Рекомендации

Ишлаб чиқариш таннархини шакллантириш

14.04.2021
author avatar

Дильшод СУЛТАНОВ

молия вазирининг ўринбосари
author avatar

Наталья МЕМЕТОВА

«Норма» эксперти

Тавсияда:

– таннархни аниқлаш усуллари:
          оддий усул;
          меъёрий усул;
          буюртмали усул;
          босқичли усул;
– биргаликда ишлаб чиқариладиган маҳсулот таннархи:
         натурал кўрсаткичлар усули;
– бўлиниш нуқсатидаги реализация қилиш қиймати асосидаги таннарх:
         реализация қилишнинг соф қиймати усули;
         ялпи фойданинг доимий улуши усули;
– қўшимча маҳсулотлар бўлганда уларнинг таннархини аниқлаш:
         қўшимча маҳсулотнинг ҳақиқатда реализация қилинишини ҳисобга олиш усули;
         ҳақиқатда ишлаб чиқарилган қўшимча маҳсулотни ҳисобга олиш усули;
– маҳсулотларни ҳисобга олинган нархлар бўйича ҳисобга олиш.

 

Фойда солиғи ҳисоб-китобига 2-илованинг 020-сатрида 9100-гуруҳ ҳисобварақларида ҳисобда турган сотилган маҳсулот (товар, иш ва хизматлар) таннархини акс эттиринг.

Уни аниқлаш учун:

1) ишлаб чиқарилган маҳсулотга сарфланган харажатларни шакллантиринг;

2) маҳсулот бир бирлигининг таннархини аниқланг.

Сотилган маҳсулот таннархини ҳисоблаш учун маҳсулот бир бирлиги таннархини сотилган маҳсулот сонига кўпайтиринг.

Мисол
Сотилган маҳсулот таннархини аниқлаш
Корхона ҳисобот даврида 1 000 бирлик маҳсулот ишлаб чиқарди. Маҳсулот таннархига қуйидагилар киритилди:
материаллар қиймати – 40 000 минг сўм;
ишлаб чиқаришдаги ишчиларнинг иш ҳақи – 30 000 минг сўм;
ишлаб чиқаришдаги ишчиларнинг МҲТФдан ижтимоий солиқ – 3 600 минг сўм;
ишлаб чиқариш ускуналарининг амортизацияси – 6 400 минг сўм.
Жами 700 бирлик маҳсулот сотилди.
Бухгалтерия ҳисоби:
  

Хўжалик операциясининг
мазмуни

Сумма,
минг сўм

Счётлар корреспонденцияси

дебет

кредит

Маҳсулот таннархига ҳисобдан чиқарилди (1–4-ўтказмалар):

Материаллар қиймати

40 000

2010

1010

Ишлаб чиқаришда банд бўлган ишчиларнинг иш ҳақи

30 000

2010

6710

Ишлаб чиқаришда банд бўлган ишчиларнинг МҲТФдан ижтимоий солиқ

3 600

2010

6520

Ишлаб чиқариш ускуналарининг амортизацияси

6 400

2010

0230

Омборхонага тайёр маҳсулот қабул қилинди

1 000 дона
80 000

2810

2010

Сотилган маҳсулот таннархи ҳисобдан чиқарилди
(80 000 : 1000 х 700)

700 дона
56 000

9110

2810

Тайёр маҳсулот бутун партиясининг таннархи – 80 000 минг сўм. Бироқ 9110-ҳисобвараққа фақатгина сотилган маҳсулот таннархи – 56 000 минг сўм киритилади. Бу сумма корхонанинг Фойда солиғи ҳисоб-китобига 2-илованинг 020-сатрида акс эттирилади.

Ишлаб чиқарилган маҳсулотнинг ишлаб чиқариш таннархига киритиладиган харажатларга қуйидагиларни қўшинг:

  • моддий ишлаб чиқариш харажатлари (қайтариладиган чиқиндилар қийматини айирган ҳолда);
  • ишлаб чиқариш тусидаги меҳнатга ҳақ тўлаш харажатлари;
  • ишлаб чиқаришга тегишли бўлган ижтимоий суғуртага ажратмалар;
  • ишлаб чиқариш мақсадидаги асосий воситалар ва номоддий активлар амортизацияси;
  • ишлаб чиқариш мақсадидаги бошқа харажатлар.

Ишлаб чиқариш таннархини аниқлаш усуллари

Ишлаб чиқариш таннархини бир неча усул билан аниқлаш мумкин:

  • оддий;
  • меъёрий;
  • буюртмали;
  • босқичли.

Усулни танлашда қуйидагилар эътиборга олинади:

  • маҳсулот тури ва номенклатураси;
  • ишлаб чиқариш типи;
  • тугалланмаган қурилишнинг бор-йўқлиги;
  • ишлаб чиқариш циклининг давомийлиги.

Танланган усулни ҳисоб сиёсатида акс эттиринг.

Уларни батафсил кўриб чиқамиз.

Ишлаб чиқариш таннархини оддий усулда аниқлаш

Оддий усулни қуйидаги ҳолатларда қўлланг:

  • бир типдаги маҳсулот ишлаб чиқараётган бўлсангиз;
  • тугалланмаган ишлаб чиқаришингиз бўлмаганда.

Ҳисобот давридаги барча ишлаб чиқариш харажатлари, шу жумладан, умумхўжалик тусидаги харажатларни шу даврда ишлаб чиқарилган маҳсулот таннархига киритинг .

Маҳсулот бирлиги таннархини барча ишлаб чиқариш харажатларини ишлаб чиқарилган маҳсулотнинг умумий сонига бўлиш орқали аниқланг.

Мисол
Маҳсулот таннархини оддий усул билан аниқлаш
Ҳисобот даврида 1 000 бирлик маҳсулот ишлаб чиқарилди. Корхонанинг ишлаб чиқариш харажатлари қуйидагилардан ташкил топди:
материаллар – 40 000 минг сўм;
ишлаб чиқаришдаги ходимларнинг иш ҳақи – 30 000 минг сўм;
ижтимоий солиқ – 3 600 минг сўм;
ишлаб чиқариш ускуналарининг амортизациясия – 10 000 минг сўм;
бошқа ишлаб чиқариш харажатлари – 16 400 минг сўм.
Бухгалтерия ҳисоби:
   

Хўжалик операциясининг
мазмуни

Сумма,
минг сўм

Счётлар корреспонденцияси

дебет

кредит

Материаллар ишлаб чиқаришга ҳисобдан чиқарилди

40 000

2010

1010

Иш ҳақи ҳисоблаб ёзилди

30 000

2010

6710

Ижтимоий солиқ ҳисоблаб ёзилди

3 600

2010

6520

Ускуналарга амортизация ҳисобланди

10 000

2010

0230

Бошқа ишлаб чиқариш харажатлари ҳисобдан чиқарилди

16 400

2010

2510

Омборхонага тайёр маҳсулот берилди

100 000

2810

2010

Ишлаб чиқарилган маҳсулот бутун партиясининг ишлаб чиқариш таннархи – 100 000 минг сўм.

Маҳсулот бир бирлигининг таннархи: 100 000 : 1 000 = 100 минг сўм.

Ишлаб чиқариш таннархини меъёрий усул билан аниқлаш

Ишлаб чиқариш оммавий, серияли бўлса-ю, бунда харажатларнинг тежалиши ёки ортиқча сарфланмаслигини назорат қилмоқчи бўлсангиз, меъёрий усулни қўлланг . Бундай назорат ишлаб чиқариш рентабеллиги паст бўлганда айниқса муҳимдир.

Бундан ташқари, оммавий ишлаб чиқаришда моддий харажатларни меъёрлар бўйича ҳисобдан чиқариш бухгалтернинг кундалик ишини осонлаштиради.

Бу усулни қўллаш учун:

  • асосий харажатлар (материаллар, иш ҳақи, қўшимча харажатлар) бўйича нормативларни ишлаб чиқинг ва тасдиқланг;
  • маҳсулотнинг ҳар бир тури учун меъёрий таннархни ҳисоб-китоб қилинг. Бошқача айтганда, харажатларнинг норматив калькуляциясини тузинг.

Айрим тармоқларда тасдиқланган, мавжуд нормативларга риоя қилиниши мажбурий ҳисобланади:

  • қурилишда – қурилиш меъёрлари ва қоидалари (ҚМваҚ)га;
  • фармацевтика, озиқ-овқат саноатида – рецептура меъёрларига.

Қолган ҳолларда нормативларни ишлаб чиқишда қуйидагилардан фойдаланса бўлади:

  • соҳангизга оид идоравий тавсиялардан;
  • ишлаб чиқаришингизда аввалги даврларда ҳақиқатда қилинган харажатлардан.
Мисол
Меъёрий таннархни аниқлаш
Корхона «А» маҳсулот бирлиги учун қуйидаги нормативларни тасдиқлади:
1-материал сарфи – 20 000 сўмдан 1 кг;
2-материал сарфи – 10 000 сўмдан 3 кг;
5-разрядга эга ишчининг вақт меъёри – 10 000 сўмдан – 2,5 меъёрий соат;
қўшимча харажатлар – бевосита харажатларнинг 15%и.
«А» маҳсулот учун меъёрий калькуляция:
     

Кўрсаткич

Меъёр

Бир бирлик қиймати,
с
ўм

Жами қиймат,
с
ўм

1

1-материал

1 кг

20 000

20 000

lock

Чтобы читать дальше, подпишитесь на Buxgalter Pro

Помощь