Фойда солиғини тўлаш ва ҳисоботини тақдим этиш қандай амалга оширилади

13.01.2023

Иродахон АББОСХОНОВА

солиқ маслаҳатчиси

Наталья МЕМЕТОВА

«Норма» эксперти

Все редакции
- 28.03.2022
- 13.01.2023
- 20.10.2023
- 10.01.2024
- 01.01.2026

Читать на русском языке

Тавсияда:

– бўнак тўловлари тўловчилари;
– бўнак тўловларини тўлаш тартиби;
– фойда солиғини тўлаш ва ҳисоботни тақдим этиш тартиби;
– фойда солиғини бўлиб-бўлиб тўлаш;
– фойда солиғининг бухгалтерия ҳисоби.

Фойда солиғи бўйича бўнак тўловларини ким тўлайди

Жами даромади ўтган йил учун киритилган тузатишлар ҳисобга олинган ҳолда 5 млрд сўмдан ошадиган корхоналар бўнак тўловларини тўлайди .

Бўнак тўловларини ҳар ойнинг 23-санасидан (дам олиш кунларини ҳисобга олган ҳолда) кечиктирмай тўланг, яъни:

23 январдан;
23 февралдан;
23 мартдан ва ҳ.к.

Эътибор беринг

Жами даромадга қуйидаги даромадларни киритинг

Ўзбекистон ва унинг ҳудудидан ташқаридаги манбалардан олинган даромадларни;
ҳар қандай шаклда ва (ёки) ҳар қандай фаолиятдан олиниши лозим бўлган даромадларни.

Уни ҚҚС ва акциз солиғини инобатга олмаган ҳолда аниқланг.

Агар сизнинг корхонангиз йил давомида 5 млрд сўмлик чегарага етган бўлса, 5 млрд сўм чегарага етган кейинги чоракдан, бўнак тўловларини тўлашни бошланг .

Ушбу қоида янги ташкил этилган корхоналарга ҳам тегишлидир.

Мисол

Янги корхона томонидан бўнак тўловларини тўлаш

Корхона январь ойида рўйхатдан ўтказилган.

I чорак учун жами даромад 4,8 млрд сўмни, 4 ой (январь–апрель) учун эса – 5,1 млрд сўмни ташкил этди.

Даромад II чоракда 5 млрд сўмдан ошганлиги боис корхона III чоракдан бошлаб бўнак тўловларини тўлашни бошлайди.

Яъни, биринчи бўнак тўлови 23 июлдан кечиктирмай амалга оширилади.

Эътибор беринг

Бўлиш ёки бошқа корхонадан ажратиб чиқариш натижасида ташкил этилган корхоналар ташкил этилган пайтдан эътиборан, иккита чорак мобайнида бўнак тўловларини тўлайди, башарти қайта ташкил этилган корхона қайта ташкил этиш пайтида уларни тўлаган бўлса

. Иккита чорак ўтгач, бўнак тўловлари тўлашнинг умумий қоидалари амал қила бошлайди.

Қуйидагилар даромад суммасидан қатъи назар бўнак тўловларини тўламайди :

бюджет ташкилотлари;
нодавлат нотижорат ташкилотлари, бундан матлубот кооперативлари мустасно.

Фойда солиғи бўйича бўнак тўловлари қандай тўланади

Бўнак тўловларини ҳисоблаб чиқаришнинг иккита варианти мавжуд :

солиқ органи томонидан;
бўнак тўловлари суммаси тўғрисидаги маълумотнома бўйича.

Солиқ органлари томонидан бўнак тўловларини аниқлаш тартиби

I чорак учун бўнак тўловлари суммаси ўтган йилнинг IV чораги учун ҳисоблаб чиқарилган жорий (ойлик) тўлов миқдорида аниқланади .

Эътибор беринг

Агар ўтган йилнинг IV чорагида бўнак тўловлари ҳисоблаб ёзилмаган бўлса, уларни жорий йилнинг I чорагида ҳам тўлаш керак эмас.

Вазият

Корхона ўтган йилнинг IV чорагида бўнак тўловларини тўламаган

Корхонанинг фаолияти зарар билан чиққанлиги сабабли ўтган йилнинг IV чорагида бўнак тўловларини тўламаган. Шунинг учун корхона жорий йилнинг I чорагида ҳам бўнак тўловларини тўламаслиги керак.

II чоракда бўнак тўловлари I чорак учун ҳисобланган фойда солиғи суммасининг 1/3 қисми сифатида аниқланади. Улар 23 апрель, 23 май ва 23 июндан (дам олиш кунларини ҳисобга олган ҳолда) кечиктирмай тўланади.

Мисол

Жорий йилнинг II чорагида бўнак тўловларини тўлаш

Корхона I чорак якунлари бўйича 60 млн сўмга фойда солиғининг ҳисоб-китобини тақдим этди. Бунда, корхона ўтган йил учун 5 млрд сўмдан ортиқ жами даромадга эга бўлган.

Корхона жорий йилнинг II чорагида бўнак тўловларини ҳар ойда 20 млн сўмдан (60/3) 23 апрель, 23 май ва 23 июндан кечиктирмай тўлайди.

III ва IV чоракларда бўнак тўловлари худди шундай тарзда, яъни олдинги чоракнинг ҳақиқий фойдасидан келиб чиқиб аниқланади.

Мисол

Жорий йилнинг III чорагида бўнак тўловларини тўлаш

Корхона I чорак якунлари бўйича 40 млн сўмга, 1-ярим йил якунлари бўйича эса – 70 млн сўмга фойда солиғининг ҳисоб-китобини тақдим этди. Бунда, корхона ўтган йил учун 5 млрд сўмдан ортиқ жами даромадга эга бўлган.

II чоракда фойда солиғи қуйидагини ташкил этади: 70 – 40 = 30 млн сўм.

Корхона жорий йилнинг III чорагида бўнак тўловларини ҳар ойда 10 млн сўмдан (30/3) 23 июль, 23 август ва 23 сентябрдан кечиктирмай тўлайди.

Агар олдинги чоракда фойда бўлмаса, бўнак тўловлари ҳисоблаб ёзилмайди ва тўланмайди.

Вазият

Корхона I чорак якунлари бўйича зарар кўрган

Корхона I чоракни зарар билан якунлагани боис II чоракда фойда солиғи бўйича бўнак тўловларини тўламайди.

Вазият

Корхона йилнинг биринчи ярим йиллиги якунлари бўйича зарар кўрган

I чорак якунлари бўйича корхона 30 млн сўм зарар кўрди.

1-ярим йил якунлари бўйича зарар 12 млн сўмни ташкил этди. Шу билан бирга, корхона ўтган йил учун 5 млрд сўмдан ортиқ жами даромадга эга.

II чорак якунларини аниқлаймиз:

– 12 – (– 30) = 18 млн сўм (фойда).

Шу сабабли, III чоракда ҳар ойда 6 млн сўмдан (18:3) бўнак тўловларини тўлаши лозим.

Солиқ органлари рўйхатдан ўтказиш органидан корхона тугатилиши тўғрисида қарор қабул қилинганлиги ҳақида ахборотни олган тақдирда бўнак тўловларини ҳисоблаб ёзишни тўхтатиб туради. Бўнак тўловлари бундай ахборот олинган ойдан бошлаб ҳисоблаб ёзилмайди.

Агар корхона фаолияти тикланса, бўнак тўловлари уларни ҳисоблаб ёзиш тўхтатилган ойдан бошлаб ҳисоблаб ёзилади.

Бўнак тўловларини маълумотнома бўйича аниқлаш тартиби

Сиз жорий чорак учун тахмин қилинаётган солиқ солинадиган фойдадан келиб чиқиб, фойда солиғи бўйича бўнак тўловлари тўғрисида маълумотнома тақдим этишга ҳақлисиз. У жорий чорак биринчи ойининг (дам олиш кунларини ҳисобга олган ҳолда) 15-санасидан кечиктирмай, чоракда кутилаётган фойда суммасидан келиб чиққан ҳолда тақдим этилади, яъни:

I чорак учун – 15 январдан кечиктирмай;
II чорак учун – 15 апрелдан кечиктирмай;
III чорак учун – 15 июлдан кечиктирмай;
IV чорак учун – 15 октябрдан кечиктирмай.

Мисол

Корхона маълумотнома асосида бўнак тўловларини тўлайди

Корхонанинг ўтган йил учун жами даромади 5 млрд сўмдан ошди, шу сабабли жорий йилда у фойда солиғи бўйича бўнак тўловларини тўлайди.

I чоракда корхона бўнак маълумотномасини тақдим этмаган ва ўтган йилнинг IV чораги маълумотлари асосида бўнак тўловларини тўлаган.

I чорак учун тақдим этилган ҳисоб-китобга асосан фойда солиғи суммаси 480 млн сўмни ташкил этади.

Яъни, корхона II чоракда ҳам ҳар ойда 160 млн сўм миқдорида (480 : 3) бўнак тўловини тўлаши керак эди.

Корхонанинг тахмин қилишича, унинг даромадлари II чоракда сезиларли даражада камаяди, бу давр учун тахмин қилинаётган солиқ солинадиган фойда 900 млн сўмни ташкил этиб, ундан 135 млн сўм (900 х 15 %) миқдорида фойда солиғи тўлаш лозим.

Давр	I чорак учун ҳисоблаб чиқарилган солиқ суммасидан келиб чиқиб бўнак тўловлари, млн сўм	Маълумотномага асосан бўнак тўловлари, млн сўм
Апрель	160	45
Май	160	45
Июнь	160	45
Чорак учун жами	480	135

Жадвалдан кўринадики, маълумотнома тақдим этиш бўнак тўловларини 345 млн сўмга (480 – 135) қисқартириш ва ушбу суммани бошқа мақсадлар учун йўналтириш имконини беради.

Корхона фойда солиғининг якуний суммасини 20 июлдан кечиктирмай ҳисоб-китобни тақдим этган ҳолда I ярим йиллик якунлари бўйича аниқлайди.

Агар солиқ суммаси топширган ҳисоботига кўра тўланган бўнак тўловлари суммасидан ошса, корхона худди шу муддатда фарқни қўшимча тўлаб беради.

Корхона бўнак тўловлари бўйича маълумотноманинг тегишли сатрларида қуйидагиларни кўрсатади:

010-сатрда – ҳисобот даври учун кутилаётган солиқ солинадиган фойда – 900 млн сўмни;
020-сатрда – солиқ ставкаси – 15 %ни.

Қуйидагилар автоматик тарзда ҳисобланади:

030-сатрда 010-сатр х 020-сатр формуласи бўйича фойда солиғи суммаси. Кўриб чиқилаётган мисолда – 135 млн сўм (900 х 15 %);
040-сатрда 030-сатр : 3 формуласи бўйича ҳар ойлик бўнак тўловлари суммаси. Бу мисолда – 45 млн сўм (135 : 3).

Эътибор беринг

Кутилаётган фойда суммаси асоссиз камайтириб кўрсатилган тақдирда солиқ органлари сиз тақдим этадиган солиқ бўйича бўнак тўловлари суммаси тўғрисидаги маълумотномага ўзгартиришлар киритишга ҳақли

Buxgalter.uz тавсия қилади

Aгар сиз олдинги чоракка нисбатан солиққа тортиладиган фойданинг камайганини кўрсатувчи маълумотнома тақдим этсангиз, тегишли тушунтиришлар бериб, фойданинг камайиш сабабларини асослаб беринг.

Сабаблар корхонадаги мавжуд ҳақиқий ҳолатни акс эттирувчи, асосли бўлиши лозим. Масалан, ишнинг мавсумий характери туфайли тушумнинг камайганлиги, янги турдаги маҳсулотларни ўзлаштириш ҳисобига харажатларнинг ошиб кетганлиги ва ҳ.к.

Бўнак тўловларини камайтириш ҳуқуқикорхонанинг ҳақиқий ҳолатини ва молиявий-иқтисодий вазиятини ҳисобга олган ҳолда солиқни тўлаш имкониятини беради.

Тегишли асос мавжуд бўлмаган тақдирда солиқ органлари бўнак тўловларига, кўпайиш томонга, тузатиш киритишга ҳақли.

Эътибор беринг

Агар сиз фойда солиғини тўлашдан тўлиқ озод қилиш кўринишидаги имтиёзни қўлласангиз, бўнак маълумотноманинг 010 ва 020-сатрларида «0» қийматини кўрсатинг.

Бўнак маълумотнома тақдим этилган тақдирда фақат фарқ суммасини (ўсиб бормайдиган якун билан) кўрсатинг.

Агар сиз маълумотномани белгиланган муддатларда тақдим этмасангиз, унда аввалги чорак кўрсаткичларидан келиб чиқиб, бўнак тўловларини тўлашингиз лозим бўлади.

Солиқни тўлаш ва ҳисоботни тақдим этиш қандай амалга оширилади

Фойда солиғи бўйича ҳисобот даври – чорак, солиқ даври – йил. Шу сабабли, фойда солиғи ҳар бир чорак якунлари бўйича йил бошидан ошиб борувчи якун билан ҳисоблаб чиқарилади .

Фойда солиғи ҳисоб-китоби қуйидагича тақдим этилади (дам олиш кунларини ҳисобга олган ҳолда):

I чорак учун – 20 апрелдан кечиктирмай;
II чорак учун – 20 июлдан кечиктирмай;
III чорак учун – 20 октябрдан кечиктирмай;
IV чорак учун – ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 1 мартидан кечиктирмай.

Йил якунлари бўйича ҳисоб-китобни фақатгина қуйидагилар тақдим этади:

бюджет ташкилотлари;
нодавлат нотижорат ташкилотлари, матлубот кооперативлари бундан мустасно.

Агар ушбу корхоналарда йил учун даромад мавжуд бўлмаса, улар фойда солиғи бўйича ҳисоб-китоб тақдим этмайди.

Солиқни худди ўша ҳисоб-китоб тақдим қилинадиган муддатларда тўланг. Бунда ҳисобот даври учун бўнак тўловлари шу давр учун солиқни тўлаш ҳисобига ҳисобга олинади.

Солиқ ҳисоб-китоби суммалари ва тўланган бўнаклар бўйича қуйидаги вазиятлар бўлиши мумкин:

бўнак тўловлари ҳисоб-китоб бўйича фойда солиғидан кўп. Ушбу ҳолатда фойда солиғини тўлаш керак эмас, сабаби у бўнак тарзида тўланган. Жорий тўловларнинг ҳисоб-китоб бўйича солиқдан ошишини кейинги жорий тўлов эвазига ҳисобга олинади;
бўнак тўловлари ҳисоб-китоб бўйича фойда солиғига тўғри келди. Бу ҳолатда ҳам фойда солиғини тўлаш керак эмас, сабаби у бўнак тарзида тўланган;
бўнак тўловлари ҳисоб-китоб бўйича фойда солиғидан кам. Ушбу ҳолатда ҳисоб-китоб бўйича солиқ билан жорий тўловлар ўртасидаги фарқни белгиланган муддатларда қўшимча тўланг.

Агар сиз бўнак тўловларни тўламаган бўлсангиз, ҳисоб-китоб бўйича фойда солиғини ҳисоб-китобини тақдим этиш муддатларида тўланг.

Келинг, мисоллар ёрдамида эҳтимолий вариантларни кўриб чиқамиз.

Мисол

Бўнак тўловлари ҳисоб-китоб бўйича фойда солиғидан кўп

Корхонанинг ҳисоб-китоблари ва тўловлари тўғрисида маълумот (корхона бўнак маълумотномасини тақдим этмаган):

Т/р	Сана	Амалга оширилган ҳаракат	Солиқ суммаси, минг сўмда
1	20 январь	Январь ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
2	20 февраль	Февраль ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
3	20 март	Март ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
4	15 апрель	I чорак учун фойда солиғи ҳисоб-китоби тақдим этилди	24 000
5	20 апрель	Апрель ойи учун бўнак тўлови тўланди	2 000
6	20 май	Май ойи учун бўнак тўлови тўланди	8 000
7	18 июнь	Июнь ойи учун бўнак тўлови тўланди	8 000

I чорак давомида бўнаклар ўтган йилнинг IV чораги учун ҳар ойлик бўнак тўлови миқдорида – ҳар ой 10 000 минг сўмдан, умумий сумма 30 000 минг сўм тўланади. Ҳисоб-китоб бўйича чорак учун фойда солиғи 24 000 минг сўмни ташкил этди.

Апрель ойи учун навбатдаги бўнак тўлови сифатида ҳисобга олиниши мумкин бўлган 6 000 минг сўм миқдорида ортиқча тўлов ҳосил бўлади.

II чоракда ҳар ойлик бўнак суммаси қуйидагини ташкил этади:

24 000 : 3 = 8 000 минг сўм.

Апрель ойида қуйидагини тўлашимиз мумкин бўлади:

8 000 – 6 000 = 2 000 минг сўм.

Май-июнь ойларида ойига 8 000 минг сўмдан тўловни амалга оширамиз.

Мисол

Бўнак тўловлар ҳисоб-китоб бўйича фойда солиғига тўғри келади

Т/р	Сана	Амалга оширилган ҳаракат	Солиқ суммаси, минг сўмда
1	20 январь	Январь ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
2	20 февраль	Февраль ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
3	20 март	Март ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
4	15 апрель	I чорак учун фойда солиғи ҳисоб-китоби тақдим этилди	30 000
5	20 апрель	Апрель ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
6	20 май	Май ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
7	18 июнь	Июнь ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000

I чорак давомида бўнаклар ўтган йилнинг IV чораги учун ҳар ойлик бўнак тўлови миқдорида – ҳар ой 10 000 минг сўмдан, умумий сумма 30 000 минг сўм миқдорида тўланди. Ҳисоб-китоб бўйича чорак учун фойда солиғи 30 000 минг сўмни ташкил этди.

Бўнак тўловлари бир хил сумма миқдорида тўланганлиги сабабли фойда солиғини тўлаш керак эмас.

II чоракда бўнак тўловларини I чорак учун фойда солиғи суммасининг 1/3 қисми миқдорида тўлаймиз: 30 000 : 3 = 10 000 минг сўм.

Мисол

Бўнак тўловлар ҳисоб-китоб бўйича фойда солиғидан кам

Т/р	Сана	Амалга оширилган ҳаракат	Солиқ суммаси, минг сўм
1	20 январь	Январь ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
2	20 февраль	Февраль ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
3	20 март	Март ойи учун бўнак тўлови тўланди	10 000
4	15 апрель	I чорак учун фойда солиғи ҳисоб-китоби тақдим этилди	36 000
5	15 апрель	I чорак учун солиқ қўшимча тўланди	6 000
6	20 апрель	Апрель ойи учун бўнак тўлови тўланди	12 000
7	20 май	Май ойи учун бўнак тўлови тўланди	12 000
8	18 июнь	Июнь ойи учун бўнак тўлови тўланди	12 000

I чорак давомида бўнаклар ўтган йилнинг IV чораги учун ҳар ойлик бўнак тўлови миқдорида – ҳар ой 10 000 минг сўмдан, умумий суммаси 30 000 минг сўм тўланди. Ҳисоб-китоб бўйича чорак учун фойда солиғи 36 000 минг сўмни ташкил этди.

Ушбу ҳолатда ҳисоб-китоб бўйича солиқ билан I чорак учун бўнак тўловлари ўртасидаги фарқни – 6 000 минг сўмни (36 000 – 30 000) бюджетга қўшимча тўлаймиз.

II чоракда бўнак тўловларини I чорак учун фойда солиғи суммасининг 1/3 қисми миқдорида тўлаймиз: 36 000 : 3 = 12 000 минг сўм.

Фойда солиғини бўлиб-бўлиб тўлашдан ким фойдаланиши мумкин

2023 йилдан бошлаб фойда солиғи тўловчилари солиқларни бўлиб-бўлиб тўлаш тўғрисида хабар бериш ҳуқуқига эга бўлдилар .

Бу ҳуқуқ ўтган йил якунлари бўйича жами даромади ўн миллиард сўмдан ошмаган корхоналарга берилади, қуйидагилар бундан мустасно:

устав фондида давлат улуши 50 фоиздан юқори бўлган юридик шахслар;
ер қаъридан фойдаланувчилар;
акциз ости маҳсулотларини ишлаб чиқарувчилар.

Бўлиб-бўлиб тўлаш имкониятини олиш учун қарздорлик юзага келган санадан бошлаб, 1 ой ичида солиқ органларига бўлиб-бўлиб тўлаш ҳуқуқи тўғрисида хабарнома юборинг. Бўлиб-бўлиб тўлашни тақдим этиш тартиби Солиқ кодексининг 101-моддасида белгиланган.

Эътибор беринг

Бўлиб-бўлиб тўлаш корхонанинг соф активлари қийматидан ошмайдиган суммага берилади

Агар солиқларни бўлиб-бўлиб тўлаш календарь йил давомида бир марта фойдаланилган бўлса, фоизлар олти ой давомида ҳисобланмайди.

Фойда солиғини ҳисобда қандай акс эттириш керак

Фойда солиғи фойда ҳисобидан фойда солиғи тўлангунга қадар ҳисобланади. Ушбу фойдадан солиқ суммасини чегириб ташлаганингиздан сўнг, сизда соф фойда (ёки соф зарар), яъни ҳисобот даврининг якуний молиявий натижаси ҳосил бўлади.

Ҳисобланган фойда солиғини Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботнинг 250-сатрида акс эттиринг.

Бухгалтерия ҳисоби:

Хўжалик операцияси мазмуни	Счётлар корреспонденцияси
Хўжалик операцияси мазмуни	дебет	кредит
Фойда солиғи бўйича бўнак тўлови тўланди	4410	5110
Фойда солиғи ҳисобланди	9810	6410
Бўнак тўловлари ҳисобга олинди	6410	4410
Ҳисоб-китоб бўйича фойда солиғи тўланди	6410	5110
Фойда солиғи бўйича пеня ҳисобланди	9430	6410
Фойда солиғи бўйича пеня тўланди	6410	5110

Эътибор беринг

Фойда солиғи бўйича пенялар:

бошқа операцион харажатларга олиб боринг (9430-счёт) ;

бу чегирилмайдиган харажатлар ;
бухгалтерия ҳисобида алоҳида 6410 субконто счётида акс эттиринг.

Чтобы получать новости от Buxgalter.uz первыми, подписывайтесь на Telegram-канал

Поделиться:

Публикации по теме: