Ҳисобварақда маблағ етишмаганда тўловлар қандай амалга оширилади
17.02.2025
Тавсияда:
– маблағ етишмаганда солиқлар тўлови;
– кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун тўлов;
– қарздорликларни сўндиришнинг кетма-кетлиги.
Эътибор беринг
Тавсияга МБ Бошқарувининг 26.12.2024 йилдаги 321-Б-12-сон, Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 26.12.2024 йилдаги 211-сон ва Солиқ қўмитасининг 24.12.2024 йилдаги 2024-26-сон қарорига мувофиқ ўзгартиришлар киритилди.Маблағ етишмаганда солиқлар қандай тўланади
Агар шартномада бошқа ҳол назарда тутилмаган бўлса, хизмат кўрсатувчи банк сиздан ҳисобварағда маблағлар бўлган тақдирдагина тўлов топшириқномасини қабул қилади 
. Солиқ ва йиғимларни тўлаш бўйича тўловлар бундан мустасно. Банк уларни ҳисобварағда маблағ бўлиши ёки бўлмаслигидан қатъи назар, ижро учун қабул қилади . Шунинг учун солиқ ва йиғимлар бўйича тўлов топшириқномасини хизмат кўрсатувчи банкка банк ҳисобварағингизда пул маблағлари бор-йўқлигидан қатъи назар, белгиланган тўлов муддатидан кечиктирмасдан тақдим этинг . Акс ҳолда раҳбар ва бош бухгалтер жарима қўллаган ҳолда маъмурий жавобгарликка тортилиши мумкин .
Эътибор беринг
Ҳисобварағда етарли маблағ бўлмаганда бюджет олдидаги қарздорлигингиз бўйича тўлов топшириқномасини банкка қуйидаги кўринишда тақдим этишингиз мумкин:
- қоғоз бланкаларда;
- масофавий тарзда: «Банк-Мижоз» ёки Интернет-банкинг, шунингдек ДСҚ сайтидаги шахсий кабинет орқали.
Маблағ етишмаганда электрон тўлов топшириқномасини ДСҚнинг my.soliq.uz сайти орқали тақдим этиш қулай ҳисобланади. Хизмат бепул тақдим этилади. Бунинг учун солиқларни тўлаш муддатидан кечикмаган ҳолда қуйидагиларни амалга оширинг:
- шахсий кабинетга киринг;
- очилган бош саҳифада «Солиқларни тўлаш» бўлимини танланг. Иккита фаол иловадан иборат саҳифа очилади. Ҳар бир илованинг функцияси қуйидаги жадвалда келтирилган:
|
Илованинг номланиши |
Илованинг функцияси |
|
Тўлов топшириқномалари рўйхати |
Ҳар бир тўлов бўйича батафсил маълумот келтирилган танланган давр бўйича тўловлар рўйхатини кўриш |
|
Янги тўлов топшириқномаси |
Солиқ ва бошқа мажбурий тўловлар бўйича тўлов топшириқномасининг шаклланиши ва жўнатилиши |
- «Янги тўлов топшириқномаси» иловасига ўтинг ва тўлов ҳужжатини яратинг. Унда жорий сана ва сизнинг банк реквизитларингиз автоматик равишда тўлдирилади. «Солиқ тури», «Тўлов тури»ни, тегишли очиқ рўйхатда келтирилган ҳисобварағдан тегишлисини танланг ҳамда тўлов топшириқномасининг тартиб рақами ва суммасини киритинг.
- Маблағ олувчининг қолган банк реквизитлари, шу жумладан ғазначилик шахсий ҳисобварағи (ҒШҲ) ва тўлов деталлари автоматик равишда тўлдирилади. Зарурат бўлганда тўлов деталларини тўлдиринг. Масалан, солиқ тўлананаётган даврни кўрсатинг. Шаклланган тўлов бўйича сиз томондан киритилган маълумотларнинг тўғрилигини текширинг ва ижросини таъминлаш учун банкка юборинг.
Банк электрон «тўлов топшириқномаси»ни қабул қилади ва уни 2-сон картотекада ҳисобга олади (муддатида тўланмаган тўлов ҳужжатлари). Маблағ етишмаганида банк қисман тўловни амалга оширади, қарздорликнинг қолган суммаси эса пул маблағларининг келиб тушиши билан қопланади.
Сиз банкка тўлов топшириқномасининг қоғоз шаклини олиб боришга ҳақлисиз. Банк қаздорлигингизни ҳисобварағда мавжуд бўлган маблағ ҳисобидан қоплайди. Шу билан бирга тўлов топшириқномасининг орқа тарафида қисман тўлов амалга оширилган деган белгини қўяди . Банк томонидан «тўлов»нинг ижрога қабул қилиниши учун унда келтирилган сана банкка тақдим этилган санага мувофиқ келиши лозим.
2-сон картотекага қўйилган тўлов топшириқномалари бўйича тўловлар хўжалик юритувчи субъектларнинг банк ҳисобварақларидан пул маблағларини ҳисобдан чиқариш тартиби тўғрисидаги йўриқномага мувофиқ амалга оширилади.
Эътибор беринг
2-сон картотека асосий ҳисобварағингиз очилган банк томонидан шаклланади. Бу ҳақида банк Банк депозиторлари миллий ахборот базаси (БДМАБ) орқали сизнинг сўмдаги иккиламчи ҳисобварақлар очилган бошқа барча банкларга хабар беради.
Банклар ушбу маълумотларни олган кундан кейинги кундан кечиктирмасдан бошқа ҳисобварақлардаги пул маблағларини мемориал ордер билан асосий ҳисобвараққа ўтказиши лозим.
Картотека даврида улар томонидан пул-ҳисоб-китоб ҳужжатларини қабул қилиш ва асосий ҳисобварағига бўлган тўловлардан ташқари бошқа тўловларни амалга ошириш тақиқланади .
Миллий валютадаги ҳисобварақлардаги маблағлар қўйилган талабларни қондириш учун етарли бўлмаса ва сизнинг ташкилотингизда чет эл валютасида ҳисобварақ мавжуд бўлса, хизмат кўрсатувчи банк солиқ органларининг тақдимномаси асосида уни кейинги иш кунидан кечиктирмаган ҳолда Республика валюта биржасига сотиш учун буюртма киритади. Буюртма 2-сон картотека бўйича солиқ органлари талабларини қондириш учун етарли бўлган қисмига расмийлаштирилади.
Банк валютани сотишдан олинган маблағни кирим қилади ва уни талабномани қоплашга йўналтиради .
Эътибор беринг
2-сон картотека мавжуд бўлганда навбатдан ташқари қуйидаги тўловларни амалга оширишингиз мумкин :
- бевосита сизнинг ишлаб чиқариш (хизмат кўрсатиш) фаолиятингиз билан боғлиқ бўлган кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун – белгиланган лимитлар доирасида;
- коммунал хизматлар (электр, газ таъминоти) учун – асосий ҳисобвараққа келиб тушган маблағлар доирасида.
Кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун тўловлар қандай тўланади
2-сон картотека мавжуд бўлганда муҳим тўловларни амалга оширишга кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун маблағлар захирасини яратинг. Бунинг учун:
- хизмат кўрсатадиган банкка мурожаат қилинг;
- кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун ҳисоб-китоб билан ариза расмийлаштиринг.
Кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжларга лимит ажратиши учун банкка тақдим этиладиган аризани ихтиёрий шаклда расмийлаштиринг.
Унда:
- ўтган ой давомида ҳисобвараққа келиб тушган умумий суммани;
- фақат асосий ҳисобварағига келиб тушган жами тушумларнинг 5 фоизи миқдорида лимит ҳисоб-китобини акс эттиринг.
Эътибор беринг
Кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун маблағлар сарфи лимити ўтган ой давомида унинг фақат асосий ҳисобварағига келиб тушган жами тушумларнинг 5 фоизини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланадиган рўйхатга асосан ўта муҳим объектларни қўриқловчи бўлинмалар хизматидан фойдаланувчи ташкилотлар бундан мустасно. Уларга лимит миқдори 6 фоизгача белгиланган .Мисол
Кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун маблағлар сарфи бўйича лимитни қандай ҳисоб-китоб қилиш керак
Февраль ойи учун ташкилотга киримлар қуйидагилардан ташкил топади:
1) ҳисобвараққа кирим: берилган қарз бўйича маблағлар қайтарилиши 50 млн сўм;
хизматлар кўрсатилиши бўйича – 250 млн сўм;
хато ўтказилган маблағларнинг қайтарилиши – 25 млн сўм;
2) Иккиламчи ҳисобвараққа кирим:
кўрсатилган хизматлар бўйича – 400 млн сўм.
Кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун маблағлар сарфи лимити 5 % миқдорида ўрнатилган.
Март ойида кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун сарфлар лимитининг пулда ҳисобланиши
12,5 млн сўмга (250 млн х 5 %) тенг.
Buxgalter.uz тавсия қилади
Фаолиятингиз хусусиятидан келиб чиқиб кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар рўйхатига энг зарур тўловларни киритинг. Булар бошқа жорий коммунал хизматлари (иситиш, сув таъминоти учун), алоқа хизматлари, ЁММ етказиб берувчиларга кечиктириб бўлмайдиган тўловлар, хом ашё ва бошқалар бўйича тўловлар бўлиши мумкин.Эътибор беринг
Иш ҳақини кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжларга киритиш зарур эмас. 2-сон картотека мавжуд бўлганда банк навбатдан ташқари тўловларни мутаносиб равишда тўлов ҳужжатларни ижродан чиқариш орқали амалга оширгандан сўнг биринчи навбатда иш ҳақини беради .Банк кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун маблағлар лимити ҳисоб-китоби тўғрилигини назорат қилади. Агар ҳисоб-китоб тўғри бўлса, кейинги кундан бошлаб жорий ой давомида ушбу тўловларни тўлиқ ёки қисмлар бўйича амалга оширишингиз мумкин. Лимитнинг фойдаланилмаган қисми кейинги ойга ўтказилмайди.
Кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун тўловлар тўлов топширқномалари орқали амалга оширилади. Тўлов мақсадларида албатта «Кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар суммаси ҳисобидан» деб кўрсатинг.
Вазият
Корхона корпоратив картасини кечиктириб бўлмайдиган маблағлар ҳисобига тўлдириш ниятида
Корхонанинг ҳисобварағи 2-сон картотекада.
Корхона ишлаб чиқариш биносини жорий таъмирлаш мақсадида қурилиш материалларини сотиб олиш учун корпоратив картасини кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун ажратилган маблағлар лимити ҳисобидан тўлдириши мумкинми?
– 2-сон картотека мавжуд бўлган ҳолларда ташкилотнинг асосий ҳисобварағидан ташқари бошқа барча ҳисобварақлар бўйича операциялар тўхтатилади. Корпоратив банк картасининг транзит ҳисобрақами ташкилот ҳисобрақамларидан бири ҳисобланади. Шунинг учун ташкилот қурилиш материалларини сотиб олиш учун корпоратив картани кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжлар учун ажратилган маблағлар лимити ҳисобидан тўлдира олмайди . Агар қурилиш материалларини харид қилиш кечиктириб бўлмайдиган эҳтиёжларга кирса, улар бўйича тўловни асосий ҳисобварақ орқали ўтказиш билан амалга оширинг.
Вазият
Корхонанинг асосий ҳисобрақами 2-сон картотекада, аммо бошқа счётларда маблағлар мавжуд
Корхонанинг асосий ҳисобварағи 2-сон картотекада.
Шу билан бирга унинг «20400 – Жамғарма депозитлар», «22602 – Мижозларнинг аккредитивлар бўйича депозитлари» ва «22606 – Мижозларнинг импорт билан боғлиқ тратта ва/ёки траст ҳужжатлари билан кафолатланган аккредитивлар бўйича депозитлари» ҳисобварақларида маблағлар мавжуд.
2-сон картотека тўлов ҳужжатларини тўлаш учун банк ушбу маблағларни асосий ҳисобрақамга ўтказиши мумкинми?
– Йўқ, ўтказа олмайди. Ушбу ҳисобрақамлардаги маблағлар мижознинг банк билан тузилган шартномалар асосида турибди ва шартномада кўрсатилган мақсадлар бўйича фойдаланилиши мумкин. Банк фақат депозит ва аккредитив бўйича шартномаларнинг амал қилиш муддати тугагандан сўнг ушбу маблағларни 2-сон картотекани қоплашга йўналтириш ҳуқуқига эга.
Шунинг учун маблағлар эгаси ушбу маблағлар белгиланган мақсадлардан ташқари бошқа мақсадларда тасарруф этилишидан хавотирланмаса бўлади. Ушбу ҳолатда ягона чеклов маблағ эгаси келтирилган ҳисобрақамлар бўйича шартномаларнинг амал қилиш муддати тугагандан сўнг уларнинг муддатини узайтира олмайди .
2-сон картотека бўлган ҳолларда пул маблағларини ҳисобдан чиқариш кетма-кетлиги
Агар ҳисобварақлардаги маблағлар қолдиғи барча тўловларни амалга оширишга етарли бўлмаса, банк қарздорликларни қуйидаги тартибда мутаносиб равишда сўндиради :
|
Навбат кетма-кетлиги |
Тўлов турлари |
|
Биринчи навбатда |
Мутаносиб равишда :
|
|
Иккинчи навбатда |
Календарь навбати тартибида:
|
|
Учинчи навбатда |
Календарь навбати билан асосий ҳисобрақамга қўйиладиган бошқа пул талаблари юзасидан тўловлар |
Вазият
Ташкилотда солиқлар ва мажбурий тўловлар бўйича қарздорлик мавжуд
Ташкилотнинг асосий ҳисобварағида кун бошига 5000 сўм қолдиқ мавжуд.
Агар қуйидаги тўловлар бўйича қарздорлик мавжуд бўлса, мутаносиб равишда пул маблағлари қандай қилиб ҳисобдан чиқарилади: фойда солиғи – 3 000 сўм; ҚҚС – 1 000 сўм; ижтимоий солиқ – 360 сўм; иш ҳақи – 3 000 сўм; шу жумладан ЖШДС (12 %) – 360 сўм?
– Ҳисобварақдаги 5 000 сўм миқдоридаги қолдиқни мутаносиб равишда тўловларга тақсимлаймиз. Бунинг учун:
1) ҳисобвараққа қўйилган барча талаблар суммасини йиғамиз:
3 000 + 1 000 + 360 + 3 000 = 7 360 сўм;
2) мавжуд пул маблағлари ва тўловларнинг умумий суммаси нисбатини аниқлаймиз:
5 000 : 7 360 х 100 = 67,93 %;
3) талабларнинг ҳажмидан келиб чиқиб, уларнинг ҳар бирига тегишли улушни аниқлаймиз:
- фойда солиғи: 3 000 х 67,93 % = 2 037,9 сўм;
- ҚҚС: 1 000 х 67,93 % = 679,3 сўм;
- ижтимоий солиқ: 360 х 67,93 % = 244,55 сўм;
- ЖШДС: 360 х 67,93 % = 244,55 сўм;
- иш ҳақи: (3 000 – 360) х 67,93 % = 1 793,35 сўм.
Шундай қилиб, ҳар бир тўлов турлари бўйича ташкилотнинг қарздорлиги ҳисобварағига келиб тушган пул маблағлари суммасидан келиб чиқиб мутаносиб равишда қаноатлантирилади.
Экспертлар ўз нуқтаи назарларидан келиб чиққан ҳолда тушунтириш берганлар, бу Сизнинг мустақил қарор қабул қилишингиз учун асос бўлади.
Buxgalter.uz янгиликларини биринчи бўлиб олиш учун Telegram-каналга обуна бўлинг
Бизнинг Facebook
Телеграм канали @uz_buxgalter
