Бизнесни рўйхатдан ўтказишдан солиқ юкини камайтиришгача: маълумотлар соҳасидаги ислоҳотлар тақдимотининг сарҳисоби

Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев аҳолини ва қишлоқ хўжалигини рўйхатга олиш якунлари ҳамда миллий статистика тизимини ислоҳ қилиш режалари билан танишди. Янги модель маълумотлар йиғишни тартибга солиш, яширин айланмаларни қонунийлаштириш ва ҳалол бизнес учун маъмурий юкни камайтиришга қаратилган.

Бозорнинг ҳозирги ҳолати ва муаммолари

Кузатилмайдиган иқтисодиёт улуши –ҳозирги кунда унинг ҳажми 23 фоизга (246 трлн сўм) етмоқда. Энг мураккаб вазият қишлоқ хўжалигида кузатилмоқда – умумий айланманинг 60 фоизи.

Иш билан бандликнинг тўлиқ бўлмаган ҳисоби. Иш билан банд бўлган 15,2 млн нафар фуқаронинг (42 фоиз) 6,5 млн нафарининг даромадлари расмий ҳисоботларда тўлиқ акс эттирилмаяпти.

«Ўлик» бизнеслар – рўйхатга олинган кичик ва ўрта тадбиркорлик субъектларининг катта қисми амалда фаолият кўрсатмайди ёки фаолиятини тўхтатган.

Рақобатни бузиш. Статистика маълумотларига кўра, иқтисодий айланманинг ҳар 4-5 сўми расмий статистика эътиборидан четда қолмоқда. Бу солиқларни ҳалол тўлаётган корхоналар учун тенгсиз ва носоғлом шароитларни яратади.

Ислоҳотлар режаси

Бизнесни рўйхатга олиш (2026 йил 15 октябрь – 30 ноябрь) – барча фаолият юритаётган тадбиркорлик субъектларининг ҳақиқий ҳолатини аниқлаштириш, корхона ва ташкилотларнинг статистика регистрларини янгилаш, шунингдек, сифатли танланма кузатувлар учун асос яратиш мақсадида уларни кенг кўламли хатловдан ўтказиш таклифи маъқулланди.

Келажакда солиқ босимини камайтириш. Рўйхатга олинмаган молиявий оқимларни тартибга солиш ва ошкор қилиш бюджетга ўнлаб триллион сўм миқдорида қўшимча тушумларни таъминлаш имконини беради, бу эса истиқболда умумий солиқ юкини камайтириш имконини беради.

Ҳисоботни енгиллаштириш. «Статистика соҳасини ривожлантириш – 2030» миллий стратегияси лойиҳаси кўриб чиқилди. 2030 йилгача тадбиркорларга ҳисобот юкини 20 фоизга камайтириш, маъмурий ва муқобил манбалардан фойдаланишни 1,7 баробарга ошириш, шунингдек, маълумотларни қайта ишлаш вақтини 20 фоизга ва харажатларни 25 фоизга қисқартириш режалаштирилган.

Халқаро аудит. 2027-2028 йилларда Халқаро валюта жамғармаси экспертлари томонидан Мултииндикатор кластер кузатувлари ўтказилади ва миллий статистика халқаро стандартлар ва кодексларга мувофиқ баҳоланади.

Миллий маълумотлар платформасини яратиш (2027 йил 1 июлгача). Маълумотлар сифати ва хавфсизлигини ошириш мақсадида идоравий маълумотлар базаларини ягона тизимга бирлаштириш, шунингдек, очиқ маълумотлар лойиҳа офисини ишга тушириш ва давлат органлари учун «Очиқ маълумотлар рейтинги»ни жорий этиш режалаштирилган.

Миллий статистика тизимида рақамли технологиялардан фойдаланишни кенгайтириш сунъий интеллект тизимлари учун мос келадиган машинада ўқиладиган форматларда статистикани нашр этиш, чуқур таҳлил қилиш учун сунъий интеллект агентларини жорий этиш, 2027 йил охиригача демография, инфратузилма ва ҳудудий ривожланиш бўйича рақамли геофазовий хариталарни ишга туширишни назарда тутади.

Таълим ва кадрлар. Ислоҳотлар доирасида давлат хизматчилари, тадбиркорлар, журналистлар ва тадқиқотчиларни бизнес-таҳлил, сунъий интеллект билан ишлаш ва маълумотларни визуаллаштириш тамойилларига ўргатиш учун Маълумотларга асосланган бошқарув мактабини ташкил этиш кўзда тутилган.