Xodimga qancha vaqtda «ish haqi saqlanmaydigan» ta’tilini berish mumkin

2020 yilning 1 iyulidan 1 oktyabriga qadar - 3 oy davomida - xodima ish haqi saqlanmaydigan ta’tilda edi. Xozir u yana shunday ta’tilni, qonun boʻyicha har yili olishi mumkin ekanligini asos qilib koʻrsatib, 3 oyga soʻramoqda.  Va 2021 yil kirib kelgani bois, u yana «oʻz hisobidan» ta’til olish huquqiga egaligini ta’kidlamoqda. U haqmi?

Buxgalter.uz iltimosiga binoan savolga “Norma”  eksperti, yurist Lenara XIKMATOVA javob berdi:                     

– «MKning 150-moddasiga asosan xodimning arizasiga koʻra unga ish haqi saqlanmagan holda ta’til berilishi mumkin, uning davomiyligi xodim va ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuvga koʻra belgilanadi, lekin u oʻn ikki oylik davr mobaynida jami 3 oydan ortiq boʻlmasligi kerak».

Ya’ni, ish haqi saqlanmaydigan ta’tilni berish uchun ("oʻz hisobidan ta’til" yoki "ish haqi saqlanmaydigan ta’til" deb norasmiy nomlangan) xodimning arizasi asos boʻladi. Unda u mavjud amaliyot boʻyicha  ta’til soʻrab iltimos bilan murojaat qilishga undagan uzrli sabablarni koʻrsatadi. Ish beruvchi tashkilotning manfaatlaridan kelib chiqib, xodimning arizasida koʻrsatilgan sabablarga koʻra, bunday ta’tilni bera oladimi va qaysi davrga taqdim etishi mumkinligini hal qiladi.

Shunday qilib, umumiy qoida boʻyicha,  ish haqi saqlanmagan holda ta’til berilishi va uning davomiyligi  xodim va ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuvga koʻra belgilanadi. Biroq, qachonki ish beruvchi xodimning xohishiga koʻra muqarrar tartibda ta’til berganda bu qoidadan istisno mavjud .

• 1941 — 1945 yillardagi urush qatnashchilariga va imtiyozlari jihatidan ularga tenglashtirilgan shaxslarga — har yili oʻn toʻrt kalendar kunga qadar;
• ishlayotgan I va II guruh nogironlariga — har yili oʻn toʻrt kalendar kunga qadar;
• 2 yoshdan 3 yoshgacha boʻlgan bolani parvarish qilayotgan ayollarga ;
• 12 yoshga toʻlmagan 2 va undan ortiq bolani tarbiyalayotgan ayollarga — har yili 14 kalendar kunga qadar ;
• mehnat toʻgʻrisidagi qonunlar va boshqa normativ hujjatlarda, shuningdek mehnat shartnomasi shartlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda.  

Muddatlar boʻyicha cheklov

MKda aytiladiki, ish haqi saqlanmagan holda ta’til berilishi 12 ikki oylik davr mobaynida jami 3 oydan ortiq boʻlmasligi kerak, xodimning kalendar yoki ish yili davomida emas.

Masalan, agar xodim 2020 yilning 1 avgustdan 1 noyabriga qadar "ish haqi saqlanmaydigan" ta’tildan foydalangan  boʻlsa, garchi yangi kalendar yili boshlangan boʻlsa-da, u 2021 yilning yanvar oyida yana ta’tilga chiqa olmaydi. Endi ish haqi saqlanmaydigan ta’tilga u faqat 2021 yilning 1 avgustidan chiqishi mumkin.

Boshqa misol: 5 iyun kuni xodim "oʻz hisobidan" 1 oy muddatga, 5 iyulgacha boʻlgan ta’tilni rasmiylashtirdi. Shu yilning sentyabr oyida u yana bir bor 1 oy muddatga shunday ta’til soʻradi. Jami 5 iyundan boshlab xodim ikki oylik ish haqi saqlanmaydigan ta’til oldi. Keyingi yilning 5 iyunigacha ish beruvchi bilan kelishilgan holda u yana 1 oy muddat shunday ta’tildan foydalanishi mumkin.

Shu tariqa, yuqorida berilgan savollarga javoban ta’kidlab oʻtamizki, mehnat shartnomasining taraflar kelishuvi boʻyicha xodima yana ish haqi saqlanmaydigan ta’tilga faqat 01.07.2021 yildan chiqishi mumkin. 

Agar karantin joriy etilgan boʻlsa… 

Karantinga oid choralar amal qilishi davrida maktabgacha ta’lim tashkilotlari va umumta’lim muassasalarining faoliyati toʻxtatilganda maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari va umumta’lim muassasalari boshlangʻich sinf oʻquvchilarining ota-onalariga yillik mehnat ta’tili berishning vaqtinchalik tartibi toʻgʻrisidagi Nizom hali ham amal qilmoqda. 

Mazkur NHHga muvofiq ish beruvchi ushbu toifadagi xodimlarga koʻrsatilgan sanadan boshlab toʻliq muddatga  ish haqi saqlanmaydigan ta’til berishga majbur. MKning 150-moddasida nazarda tutilgan karantin davridagi bunday ta’tilga maksimal davomiyligi boʻyicha cheklovlar tatbiq etilmaydi. Ya’ni, ta’til oʻn ikki oylik davr mobaynida jami 3 oydan ortiq boʻlishi mumkin. Ammo, MTMlar va maktablarining faoliyati toʻxtashi muddatidan oshmasligi kerak.

Mazkur ta’til, uning davomiyligidan qat’i nazar, mehnat stajiga kiradi.

Yana bir bor e’tiboringizni qaratamiz: bunday kafolatlar faqat MTM tarbiyalanuvchilari va umumta’lim muassasalari boshlangʻich sinf oʻquvchilarining ota-onalari uchun karantinga oid choralar amal qilishi davrida ularning faoliyati toʻxtatilganda beriladi.