Текширувлар ва солиқ хавфи тўғрисидаги хабарномалар: бухгалтер нима қилиши керак ва уларга жавоб бериш шартми

Сентябрь ойида компаниялар солиқ хавфлари тўғрисида, баъзилари эса текширувлар тайинланиши ҳақида навбатдаги хабарномаларни олишди.

Уларга қандай муносабат билдириш керак: солиқ идорасига жавоб бериш керакми ва бухгалтер нима қилиши керак?

Вuxgalter.uz илтимосига кўра солиқ маслаҳатчиси Гулнора ЭРГАШЕВА жавоб берди:

Солиқ тўловчилар олган хабарномалар тўлиқ автоматик тарзда ахборот тизими маълумотлари асосида инсон иштироки чекланган ҳолда шакллантирилган.

Июль ойида солиқ хавфининг ўртача даражаси ва аниқланган тафовутлар тўғрисида хабарнома олган компанияларга сентябрь ойида назорат тадбирлари тўғрисида хабарномалар кела бошлади. Баъзи компаниялар бир вақтнинг ўзида ҳам камерал, ҳам сайёр текширувлар тайинланганлиги тўғрисида хабарномалар олдилар.

Хавф даражаси юқори бўлган ("қизил" ҳудуд) компанияларга солиқ аудити тайинланганлиги тўғрисида хабарномалар юборилди.

Эслатиб ўтамиз, 2026 йил 1 июлдан бошлаб 19.05.2026 йилдаги ПФ-95-сон Фармон билан текширувдан олдинги таҳлилда аниқланган тафовутлар бўйича аниқлаштирилган ҳисобот ёки асосларни тақдим этиш мажбурияти бекор қилинди. Бунинг ўрнига ўртача хавф даражасига киритилган солиқ тўловчиларга аниқланган хавфлар тўғрисида хабарнома юбориш тизими жорий этилди. Агар камчиликлар бир ой ичида бартараф этилса, текширув бўлмайди.

Хабарномага жавоб бериш керакми 

Агар компания аслида бошқа юридик манзилда жойлашган бўлса, кўчма текширув ёки солиқ аудити тўғрисидаги билдиришномага албатта жавоб беринг. Хабарнома юборилган кундан бошлаб 5 иш куни ичида солиқ идорасига ҳақиқий манзилни маълум қилиш ва тасдиқловчи ҳужжатларни илова қилиш лозим. Акс ҳолда, текширувчилар компанияни топа олмайдилар ва ҳисоб рақамларингиз блокланади.

Солиқ хавфлари тўғрисидаги хабарномага қуйидаги турдаги солиқ хатини ёзиш мумкин: Солиқ хавфи қайси мезонлар бўйича ва қайси даврлар учун аниқланганлигини тушунтириб беришингизни сўраймиз.

Қолган ҳолларда жавоб беришнинг ҳожати йўқ деб ҳисоблайман.

Қўшимча текширувгача бухгалтер нима қилиши керак 

 Хабарнома олиш ҳисобдаги энг заиф жойларни текшириш учун сабаб бўлади.

1. Барча тафовутларни таҳлил қилинг 

Аввал билдиришномада кўрсатилган кўрсаткичларни ҳисоб ва ҳисобот маълумотлари билан солиштиринг.

Ҳақиқий хатоларни тизим компания фаолияти хусусиятлари туфайли хавф сифатида аниқлаши мумкин бўлган кўрсаткичлардан ажратинг.

Агар хато ҳақиқатан ҳам мавжуд бўлса, уни тузатиш лозим: зарур бўлса, аниқлаштирилган ҳисоботни тақдим этиш ҳамда солиқ ва пеняни қўшимча равишда тўлаш лозим.

Агар ҳисобот тўғри тузилган бўлса, тизимдаги хавф белгисини олиб ташлаш учунгина уни қайта топшириш керак эмас. Яхшиси, ўз позициянгизни тасдиқловчи ёзма тушунтириш ва ҳужжатлар тайёрланг.

Масалан, ўртача тармоқ кўрсаткичларидан четга чиқиш ўз-ўзидан қоидабузарлик мавжудлигини англатмайди. Бунинг сабаби мавсумийлик, йирик харидлар, омбор қолдиқларининг кўпайиши ёки янги компания фаолиятининг ўзига хос хусусиятлари бўлиши мумкин.

2. Инвентаризация ўтказинг

Сайёр текширишлар кўпинча инвентаризациядан бошланади. Товарлар, материаллар ва асосий воситаларнинг ҳақиқий қолдиқларини ҳисоб маълумотларига мувофиқ текширинг.

Импорт товарларига эътибор беринг: 9 ой ичида сотилмаган (гўшт, янги мева-сабзавот маҳсулотлари учун эса 3 ой ичида) БҲМнинг 500 бараваридан қиммат қолдиқ сайёр текширув учун асос бўлади.

3. Касса ва ходимларни текширинг 

Бу айниқса, умумий овқатланиш ва чакана савдога тааллуқлидир.

Қуйидагиларни текширинг:

• барча тушумлар НКТ орқали акс эттирилишини;
• терминаллар орқали ҳисоб-китоблар ҳисобда тўғри акс эттирилишини;
• ҳақиқий тушум ҳисоб маълумотларига мос келадими;
• ходимлар қонуний расмийлаштирилганлиги;
• иш ҳақини ҳисоблаш қонунчиликка мувофиқлиги.

Ўйлайманки, сайёр текширув ёки аудит тўғрисидаги хабарнома ҳали муҳим эмас, текширувчилар албатта келади: савол, солиқ идорасида бунга ресурслар етарлими... Аммо бунга умид боғлашнинг ҳожати йўқ, яхшиси, синовга тайёргарлик кўриш керак.