисобга олиш тизими учун битта қарзга доир муфассал сонли мисол, БҲМС ва МҲХС бўйича тайёр ўтказмалар, тузатишлар билан тез-тез йўл қўйиладиган хатоликлар таҳлили ҳамда фоизсиз қарз шартномаси намунаси келтирилган.
Якун: муассисдан фоизсиз қарз – биринчи қарашда жуда оддий операция бўлиб кўринса-да, у учта ҳисобга олиш тизимида турлича акс эттирилади. Улардан исталган бирида йўл қўйилган хато – бу ёки ҳисоботнинг бузиб кўрсатилишига, ёхуд фойда солиғининг қўшимча ҳисобланишига олиб келади.
