Қурилиш ишлари бўйича ҚҚС қандай ҳисоблаб чиқарилади

Тавсияда:

– пудрат шартномаси бўйича қурилиш ишларини бажаришда ҚҚС:
        ўз материалларидан;
        буюртмачи материалларидан;
– маълумотнома-ҳисобварақ-фактурани расмийлаштириш;
– сотиш учун объектни қуриш;
– узоқ муддатли контракт бўйича ҚҚС;
– ўз эҳтиёжлари учун ишларни бажаришда ҚҚС;
        айнан ўхшаш ишлар (хизматлар);
        бир турдаги ишлар (хизматлар);
        ишлар (хизматлар)нинг ўртача тортилган нархи ҳисоб-китоби.

Қурилиш ишларига ҚҚС солиш тартиби ва уларни ҳисобга олиш қуйидагиларга боғлиқ:

• қурилиш варианти;
• қурилишни моддий ресурслар билан таъминлаш усули.

Қурилишнинг қуйидаги вариантлари эҳтимолари мавжуд:

• қурилиш пудрати шартномаси бўйича ишларни бажариш . Буюртмачи топшириғи бўйича сиз, пудратчи сифатида, объектни қурасиз ёки қурилаётган ёки амалдаги объектда алоҳида ишларни бажарасиз. Масалан, монтаж қилиш, ишга тушириш-созлаш, пардозлаш, сантехника ишлари ва бошқалар. Бу ҳолда қурилиш объектини ўз балансингизга кирим қилманг. Бажарилган ишларни 9030-счёт «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар»да акс эттиринг;
• сотиш учун объектни қуриш – ишлаб чиқариш ёки маъмурий бино, турар жой (бутунлигича ва квартиралар бўйича сотилиши мумкин бўлган) ва ҳ.к. Бу ҳолда қурилиш объектини ўз балансингизга кирим қилинг ва ишлаб чиқарилган маҳсулот сифатида 2810-счёт «Омбордаги тайёр маҳсулотлар»да акс эттиринг;
• ўз эҳтиёжлари учун ишларни бажариш – ҳам ўз кучи (хўжалик усулида), ҳам пудратчиларни жалб қилган ҳолда (пудрат усулида). Бунда ишларни бажаришга сарфларни ёки харажатлар ҳисобига (объектнинг мақсадига боғлиқ ҳолда) ҳисобдан чиқаринг, агар объектни таъмирласангиз, ёхуд объектнинг қийматига киритинг, агар уни қуриб битказсангиз ёки қайта қурсангиз;
• ўз эҳтиёжлари учун объектни қуриш. Объектни қуришни ҳам иккита усулда амалга ошириш мумкин – ўз кучи билан ёки пудратчиларни жалб қилиш. Қурилиш бўйича сарфларни 0810-счёт «Тугалланмаган қурилиш»да тўпланг, кейин эса объектни фойдаланишга киритишда уни 0120-счёт «Бинолар, иншоотлар ва узатувчи мосламалар»нинг дебети бўйича кирим қилинг.

Охирги ҳолда ҚҚС ҳисоблаш бўйича мажбурият юзага келмайди, сабаби объект қурилиши бўича сарфлар унинг бошланғич қийматига киритилади ва амортизация ажратмалари орқали харажатларга киритилади .

Умумий қоидага биноан қурилишда ҚҚС бўйича солиқ базаси бажарилган қурилиш ишлари қиймати ёки битим тарафлари томонидан аниқланган қурилган объектни реализация қилиш қийматидан келиб чиққан ҳолда аниқланади .

Эътибор беринг!

2022 йилдан бошлаб битим нархини аниқлашда трансферт нархни белгилаш тўғрисидаги қоидалар ҳам ҳисобга олинади  .

Пудрат шартномаси бўйича қурилиш ишларини бажаришда ҚҚС қандай ҳисоблаб чиқарилади

Бундай қурилиш вариантида сиз қуйидагилардан фойдаланишингиз мумкин:

• фақат ўз материалларингиздан;
• фақат буюртмачининг материалларидан;
• қисман ўз материалларингиздан ва
• қисман буюртмачи материалларидан.

Қурилишни материаллар билан таъминлаш тартибини мажбурий тартибда пудрат шартомасида белгиланг.

Ўз материалларингиздан пудрат ишларини бажаришда ҚҚС ҳисоб-китоби

Агар сиз фақат ўз қурилиш материалларингиздан фойдалансангиз, ҚҚСни шартнома ва лойиҳа-смета ҳужжатларига мувофиқ сарфланган материалларни ҳисобга олган ҳолда ишларнинг умумий қийматидан келиб чиққан ҳолда ҳисоблаб чиқаринг .

Ишларнинг қиймати уларнинг ҳақиқий ҳажмидан келиб чиққан ҳолда физик кўрсатичларда ва шартнома (смета) нархларида ҳисоблаб чиқарилади.

Ишларнинг умумий қийматида қуйидагиларни ҳисобга олинг:

• ташиш ва тайёрлаш-омбор харажатлари – материаллар, буюмлар, конструкциялар ва ускуналар сотиб олишга сарфлар суммасидан фоиз сифатида;
• қурилишни ташкил этиш ва хизмат кўрсатиш билан боғлиқ ишлаб чиқариш тусидаги бошқа сарфлар. Улар пудратчининг ҳақиқий сарфлари асосида ўртача муайян базис даври (қоидага кўра, йил) учун аниқланади;
• пудратчининг бошқа сарфлари – ҚҚСсиз ишларнинг умумий қийматидан фоиз сифатида.

Қоида тариқасида, ишлар қийматини корхонанинг ишлаб чиқариш-техник ходимлари ҳисоблаб чиқаради. Унга ҚҚС суммасини қўшинг, маълумотнома-ҳисобварақ-фактурани расмийлаштиринг ва электрон ҳисобварақ-фактура (ЭҲФ) билан тасдиқлаш учун буюртмачига тақдим этинг.

Маълумотнома-ҳисобварақ-фактура қандай расмийлаштирилади

Бажарилган ишлар (кўрилган зарарлар) тўғрисида маълумотнома-ҳисобварақ-фактура (ВМнинг 21.05.2004 йилдаги 02-5-56-сон баённома қарори билан тасдиқланган) – бу фақат қурилишда қўлланиладиган бошланғич ҳужжат. У бажарилиш ҳолати ва қурилиш ишлари қийматини тасдиқлайди.

Маълумотнома-ҳисобварақ-фактура ўсиб борувчи якун билан тўлдирилади ва йил боши ва қурилиш бошидан ҳисобот ойи учун физик ва қиймат кўрсаткичларида бажарилган ишлар ҳажмини акс эттиради.

Маълумотнома-ҳисобварақ-фактурани расмийлаштиришда Объектлар қурилишида бирламчи ҳисоб шакли «Бажарилган ишлар (қилинган харажатлар) тўғрисида маълумотнома-ҳисобварақ-фактура»ни тўлдириш бўйича Кўрсатмаларга амал қилинг.

Буюртмачи материалларидан фойдаланган ҳолда пудрат ишларини бажаришда ҚҚС ҳисоб-китоби

Қурилиш ишларини бажаришда буюртмачи материалларидан фойдаланган ҳолда ҚҚСни ишлар қийматидан келиб чиққан ҳолда буюртмачининг материалларини айириб ташлаб , қуйидаги формула бўйича ҳисоблаб чиқаринг:

С_ҚҚС = (С_и – М_б) х Ст_ҚҚС,

бунда:
С_ҚҚС – ҚҚС суммаси;
С_и – ишлар, жумладан буюртмачи материаллари қиймати;
М_б – буюртмачи материалларининг қиймати;
Ст_ҚҚС – ҚҚС ставкаси фоизларда.

Буюртмачи қурилишни тўлиқ ёки қисман материаллар билан таъминлаши тўғрисидаги шартни албатта пудрат шартномасида назарда тутинг. Шунингдек, материалларни – юкхати ёки қабул қилиш-топшириш далолатномаси асосида топшириш тартибини ҳам шартлашиб олинг.

Буюртмачидан олинган материалларни қайта ишлашга қабул қилинган давал хом ашёси каби, балансдан ташқари 003-счёт «Қайта ишловга қабул қилинган материаллар»да ҳисобга олинг.

Улардан фойдаланишни махсус ҳисоботда акс эттиринг.

Маълумотнома-ҳисобварақ-фактура қандай расмийлаштирилади

Маълумотнома-ҳисобварақ-фактурада бажарилган ишлар қиймати ва буюртмачининг материалларини бундай акс эттиринг :

• «Жами» сатрида – ишларнинг буюртмачи материалларини ҳисобга олган ҳолда бутун суммага пудратчининг бошқа харажатлари фоизи ҳисоблангандаги ва ҚҚСсиз қийматини;
•  «Буюртмачининг материаллари» сатрида – ишларни бажаришда сарфланган буюртмачи материалларининг қийматини, пудратчининг бошқа сарфлари фоизини ҳисобламасдан ва ҚҚСсиз;
• «Жами буюртмачининг материалларини ҳисобга олмасдан» сатрида – «Жами» ва «Буюртмачининг материаллари» сатрлари ўртасидаги фарқни;
• «ҚҚС» сатрида – «Жами буюртмачининг материалларини ҳисобга олмасдан» сатрида кўрсатилган ишлар қийматидан келиб чиққан ҳолда ҳисоблаб чиқарилган солиқ ставкаси ва суммасини;
• «Жами ҚҚС билан» сатрида - «Жами буюртмачининг материалларини ҳисобга олмасдан» ва «ҚҚС» сатрлари суммасини.

Сотиш учун объектни қуришда ҚҚС қандай ҳисоблаб чиқарилади

Объект бўйича сарфларни 2010-счёт «Асосий ишлаб чиқариш»да тўпланг, шундан кейин уларни 2810-счёт «Омбордаги тайёр маҳсулотлар»га ўтказинг. Агар кўп квартирали уй-жой қурсангиз, тайёр маҳсулот сифатида алоҳида квартираларни ҳисобга олинг.

Сотиб олувчига шартномада белгиланган объектни реализация қилиш қийматидан келиб чиққан ҳолда ҚҚС ҳисобланг .

Маълумотнома-ҳисобварақ-фактурани сотиш учун объектни қуришда расмийлаштирманг, сабаби сиз мазкур ҳолда ҳам буюртмачи, ҳам пудратчи ҳисобланасиз. Ҳисобварақ-фактурани объектни (квартирани) реализация қилиш пайтида расмийлаштиринг.

Эътибор беринг!

Кўчмас мол-мулк реализация қилинган тақдирда, қабул қилиб олиш-топшириш далолатномаси бўйича харидорга кўчмас мол-мулк берилган сана айланма амалга оширилган сана деб ҳисобланади .

Бухгалтерия ҳисобида қурилган объектни бутунлигича ёки қисмлар бўйича реализация қилишни бундай акс эттиринг:

ҚҚС бўйича ҳисоботда :

• буюртмачи томонидан тасдиқланган ҳисобварақ-фактура автоматик тарзда Сотишлар реестрида акс эттирилади;
• объектни (квартирани) реализация қилиш қийматини ҚҚСсиз ҚҚС ҳисоб-китобига 1-илованинг 0102-сатри 3-устунида акс эттиринг.

Узоқ муддатли контракт бўйича ҚҚС қандай ҳисоблаб чиқарилади

Агар сиз объектлар қурсангиз, шу жумладан объектларни фойдаланиш учун тайёр ҳолда қурсангиз ёки узоқ (бир ойдан кўп) технологик даврийликдаги узоқ муддатли шартномалар бўйича ишларни бажарсангиз, ҚҚСни ҳар ойда ишлар ҳажмининг ҳар бир календарь ойнинг охирида ҳақиқатда бажарилган ишлар ҳажмининг қийматидан келиб чиққан ҳолда ҳисоблаб чиқаринг .

Агар тузилган контрактлар шартларида ишларни босқичма-босқич топшириш назарда тутилмаган бўлса, уларнинг ҳақиқатда бажарилишини ҳисобот ойи охирига аниқланг. Бунинг учун контрактни бажариш бошлангандан буён қилинган харажатлар салмоғини контрактни бажаришга харажатларнинг умумий суммасида ҳисоблаб чиқаринг .

Ҳисобот даври охирига ҚҚС солинадиган ишлар ҳажмини ҳисоблаб чиқарилган қилинган харажатларнинг салмоғини контракт бўйича ишларнинг умумий ҳажмига кўпайтирган ҳолда аниқланг (контракт нархи). Мазкур контракт бўйича илгари ҳисобга олинган ҳажмларни жорий ой учун ҚҚС бўйича солиқ базасини аниқлашда чегириб ташланг.

Ўз эҳтиёжлари учун қурилиш ишларини бажаришда ҚҚС қандай ҳисоблаб чиқарилади

Ўз эҳтиёжлари учун қурилиш ишларини ўз кучи билан бажарган ҳолда, ҚҚСни фақат ушбу эҳтиёжлар учун харажатлар фойда солиғи ҳисоб-китобида чегириб ташланмаган тақдирда ҳисобланг  .

Эътибор беринг!

Ушбу қоидадан истисно – амортизация ажратмалари орқали харажатларга киритиладиган сарфлар. Бу амортизацияланадиган активлар қийматига киритиладиган сотиб олиш, ишлаб чиқариш, қурилиш, монтаж қилиш, ўрнатиш ва бошқалар бўйича сарфлар, шу жумладан қуриб битказиш, асбоб-ускуналар билан тўлиқ жиҳозлаш, қайта қуриш, замонавийлаштириш ва техник қайта қуроллантириш ишлари бўйича харажатлар . Агар сиз ишларни ушбу мақсадлар учун бажарсангиз, ҚҚС ҳисобламанг.

Уларга харажатлар фойда солиғи ҳисоб-китобида чегириб ташланмайдиган ўз эҳтиёжлари учун қурилиш ишларини бажаришда, ҚҚСни айнан ўхшаш (улар мавжуд бўлмаганда эса – бир турдаги) ишларни (хизматларни) реализация қилишнинг ўртача тортилган нархидан келиб чиққан ҳолда ҳисоблаб чиқаринг. Ўртача тортилган нархни олдинги 90 кун ҳисоб-китобидан аниқланг. Агарда бу даврда бундай реализация қилиш мавжуд бўлмаган бўлса, бозор нархларидан келиб чиққан ҳолда .

Қандай ишлар (хизматлар) айнан ўхшаш ҳисобланади

Бир хил хусусиятли асосий белгиларга эга бўлган товарлар (хизматлар) солиқ солиш мақсадида айнан ўхшаш товарлар (хизматлар) деб эътироф этилади . Бунда қуйидагилар ҳисобга олинади:

• бажарувчининг (пудратчининг) хусусиятлари ва унинг бозордаги ишбилармонлик обрўси;
• фойдаланиладиган товар белгиси.

Қандай ишлар (хизматлар) бир турдаги ҳисобланади

Айнан ўхшаш бўлмаган ҳолда, тижорат жиҳатидан ва (ёки) бажарадиган вазифаси жиҳатидан бир-бирининг ўрнини босиш имкониятини берадиган бир хил хусусиятларга эга ишлар (хизматлар).

Хизматларнинг бир турдалигини аниқлашда :

• уларнинг сифати;
• товар белгиси;
• бозордаги мавқеи;
• хизматлар турлари ва уларнинг ҳажмлари;
• ноёблиги;
• тижорат жиҳатидан бир-бирининг ўрнини боса олиши ҳисобга олинади.

Ишлар (хизматлар)нинг ўртача тортилган нархи қандай ҳисоблаб чиқарилади

Ўртача тортилган нарх, ўртача нархдан фарқли ўлароқ, нархнинг ўзидан ташқари бажарилган ишлар (кўрсатилган хизматлар) сони (ҳажми)ни ҳисобга олади.

Ўртача тортилган нархни қуйидаги формула бўйича ҳисоблаб чиқаринг:

Нўрт = (Н1 х С1 + … + Нn х Сn) : ∑Сn,

бунда:
Н1, …, n – айнан ўхшаш ишларни (хизматларни) реализация қилиш нархлари;
С1, …, n – реализация қилинган айнан ўхшаш ишларнинг (хизматларнинг) сони;
∑Сn – реализация қилинган айнан ўхшаш ишларнинг (хизматларнинг) сони суммаси.