Биргаликдаги фаолият (оддий ширкат) доирасида ҚҚС қандай ҳисоблаб чиқарилади

Тавсияда: 

– оддий ширкат;
– оддий ширкат шартномаси бўйича ҚҚС тўловчиси;
– оддий ширкат шартномаси доирасида ҚҚС бўйича солиқ солиш объектлари.

Оддий ширкат (биргаликдаги фаолият тўғрисидаги шартнома) доирасида бизнесни юритиш тадбиркорлик бўйича ҳамкорликнинг фойдали шаклини ўзида акс эттиради. Бундай шартноманинг тузилиши бир нечта субъектларга янги юридик шахс ташкил этмасдан туриб ўзининг капитали ва мол-мулкини биргаликдаги лойиҳаларни амалга ошириш мақсадида бирлаштириш имкониятини тақдим этади. Оддий ширкат шартномасида юридик шахснинг  ҳуқуқига эга бўлмаслиги унинг алоҳида солиқ тўловчи сифатида тан олинмаслигини англатади. Шунга қарамай шартнома доирасида солиқлар, шу жумладан ҚҚС ҳам тўланади.

Оддий ширкат нима дегани 

Оддий ширкат шартномаси (биргаликдаги фаолият тўғрисидаги шартнома) бўйича шериклар (иштирокчилар) деб аталувчи икки ёки ундан ортиқ шахс фойда олиш ёки қонунга зид бўлмаган бошқа мақсадга эришиш учун ҳиссаларини қўшиш ва юридик шахс тузмасдан биргаликда иш қилиш мажбуриятини оладилар. Фақат якка тадбиркорлар ва (ёки) тижорат ташкилотлари тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш учун тузиладиган оддий ширкат шартномасининг тарафлари бўлишлари мумкин .

Икки ёки ундан ортиқ тижоратчи юридик шахс томонидан тузилган оддий ширкат шартномаси консорциум шартномаси ҳисобланади .

Шерикнинг умумий ишга қўшадиган ҳамма нарсаси шерикнинг қўшган ҳиссаси ҳисобланади. Масалан, пул, бошқа мол-мулк, касбий ва бошқа билимлар, малака ва маҳорат, шунингдек ишбилармонлик обрў-эътибори.

Шериклар, агар оддий ширкат шартномасидан ёки ҳақиқий ҳолатлардан бошқача мазмун келиб чиқмаса, қиймати бўйича тенг ҳисса қўшадилар деб тахмин қилинади. Шерикнинг қўшган ҳиссасини пулда баҳолаш шериклар ўртасидаги келишув бўйича амалга оширилади .

Шериклар мулк ҳуқуқи асосида эга бўлган, улар томонидан қўшилган мол-мулк, шунингдек биргаликдаги фаолият натижасида ишлаб чиқарилган маҳсулот ва бундай фаолият туфайли олинган ҳосила ҳамда даромадлар, уларнинг умумий улушли мулки ҳисобланади .

Шериклар томонидан  биргаликдаги фаолияти натижасида олинган фойда, оддий ширкат шартномасида ёки шерикларнинг бошқа келишувида бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, шерикларнинг умумий ишга қўшган ҳиссалари қийматига мутаносиб равишда тақсимланади .

Оддий ширкат шартномаси бўйича ҚҚСни ким тўлайди

Биргаликдаги фаолият доирасидаги операцияларнинг умумий ҳисобини юритиш ширкат иштирокчиларининг бирига – ишончли шахсга юклатилади. У фақат Ўзбекистон солиқ резиденти – юридик  шахс ёки якка тартибдаги тадбиркор бўлиши мумкин . 

Шунинг учун агар оддий ширкат шартномасининг иштирокчиси, масалан, чет эл компанияси бўлса, солиқ солинадиган операцияларнинг умумий ҳисобини шартноманинг фақат Ўзбекистон иштирокчилари юритиш ҳуқуқига эга. Ширкатнинг бундай иштирокчисини танлашни биргаликдаги фаолият иштирокчилари ширкат шартномасини имзолаётган пайтда амалга ошириши лозим.

Ишончли шахсга солиқ тўловчининг ҚҚС бўйича жавобгарлиги юклатилиши боис, айнан у оддий ширкат шартномаси доирасида амалга ошириладиган операциялар бўйича солиқ базасини аниқлаши, солиқ суммасини ҳисоблаб чиқариши, уни бюджетга тўлаши ва солиқ ҳисоботини белгиланган муддатларда – ҳар ойда ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 20 кунидан кечиктирмай тақдим этиши керак .

Эслатиб ўтамиз

Оддий ширкат ишларини юритиш зиммасига юклатилган ишончли шахс – оддий ширкат шартномаси доирасида амалга оширилаётган фаолият бўйича ҚҚС ва фойда солиғини тўлашга мажбур ҳамда айланмадан олинадиган солиқ тўлашга ҳақли эмас . Бунда у ўзининг одатий фаолиятида юридик мақомидан ва умумий даромадининг миқдоридан келиб чиққан ҳолда солиқ солишнинг бошқа тизимини қўллаши мумкин. ҚҚС тўловчиси бўлиш учун ишончли шахс махсус рўйхатдан ўтиши лозим .

Агар сиз оддий ширкатнинг ишончли шахси ҳисоблансангиз, оддий ширкат шартномаси бўйича товарлар (хизматлар) реализация қилинганда белгиланган тартибда ўзингизнинг номингиздан ҳисобварақ-фактурани тақдим этишингиз лозим.

Биргаликдаги фаолиятда фойдаланиш учун ҳарид қилинган товарлар (хизмат) бўйича «кирувчи» ҚҚСни  ҳисобга олиш ҳуқуқига фақат ширкатнинг ишончли шахси эга . Ҳисобга олиш учун асос бўлиб етказиб берувчилар томонидан товарлар (хизматлар) бўйича унинг номига  расмийлаштириб юборилган ҳисобварақ-фактуралар ҳисобланади. Шу сабабли ҳисобварақ-фактура оддий ширкатнинг бошқа иштирокчиси номига расмийлаштириб юборилган бўлса, унда бу ҳолат бўйича ҚҚС ҳисобга олинмайди.

Агар сиз оддий ширкат шартномаси доирасидаги фаолиятдан ташқари бошқа фаолият билан ҳам шуғуллансангиз операциялар бўйича алоҳида-алоҳида ҳисоб юритинг. Бу оддий ширкат шартномаси доирасидаги солиқ солиш объектлари бошқа фаолият доирасидаги объектлардан алоҳида ҳисобга олиниши лозимлигини билдиради. Оддий ширкат шартномаси доирасида фаолиятга киритилган барча даромад ва харажатлар тегишли бошланғич ҳужжатлар билан тасдиқланган бўлиши керак ва бухгалтерия ҳисобида алоҳида акс эттирилади. Алоҳида-алоҳида ҳисобнинг юритилиши «кирувчи» ҚҚСни ҳисобга олишнинг мажбурий шарти ҳисобланади .

Оддий ширкат шартномаси доирасида ҚҚС бўйича солиқ солиш объекти бўлиб нима ҳисобланади 

ҚҚСни  ҳисоблаб чиқиш мақсадида товарларга (хизматлар кўрсатишга) бўлган мулк ҳуқуқини пуллик асосида бериш товарларни (хизматлар) реализация қилиш бўйича айланма сифатида тан олинади . Шериклар томонидан улар мулк ҳуқуқи асосида эгалик қилган мол-мулкнинг киритилиши  уларнинг умумий улушли мол-мулки ҳисобланади, мол-мулк шерикларнинг балансидан ҳисобдан чиқарилади ҳамда уларнинг берилиши солиқ солиш мақсадида реализация қилиш бўйича айланма сифатида тан олинади. Оддий ширкатга мол-мулкини ҳисса сифатида киритаётган шерикда эса ҚҚС бўйича солиқ солиш объекти юзага келади.

Эътибор беринг

Агар ҳисса сифатида солиқ солишдан озод этилган мол-мулк киритилса, берилаётган пайтда ҚҚС ҳисобланмайди .

Товарлар (хизматлар) оддий ширкат шартномаси иштирокчилари ўртасида шундай шартнома доирасида берилса, бундай бериш ҳам реализация қилиш бўйича айланма сифатида тан олинади ва ҚҚСга тортилади . Солиқ солишдан озод этилган товарлар берилганда ҚҚС ҳисобланмайди .

Оддий ширкат шартномаси бекор бўлганда шерикларнинг умумий эгалиги ва (ёки) фойдаланишига бериб қўйилган ашёлар, қоидага кўра, уларни бериб қўйган шерикларга қўшимча ҳақ тўламасдан қайтарилади. Умумий улушли мулкка муайян нарсани қўшган шерик оддий ширкат шартномаси бекор бўлганда қолган шериклар ва кредиторларнинг манфаатларига риоя этилиши шарти билан ушбу ашёни ўзига қайтаришни талаб қилишга ҳақли .

Шериклар томонидан ширкатнинг умумий мулкига берилган мол-мулкнинг шерикларга қайтарилиши ҚҚС солинадиган реализация қилиш бўйича айланма сифатида тан олинади (ушбу мол-мулк солиқ солишдан озод этилмаган бўлса). Ишончли шахс мол-мулк қайтарилишини ҳисобварақ-фактура билан расмийлаштириши ҳамда солиқ ҳисоботида акс эттириши лозим.