Бухгалтерлар учун батафсил тушунтиришлар:
1 сентябрдан бошлаб БҲМнинг оширилиши БҲМС бўйича активларни ҳисобга олишга қандай таъсир кўрсатади
2026 йил 1 сентябрдан бошлаб БҲМ миқдори 412 000 сўмдан 440 000 сўмга ўзгарди. БҲМ БҲМСда активларни фарқлаш учун қиймат мезони сифатида қўлланилади. Ўзгариш активларни БҲМнинг каррали миқдорида тан олиш чегараларини белгилайдиган барчага, шунингдек, активларни импорт қилувчиларга тааллуқлидир.
"Норма" эксперти Олег ЦОЙ БҲМнинг оширилиши активнинг таснифи ва таннархига қандай таъсир қилишини тушунтиради:
Муҳим янгиликлар ва мутахассисларнинг тушунтиришларини ўтказиб юбормаслик учун Телеграм-каналимизга обуна бўлинг.
Эътибор беринг
Материаллардан нусха кўчириш ва улардан фойдаланишга фақат манбага фаол ҳавола ёки таҳририятнинг ёзма рухсати мавжуд бўлгандагина йўл қўйилади.
Активларни ҳисобга олишда БҲМ қаерда қўлланилади
БҲМ – бухгалтерия ҳисобида қўлланиладиган кўрсаткич бўлиб, бир неча стандартларда кўрсатилган.
4-сонли БҲМС ва 7-сонли БҲМС бўйича сотиб олиш санасида қиймати БҲМнинг 50 бараваригача бўлган активлар, агар корхона ҳисоб сиёсатида пастроқ чегарани белгиламаган бўлса, тегишли равишда инвентарь ва хўжалик жиҳозлари ёки номоддий активлар жумласига киритилади.
5-сонли БҲМС бўйича ташкилот ўз ҳисоб сиёсатида объектни асосий воситаларга киритишнинг қиймат мезонини мустақил равишда мустаҳкамлайди. Амалиётда у кўпинча БҲМнинг каррали миқдорида ҳам ифодаланади.
Бундан ташқари, активларни импорт қилишда уларнинг бошланғич қийматига киритиладиган божхона расмийлаштируви учун йиғим БҲМнинг каррали миқдорларида белгиланади 
.
Кимга тааллуқли ва нималар ўзгаради
БҲМнинг ошиши қуйидагиларга таъсир қилади:
- ҳисоб сиёсати АВ, НМА ёки ТМЗни тан олишнинг қиймат чегарасини БҲМга боғлайдиган ташкилотлар. 2026 йил 1 сентябрдан бошлаб БҲМнинг 50 баравари 20,6 млн сўмдан 22 млн сўмгача оширилди;
- хомашё, товарлар ва ускуналарни импорт қилувчилар учун – актив таннархига киритиладиган божхона йиғими янги БҲМ бўйича белгиланади.
Қайси вазиятлар алоҳида таҳлилни талаб қилади
Бундай вазиятлар:
- 2026 йил август ва сентябрь ойлари оралиғида сотиб олинган активлар таснифи: бир хил объектлар турли ҳисоб гуруҳларига киритилиши мумкин;
- импорт активларининг таннархини шакллантириш, агар божхона расмийлаштируви санаси ва мулк ҳуқуқининг ўтиш санаси турли томонларга 1 сентябрдан тўғри келса;
- тўлов муддатини кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш шартлари бўйича БҲМ ҳисоб-китоб даври мобайнида ўзгариб турадиган шартномалар.
Қийинчилик шундаки, қарорга бир вақтнинг ўзида бир нечта омиллар таъсир қилади: харид санаси, божхона расмийлаштируви санаси, тўлов усули ва ҳисоб сиёсатининг ифодаланиши. 1 сентябрдан "олдин" ёки "кейин"ни аниқлашда йўл қўйилган хатолик активнинг таснифи ва таннархини ўзгартиради.
Тавсия
Актив 28 августда сотиб олинган, 10 сентябрда божхона расмийлаштирувидан ўтказилган. Қайси БҲМ қўлланилиши керак?
Активни асосий воситаларга ёки ТМЗга киритиш кераклиги ва қайси суммаларни таннархга киритиш кераклиги жавобга боғлиқ.
Buxgalter Pro бу вазиятларни аллақачон мисоллар ва ёзувлар билан таҳлил қилган:
1) Товар-моддий захиралар сифатида қайси активларни ҳисобга олиш керак – таснифлашнинг чегаравий ҳолатлари ва ҳисоб сиёсатида ўз қиймат чегарасини белгилаш тартиби;
2) Импорт қилинган асосий воситалар тушумини қандай ҳисобга олиш керак – божхона расмийлаштируви санасини, курс фарқларини ва янги БҲМ бўйича божхона йиғимини ҳисобга олган ҳолда асосий воситаларнинг таннархини ҳисоблаш тартиби;
3) Дастурий маҳсулотлар билан боғлиқ битимларни қандай расмийлаштириш, ҳисобга олиш ва солиққа тортиш керак – қачон дастурий таъминот НМА, қачон эса жорий харажатлар кўрсатилади.
