Ижарачи ижарага олинадиган мол-мулкка капитал қўйилмаларни қандай ҳисобга олади

Тавсияда:

– капиталлаштирилиши мумкин бўлган ижарага олинган мол-мулк бўйича харажатлар;
– капиталлаштириладиган харажатларни ижарачи томонидан ҳисобга олиш;
– капитал қўйилмалар бўйича қўлланиладиган амортизация нормалари ва усуллари;
– капитал қўйилмалар суммасини ҳисобдан чиқаришнинг бухгалтерия ҳисоби;
– фойда солиғини ҳисоблашда капитал қўйилмалар амортизациясини акс эттириш.

2022 йил 1 январдан ижарачилар фойда солиғини ҳисоблашда ижарага олинган ёки ссуда шартномаси бўйича олинган мол-мулкка капитал қўйилмалар суммасини амортизация ажратмалари орқали ҳисобга олишга ҳақли . Масалан, корхона оператив ижара шартномаси бўйича бинони ижарага олди. Бироқ ундан фойдаланишдан олдин ижарага берувчининг розилиги билан ушбу бинони реконструкция қилади. Агар реконструкция қилиш харажатлари ижарага берувчи томонидан қопланмаса, ижарачи уларни амортизация ажратмалари орқали харажатларга киритишга ҳақли.

Ижарага олинган мол-мулк бўйича қандай харажатларни капиталлаштириш мумкин

Барча турдаги таъмирлаш (жорий, ўртача ёки капитал), шунингдек асосий воситаларни (АВ) ишчи ҳолатда тутиб туриш (техник кўрикдан ўтказиш, ҳолатини яхшилаш) харажатлари :

• улар юзага келган ҳисобот даврида харажатлар сифатида тан олинади;
• объект қийматини оширмайди (капиталлаштирилмайди).

Ушбу харажатлар АВдан фойдаланишдан келгусидаги иқтисодий нафнинг дастлабки белгиланган суммасини олиш учун амалга оширилади.

Объектдан фойдаланишдан келгусидаги қўшимча иқтисодий нафга олиб келадиган харажатларгина капиталлаштирилади :

• объектнинг унумдорлиги, фойдали хизмат муддати, қуввати ва ишлаб чиқариладиган маҳсулот (кўрсатиладиган хизматлар) ҳажмини оширади;
• ишлаб чиқариш харажатларини қисқартириш имконини беради ва ҳ.к.

Одатда, АВнинг технологик ёки хизмат мақсадини ўзгартириш, юкламани ва бошқа сифат кўрсаткичларини ошириш мақсадида қўшимча қуриш, қўшимча асбоб-ускуналар билан таъминлаш ва модернизация қилиш харажатлари капиталлаштирилади. Шунингдек реконструкция қилиш ва техник қайта жиҳозлаш харажатлари .

Ижарачи капиталлаштириладиган харажатларни қандай ҳисобга олиши керак

Ижарачи томонидан амалга оширилган ижарага олинган мол-мулкка капитал қўйилмаларни бирйўла ҳисобдан чиқариш:

• жорий даврда зарарларга олиб келиши мумкин, икки ва ундан ортиқ солиқ давридаги зарарлар эса – солиқ хавфи даражасининг мезонларидан бири ;
• маҳсулот (хизматлар) таннархини ошириши мумкин.

Бунинг олдини олиш учун ижарачи бундай харажатларни капиталлаштиради ҳамда уларни вақти-вақти билан амортизация ажратмалари орқали харажатларга ҳисобдан чиқаради.

Солиқ мақсадларида «амортизация қилинадиган актив» тушунчаси қўлланилади. У бошқалар қатори ижарага берувчи (ссуда берувчи)нинг розилиги билан амалга оширилган, ижарага олинадиган ёки бепул фойдаланиладиган амортизация қилинадиган активларга ажратиб бўлмайдиган яхшилаш шаклидаги капитал қўйилмаларни ҳам ўз ичига олади .

Агар ижарага олинган объект ижарага берувчининг рухсати билан яхшиланган бўлса, ижара шартномасининг муддати тугаганидан сўнг ёки у бекор қилинганда ижарачи шу мақсадда сарфланган барча харажатларни қоплашни талаб қилиш ҳуқуқига эга.

Ижарага берувчининг рухсатисиз амалга оширилган ва ижарага олинган объектдан унга зарар етказмасдан ажратиб бўлмайдиган яхшилаш харажатлари, агар ижара шартномасида бошқа шартлар назарда тутилмаган бўлса, ижарага берувчига текинга ўтади. Агар ушбу яхшилашларни ижара объектига зарар етказмасдан ажратиб олиш мумкин бўлса, ижарага берувчи уларнинг қийматини қоплашга рози бўлмаса, ижарачи уларни олиб қўйиши мумкин .

Ижарачи ижара объектини балансдан ташқари 001-«Оператив ижарага олинган асосий воситалар» ҳисобварағида ҳисобга олади. Ижарачининг бухгалтерия ҳисобида капиталлаштириладиган харажатлар суммасини акс эттириш учун 0870-«Оператив ижара бўйича олинган асосий воситаларга капитал қўйилмалар» ҳисобварағидан фойдаланинг.

Бухгалтерия ўтказмалари:

Ижарага берувчи ижарачига қийматини қоплаб берадиган капитал қўйилмалар ижарачининг харажатларида акс эттирилмайди. Улар ижарага берувчи томонидан амортизация қилинади. Харажатларни тасдиқлаш учун, агар бу ижара шартномасида назарда тутилган бўлса, ижарачи ижарага берувчига барча бошланғич ҳужжатларни (ЭҲФ, НКМ чеклари, бажарилган ишлар далолатномалари) тақдим этади.

Ижарачи томонидан ижарага берувчининг розилиги билан амалга оширилган, қийматининг ўрни ижарага берувчи томонидан қоплаб берилмайдиган капитал қўйилмалар солиқ ҳисобида ижарачи томонидан харажатларга тенг миқдорда ҳисобдан чиқариш йўли билан амортизация қилинади .

Капитал қўйилмалар бўйича қандай амортизация нормалари ва усуллари қўлланилади

Солиқ солиш мақсадида ижарага олинган мол-мулкка капитал қўйилмалар шаклидаги амортизация қилинадиган активга тўғри чизиқли усулда амортизация ҳисобланг .

Амортизация суммасини амортизация қилинадиган активнинг бошланғич қиймати ва амортизация нормасининг кўпайтмаси сифатида ҳисобланг .

Капитал қўйилмаларнинг бошланғич қийматини қуйидагиларни ҳисобга олмасдан аниқланг :

• ҳисобга киритиладиган ёки харажатлар таркибида ҳисобга олинадиган ҚҚС;
• фоизлар бўйича харажатлар ва капитал қўйилмалар билан боғлиқ бошқа харажатлар.

Капитал қўйилмалар учун амортизация нормасини VI гуруҳ учун йилига 15%дан кўп бўлмаган миқдорда қўлланг . Бунда 15%дан кам бўлган нормани ҳам қўллашингиз мумкин .

Капитал қўйилмалар бўйича амортизацияни реконструкция (модернизация) ишлари тугалланган ва объект фойдаланишга топширилган санадан бошлаб ҳисобланг .

Капитал қўйилмалар бўйича амортизацияни сумма тўлиқ қоплангунча ёки ҳар қандай асослар бўйича чиқиб кетгунгача (масалан, ижара шартномаси тугагач ижарага берувчига топширгунгача) ҳисобланг . Объект чиқиб кетгандан сўнг ҳисобдан чиқарилмаган харажатлар қолдиғини бирйўла харажатларга ҳисобдан чиқаринг.

Ижарачи капитал қўйилмалар суммаси ҳисобдан чиқарилишини бухгалтерия ҳисобида қандай акс эттиради

1. Ижара шартномаси тугаганда ижарага берувчи ижарачи – ҚҚС тўловчига капитал қўйилмалар суммасини тўлиқ қоплайди

Бухгалтерия ўтказмалари:

2.  Ижарага берувчи ижарачининг капитал қўйилмаларга харажатларини қопламайди

Бухгалтерия ўтказмалари:

Капитал қўйилмаларни ҳар ойда ҳисобдан чиқариш суммасини ҳисоблашда АВ учун назарда тутилган амортизация ҳисоблаш нормалари ва усулларини қўлланг.

Бунда капитал қўйилмаларга амортизация ҳисоблашда 0200-«Асосий воситаларнинг эскиришини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар» ҳисобварағидан фойдаланманг.

3. Ижарага берувчи ижарачи – ҚҚС тўловчига капитал қўйилмалар суммасини қисман қоплайди

Ижарачи капитал харажатларнинг қопланмайдиган қисмини ўз харажатларига ҳисобдан чиқаради, қопланадиган қисмини эса ҳисобланган ҚҚСни ҳисобга олган ҳолда ижарага берувчига тўлаш учун тақдим этади.

Ижарачи фойда солиғини ҳисоблашда капитал қўйилмалар амортизациясини қандай акс эттириши керак

Ижарага олинаётган мол-мулкка капитал қўйилмалар амортизацияси билан боғлиқ харажатлар ижарачи томонидан фойда солиғини ҳисоблашда жами даромаддан чегирилиши учун улар бошланғич ҳужжатлар билан тасдиқланган бўлиши керак .

Агар реконструкция (модернизация, қўшимча қуриш ва ҳ.к.) учун кредит (қарз) олинган бўлса, ушбу маблағлардан фойдаланганлик учун фоизлар бўйича харажатлар амортизация қилинадиган актив қийматини оширмайди. Уларни фойда солиғини ҳисоблашда алоҳида ҳисобга олинг  .

Фойда солиғи ҳисоб-китобида бундай харажатларни қуйидагича акс эттиринг:

• I–III чораклар учун – ижарага олинаётган мол-мулкнинг мақсадига қараб 2-илованинг 020 ёки 030-сатрида, шунингдек 0106-сатрда;
• йил учун:

– агар амортизация бошқа харажатларга киритилган бўлса, 2.1-илованинг
0306-сатрида;
– агар амортизация товарлар (хизматлар) таннархига киритилган бўлса, таннархни ҳисобга олишнинг сиз танлаган тартибига қараб 2.1(а) ёки 2.1(б)-илованинг 0103 ва 0203-сатрларида.

Асосий воситалар амортизациясини ҳисоблаш бўйича йиллик маълумотномада (4-илова) ижарага берувчи томонидан қопланмайдиган ҳисобот йилидаги капитал қўйилмалар қийматини акс эттириш учун 9-устун назарда тутилган. Капитал қўйилмалар қийматини 9-устуннинг 061-сатрида акс эттиринг.