Бир томонлама ЭҲФ қандай расмийлаштирилади

Тавсияда:

– бир томонлама ЭҲФ расмийлаштириш ҳолатлари;
– бир томонлама ЭҲФни расмийлаштириш:
           товарлар экспортида (БЮДни расмийлаштирмасдан);
           солиқ солиш объектини аниқлаш мақсадида.

Қачон бир томонлама ЭҲФ расмийлаштирилиши керак

Бир томонлама ЭҲФни расмийлаштиринг, агар:

• БЮД расмийлаштирилмаган ҳолларда товарлар, шунингдек хизматларни экспорт қилсангиз;

• банк ҳисоблансангиз ва мижозларга уларнинг шахсий банк ҳисобварағидан кўчирмалар тақдим этсангиз. «Молиявий хизматлар» туридаги бир томонлама расмийлаштирилган ЭҲФ Сотувлар реестрида акс эттирилади;
• оммавий равишда текинга товарлар тарқатсангиз. ЭҲФнинг «Тўловсиз» турини ва бир томонлама ЭҲФнинг «Жисмоний шахсга» турини танланг;

Эслатиб ўтамиз

Товарларни (хизматларни) бепул топширишда, фақат бундай топшириш иқтисодий жиҳатдан ўзини оқлайдиган ҳисобланмаса, ЭҲФ расмийлаштирилади . Акс ҳолда бепул топшириш реализация қилиш бўйича айланма ҳисобланмайди . 

• йўловчиларни ташисангиз ва бунда йўл чипталарини, шу жумладан электрон шаклда расмийлаштирсангиз;
• коммунал хизматлар ва алоқа хизматларини кўрсатсангиз, сиз томондан кўрсатилган коммунал хизматлар ва алоқа хизматлари бўйича тўловлар бирламчи ҳужжатларни (квитанцияларни) қўллаган ҳолда банк орқали амалга оширилганда;
• товарларни (хизматларни) уларнинг бозор қийматидан паст қийматда сотадиган бўлсангиз. Харидорга тақдим этилган ЭҲФда кўрсатилган бозор қиймати ва реализация қилиш қиймати ўртасидаги фарқ суммасига «Бозор қийматидан паст нархда реализация қилиш» туридаги бир томонлама расмийлаштирилган ЭҲФ Сотувлар реестрида акс эттирилади;

• импорт қилинган товарларни божхона қийматидан паст қийматда сотадиган бўлсангиз. Харидорга тақдим этилган ЭҲФда кўрсатилган «Божхона» ҚҚС ҳисоблаб чиқарилган, товарларнинг божхона қиймати ва реализация қилиш қиймати ўртасидаги фарқ суммасига «Божхона қийматидан паст реализация қилиш» туридаги бир томонлама расмийлаштирилган ЭҲФ Сотувлар реестрида акс эттирилади;

Эслатиб ўтамиз

Ўзбекистон ҳудудига олиб кирилган (импорт қилинган) товарларни реализация қилиш чоғида солиқ базаси ушбу товарларни олиб кириш (импорт қилиш) чоғида бюджетга ҳақиқатда тўланган солиқ ҳисоблаб чиқарилган қийматдан паст бўлиши мумкин эмас . 

• фойда солиғини ҳисоб-китоб қилишда чегириб ташланмайдиган харажатлар ҳисобланадиган, ўз эҳтиёжларингиз учун маҳсулотларингизни топширсангиз ёки хизматлар кўрсатсангиз;

Эслатиб ўтамиз

Харажатлари фойда солиғини ҳисоблаб чиқаришда чегирилмайдиган, ўз эҳтиёжлари учун маҳсулотларни бериш, ўз кучи билан хизматлар кўрсатиш ҚҚСни ҳисоблаб чиқариш мақсадида реализация қилиш бўйича айланма деб эътироф этилади .

Юқорида санаб ўтилган операциялар бўйича ҳар ой якунига кўра умумлаштирилган ҳолда бир томонлама ЭҲФ расмийлаштиринг. Уни кейинги ойнинг 5-санасигача бўлган муддатда расмийлаштиринг, лекин ҳисобот ойининг охирги кунидаги сана билан шакллантиринг.

Бир томонлама ЭҲФ «Чиқувчи ЭҲФ» бўлимида «Имзоланди» устунида контрагентнинг номисиз пайдо бўлади. Унга ID ва QR-код берилади, шулар бўйича уни идентификациялаш мумкин бўлади.

Товарлар ва хизматлар экспортида ЭҲФ қандай расмийлаштирилиши керак

Товарлар экспортида расмийлаштириладиган божхона юк декларацияси (БЮД) ҳисобварақ-фактура ўрнини босадиган ҳужжат ҳисобланади . БЮД маълумотлари божхона органининг маълумотлар базасидан автоматик тарзда ҚҚС бўйича ҳисоботда акс эттирилади. Шунинг учун БЮД мавжуд бўлган вақтда товарларнинг экспортида ЭҲФни расмийлаштирманг.

Агар товар ва хизматларни БЮДни расмийлаштирмасдан (қонунчиликда белгиланган ҳолатларда) экспорт қилсангиз, хизматларни реализация қилиш жойига боғлиқ равишда – «Хизматлар экспорти (Ўзбекистон Республикаси ҳудудида)» ёки «Хизматлар экспорти (Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида)» – товарлар (хизматлар)ни сотиш жойига қараб бир томонлама ЭҲФни шакллантиринг . Буни товарлар (хизматлар) реализация қилинган ойдан кейинги ойнинг 5-санасига қадар амалга оширинг, лекин ЭҲФни реализация қилинган ойнинг сўнгги санаси билан расмийлаштиринг.

Солиқ солиш объектини аниқлаш мақсадида бир томонлама ЭҲФ қандай расмийлаштирилиши керак

Солиқ солиш объектини тўғри аниқлаш учун бир томонлама ЭҲФ қуйидаги харажатлар ва бошқа даромадларга расмийлаштирилади :

1) акциз солиғи тўловчилари:

• акциз тўланадиган товарларни қайтариш шарти билан қайта ишлаш учун топшириш, шунингдек қайтариш шарти билан берилган хом ашё ва материалларни қайта ишлаш маҳсули бўлган, шунингдек акциз тўланадиган шундай хом ашё ва материалларнинг маҳсули бўлган, акциз тўланадиган товарларни қайтариш шарти билан берилган хом ашё ва материалларнинг мулкдорига ишлаб чиқарувчи томонидан топширилганда;

Эслатиб ўтамиз

Акциз тўланадиган товарларни қайтариш шарти билан қайта ишлаш учун топшириш, шунингдек қайтариш шарти билан берилган хом ашё ва материалларни қайта ишлаш маҳсули бўлган, шунингдек акциз тўланадиган шундай хом ашё ва материалларнинг маҳсули бўлган, акциз тўланадиган товарларни қайтариш шарти билан берилган хом ашё ва материалларнинг мулкдорига ишлаб чиқарувчи томонидан топшириш акциз солиғи солиш объекти ҳисобланади .

•  акциз тўланадиган товарлардан ўз эҳтиёжлари учун фойдаланиш;

Эслатиб ўтамиз

Акциз тўланадиган товарлардан ўз эҳтиёжлари учун фойдаланиш акциз солиғи солиш объекти ҳисобланади .

• сотиш нархи ва акциз тўланадиган товарларнинг таннархи ўртасида ижобий фарқнинг юзага келиши;

Эслатиб ўтамиз

Ишлаб чиқарилаётган акциз тўланадиган товарларга (хизматларга) солиқ ставкалари фоизларда (адвалор) белгиланган бўлса, солиқ базаси бўлиб реализация қилинган акциз тўланадиган товарларнинг (хизматларнинг) қиймати, бироқ уларнинг ҳақиқий таннархидан паст бўлмаган қиймати ҳисобланади .

• Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ишлаб чиқарилган ва (ёки) импорт қилинадиган акциз тўланадиган товарларнинг бузилиши, йўқотилиши, яроқсизлиги, камомад, йўқотиш ёки шикастланиш (синиш, бўлиниш)нинг аниқланиши;

Эслатиб ўтамиз

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ишлаб чиқарилган ва (ёки) импорт қилинадиган акциз тўланадиган товарларнинг бузилиши, йўқотилиши акциз солиғи солинадиган солиқ объекти саналади. Фавқулодда вазиятлар натижасида товарларнинг бузилиш, йўқотилиш ҳолатлари бундан мустасно. Айбдор томонидан товарнинг қиймати суғурта орқали тўланган ёки унинг ўрни қопланган тақдирда, акциз солиғи суғурта орқали тўлаш (ўрнини қоплаш) улушида тўланади .

2) қуйидагилар бўйича айланмадан олинадиган солиқни тўловчилар:

• узоқ муддатли шартномалар бўйича даромадлар ;
• РЕПО операциялари бўйича даромадлар ;

• қимматли қоғозлар ва (ёки) муддатли битимларнинг молиявий воситаларига доир операциялар бўйича даромадлар ;

Вазият

Компания фонд биржасида қимматли қоғозлар билан операцияларни амалга оширади  

Компания «Тошкент» РФБда қимматли қоғозлар билан операцияларни амалга оширади. Савдо қоидаларига кўра, харидор ва сотувчи бир-бирини кўрмайди. Солиқ органи ушбу операциялар ҚҚСдан озод қилинганига ва қонунчиликка кўра махфий хусусиятга эга эканлигига қарамай, бу сотувни ҚҚС ҳисоботида акс эттиришни талаб қилмоқда.

Махфийлик мезони ҳисобварақ-фактурани тақдим қилмаслик учун асос бўла оладими?

Агар мазкур операциялар бўйича ЭҲФ тақдим қилинмаса, қимматли қоғозлар сотувини ҚҚС ҳисоботида қандай акс эттириш керак?

– Йўқ, махфийлик ҳисобварақ-фактура тақдим қилмаслик учун асос бўлмайди. Ҳатто давлат сирига тааллуқли бўлган операциялар бўйича ҳам қоғоз шаклда ҳисобварақ-фактура
расмийлаштирилади . Қимматли қоғозлар ва (ёки) муддатли битимларнинг молиявий воситаларига доир операциялардан олинган даромадлар бўйича солиқ солиш объектини аниқлаш мақсадида бир томонлама ЭҲФ расмийлаштирилади . Бунда қимматли қоғозларни сотиш ҚҚСдан озод
қилинган .

Эслатиб ўтамиз

Ўзбекистон Республикасининг давлат облигациялари ва бошқа давлат қимматли қоғозлари бўйича даромадлар, шунингдек Ўзбекистон Республикаси резидентлари бўлган юридик шахсларнинг халқаро облигациялари бўйича айланмадан олинадиган солиқ бўйича солиқ базасини аниқлашда даромадлар жами даромаддан чегирилади .

• асосий воситалар ва бошқа мол-мулкнинг чиқиб кетишидан даромадлар ;

Эслатиб ўтамиз

Айланмадан олинадиган солиқ бўйича солиқ базаси аниқланганда амортизация қилинадиган активларни тугатишда уларни қўшимча баҳолашда олинган, олдинги нархни туширишлардаги суммадан ортиқча сумма ҳисобидан олинган даромадлар .

• текинга олинган мол-мулк ва хизматлар ;
• инвентаризация натижасида аниқланган ортиқча товар-моддий захираларнинг ва бошқа мол-мулкнинг қиймати тарзидаги даромад ;
• қонунчиликда белгиланган тартибда мажбуриятларни ҳисобдан чиқаришдан олинган даромад ;
• талаб қилиш ҳуқуқидан ўзганинг фойдасига воз кечиш шартномаси бўйича олинган даромад ;
• илгари чегириб ташланган харажатлар ёки зарарларнинг ўрнини қоплаш тарзидаги даромадлар ;
• шартнома мажбуриятларини бузганлик учун тўланиши лозим бўлган жарималар, пенялар ва бошқа санкциялар, шунингдек зарарларнинг (зиённинг) ўрнини қоплаш суммалари ;

• ижобий курс фарқининг чет эл валютасидаги счёт бўйича салбийсидан кўпайиб кетиши ;

• акциядор (мулкдор, иштирокчи, муассис) ўз улушининг (улуши бир қисмининг) қийматини ушбу юридик шахс фойдасига олишдан воз кечган тақдирда ёки юридик шахснинг устав фонди шаклланиши (кўпайиши ёки камайиши) муносабати билан олинган даромад ;

• Солиқ кодексининг VII бўлимида белгиланган ҳолларда ва тартибда назорат қилинадиган чет эл компаниясининг фойда тарзидаги даромади ;
• дивидендлар кўринишидаги даромадлар ;

Эслатиб ўтамиз

Айланмадан олинадиган солиқ бўйича солиқ солинадиган базани аниқлашда дивидендлар кўринишидаги даромадлар жами даромаддан чегириб қолинади, чунки уларга солиқ агенти томонидан солиқ солинади .

• фоизлар кўринишидаги даромадлар .

Ушбу умумлаштирилган бир томонлама ЭҲФ даромад олинган календарь ойининг охирги санасидан кейинги ойнинг
5-санасигача берилади.

Электрон ҳужжат айланиши тизимида ушбу ЭҲФ шакллантирилганда, сиз бошқа даромадлар учун бир томонлама ҳисобварақ-фактурани шакллантираётганингизни кўрсатганингиздан сўнг МХИК устунида очиладиган сўров пайдо бўлади. Унда юқорида келтирилган барча харажатлар ва бошқа даромадлар кўрсатилади. Уларнинг ҳар бирига ўзининг МХИК берилган бўлади.