Лизинг берувчи ҚҚСни қандай ҳисоб-китоб қилиши керак

Тавсияда:

– лизинг объекти харид қилинганда ҚҚС ҳисоби;
– лизинг объекти топширилганда ҚҚС ҳисоб-китоби:
        лизинг тўловларининг ҳисоб-китоби;
        бу технологик асбоб-ускуна олиб кирилганда ҚҚСдан озод этилган бўлса;
– лизинг олувчи томонидан лизинг объекти муддатидан олдин қайтарилганда ҚҚС ҳисоби;
– лизингда ҳисобварақ-фактура тақдим этиш тартиби.

Лизинг – бу молиявий ижаранинг алоҳида тури бўлиб, унда лизинг берувчи лизинг олувчининг топшириғига биноан сотувчидан лизинг шартномасида шартлашилган мол-мулкни (лизинг объектини) харид қилади ва  уни лизинг олувчига ҳақ эвазига эгалик қилиш ва фойдаланиш учун 12 ойдан ортиқ муддатга беради. Бунда лизинг шартномаси қуйидаги талаблардан бирига жавоб бериши лозим бўлади :

• шартноманинг муддати тугагач, объект лизинг олувчининг мулки бўлиб ўтади. Масалан, енгил автомобиль 4 йилга лизингга берилди. Шартнома шартларида 4 йил ўтгач, автомобиль лизинг олувчига мулк бўлиб ўтиши акс эттирилган;
• шартноманинг муддати лизинг объекти хизмат муддатининг 80 %идан ортиқ бўлади ёки объектнинг шартнома тугаганидан кейинги қолдиқ қиймати унинг бошланғич қийматининг 20 %идан кам бўлади. Масалан, берилган дастгоҳнинг хизмат муддати – 6 йил. Лизинг шартномаси муддати 5 йилни ташкил этади;
• шартнома муддати тугагач, лизинг олувчи бу ҳуқуқни реализация қилиш санасида лизинг объектини унинг бозор қийматидан паст нархда сотиб олиш ҳуқуқига эга. Бу лизинг олувчи лизинг объектини бошқа хоҳловчилардан кўра арзонроқ сотиб олиши мумкинлигини билдиради;
• шартнома даври учун лизинг тўловларининг жорий дисконтланган қиймати объектнинг лизингга топшириш пайтидаги жорий қийматининг 90 %идан ортиғини ташкил этади. Масалан, махсус техника 5 йилга лизингга берилган, йиллик фоиз ставкаси – 18 %. Унинг жорий қиймати – 200 000 минг сўм. Бутун лизинг даврида лизинг тўловларининг жорий дисконтланган қиймати 319 778 минг сўмни ташкил этади ва бу 200 000 минг сўмнинг 90 %идан ортиғини ташкил этади.

Лизинг операцияларининг ҳисоби қуйидагилар билан тартибга солинади:

• «Лизинг тўғрисида»ги Қонун ;
• 6-сон БҲМС «Ижара ҳисоби»;
• Бухгалтерия ҳисобида ижара операцияларини акс эттириш тартиби тўғрисидаги Hизом.

Лизинг объекти харид қилинганда лизинг берувчи «кирувчи» ҚҚСни қандай ҳисобга олиши керак

Объектлар кейинчалик лизингга топшириш мақсадида харид қилинганда, ҳисобга олишнинг барча шартларини инобатга олган ҳолда, етказиб берувчи томонидан тақдим этилган ҚҚСни ҳисобга олинг. 

Агар сиз лизинг объектини етказиб бериш ва уни мақсадига кўра, фойдаланишга яроқли ҳолатга келтириш билан боғлиқ қайсидир харажатларни қоплаб берсангиз, бунда шартнома шартларига мувофиқ, лизинг олувчи сизга ушбу харажатларни қоплаб берган тақдирда, уларни лизинг объекти қийматига киритинг. Лизинг олувчи қоплаб берадиган, лизинг шартномасида назарда тутилмаган харажатларни 9430 «Бошқа операцион харажатлар» счётига киритинг.

Объект лизингга  топширилганда лизинг берувчи ҚҚСни қандай ҳисоб-китоб қилиши керак

Мол-мулкни молиявий ижарага (лизингга) бериш ҚҚС солинадиган реализация қилиш бўйича айланма ҳисобланади . 

Лизингда лизинг шартномаси тарафлари томонидан имзоланган қабул қилиш-топшириш далолатномасига кўра мол-мулк лизингга олувчининг тасарруфига берилган (топширилган) сана айланма амалга оширилган сана деб ҳисобланади .

Объект лизингга топширилганда, ҚҚСни барча даврий лизинг тўловлари суммасидан келиб чиқиб, шу жумладан, қайтариб сотиб олиш суммасини киритган ҳолда, агар шартномада шундай сумма назарда тутилган бўлса, фоиз ҳисобидаги даромад чегириб ташланган ҳолда ҳисоб-китоб қилинг .

Эътибор беринг

Лизинг берувчининг фоизли даромадлари ҚҚСдан озод этилган .

Лизинг тўловларини қандай ҳисоб-китоб қилиш керак 

Лизинг тўловлари объект қийматининг қопланишини ва фоизли даромадни ўз ичига олади.

Тўловларнинг миқдорларини ва даврийлигини (жадвал) лизинг шартномасида белгиланг.

Фоизларни асосий қарз қолдиғидан ҳисобланг.

Олиб киришда солиқ солишдан озод этилган технологик асбоб-ускуна лизингга берилганда ҚҚС ҳисоб-китоби

Олиб киришда ҚҚСдан озод этилган импорт қилинган асбоб-ускуна лизингга берилганда, ҚҚСни мазкур асбоб-ускунани сотиб олиш нархи ва реализация қилиш нархи ўртасидаги ижобий фарқдан келиб чиқиб ҳисоб-китоб қилинг. 

Лизинг олувчи лизинг объектни муддатидан олдин қайтарганда лизинг берувчи «кирувчи» ҚҚСни қандай ҳисобга олиши керак

Лизинг шартномасида лизинг олувчи томонидан объектнинг қайтарилиши назарда тутилган бўлиши мумкин.

Бу қуйидаги ҳолатларда амалга оширилиши мумкин:

• шартноманинг муддати тугаганда;
• объектнинг муддатидан олдин лизинг берувчига қайтарилиши ҳолатлари юзага келганда.

Лизинг объекти қайтарилганда, агар лизинг берувчига лизинг шартномасида назарда тутилган лизинг тўловларининг бутун суммаси тўлаб берилмаган бўлса, лизинг олувчида ҚҚСни ҳисоблаш бўйича мажбурият юзага келади.

Лизингга олувчи томонидан шартномаси шартлари бажарилмаганлиги сабабли лизинг объекти қайтарилган тақдирда, лизингга олувчи объект муддатидан олдин қайтарилган санада ўзи тўламаган лизинг тўловларининг суммасидан келиб чиқиб, фоиз ҳисобидаги харажат чегириб ташланган ва солиқ ҳисобга олинмаган ҳолда ҚҚСни ҳисоб-китоб қилади .

Лизингда ҳисобварақ-фактураларни қандай тақдим этиш керак

Лизингга олувчига лизинг объекти топширилганда, кейин эса ушбу объект лизингга берувчига қайтарилганда ва кейинчалик бошқа лизинг олувчига топширилганда электрон ҳисобварақ-фактуралар (ЭҲФ) тақдим этилишининг тартиби қуйидагича:

• лизингга олувчига лизинг объекти топширилганда стандарт ҳисобварақ-фактурани МХИК 10701004003000000 «Лизинг объектини молиявий лизингга бериш хизматини (ҚҚС солинадиган) кўрсатган ҳолда лизингга берувчи тақдим этади. Унда ҚҚС, барча даврий лизинг тўловлари суммасидан (шу жумладан, қайтариб сотиб олиш суммаси, агар шартномада шундай сумма назарда тутилган бўлса) келиб чиқиб, фоиз ҳисобидаги даромад чегириб ташланган ҳолда акс эттирилади ;
• шартнома ва лизинг тўлови жадвалига мувофиқ фоиз даромадлари суммаси учун лизингга берувчи лизингга олувчига ойлик стандарт ҳисобварақ-фактурани МХИК 10406003004000000 «Комиссия фаолияти учун фоиз даромадлари, шу жумладан мол-мулкни молиявий ижарага (лизингга) бериш»ни кўрсатган ҳолда қуяди. Ушбу даромаддан ҚҚС олинмайди («ҚҚСсиз» белгиси қўйилади), имтиёз коди – 103278;

• шартнома шартлари бажарилмаганлиги сабабли лизинг олувчи томонидан лизинг объекти қайтарилганда, ҳисобварақ-фактурани лизинг олувчи тақдим этади, бунда объектни лизинга беришдаги МХИК акс эттирилади. Унда ҚҚС, қайтариш санасидаги лизинг тўловларининг тўланганлик ҳолатига қараб акс эттирилади.

Агар лизинг тўловлари шартнома бўйича қисман тўланган бўлса, ҚҚС лизинг олувчи томонидан ушбу объект учун тўланмаган лизинг тўловларининг суммасидан келиб чиқиб, фоиз ҳисобидаги харажат чегириб ташланган ҳолда ҳисоб-китоб қилинади .

Aгар тўловга лаёқатизлик сабабли (ёки бошқа қандайдир сабабларга кўра) лизинг олувчи лизинг шартномаси бўйича тўловларни амалга оширмаган бўлса, объектни қайтаришда ЭҲФда, лизинг берувчининг объектни топширишдаги ЭҲФда қайд этганидаги каби суммалар акс эттирилади;

• лизинг объекти бошқа лизинг олувчига топширилганда лизинг берувчи бошқатдан ЭҲФ тақдим этади ва унда, барча даврий лизинг тўловлари суммасидан (шу жумладан, қайтариб сотиб олиш суммаси, агар шартномада шундай сумма назарда тутилган бўлса) келиб чиқиб, фоиз ҳисобидаги даромад чегириб ташланган ҳолда хисобланган ҚҚСни акс эттиради . Фоиз даромади миқдори бўйича ЭСФни бериш тартиби дастлабки ўтказма билан бир хил бўлади.

Aгар олиб киришда солиқдан озод қилинган импорт қилинган технологик ускуна лизинга топширилаётган бўлса, бошқа мол-мулкни топшириш тартибидаги каби ЭҲФ тақдим этилади. Бунда бундай ускуна бўйича ҚҚС сотиб олиш  ва реализация қилиш нархлари ўртасидаги ижобий фарқдан келиб чиқиб ҳисобланади.