Заргарлик буюмлари билан чакана савдо қилишнинг ўзига хос хусусиятлари

Тавсияда:

– заргарлик буюмлари савдосини ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солишнинг ўзига хос хусусиятлари:
ҳар хил фаолият турлари учун хабардорлик ва лицензиялаш тартиб-таомиллари;
– заргарлик буюмлари билан чакана савдо қилишга қўйиладиган талаблар:
реализация қилинадиган заргарлик буюмларига мажбурий талаблар;
– заргарлик буюмларини сотиб олишга қўйиладиган талаблар:
сотиб олиш пунктларига мажбурий талаблар;
– заргарлик буюмлари билан комиссия операциялари;
– заргарлик буюмлари савдоси соҳасидаги қонунбузилишлар ва улар учун жавобгарлик;
– солиқ ва божхона имтиёзлари ҳамда преференциялар, шунингдек махсус йиғим тўлаш.

Заргарлик буюмлари – бу зеб-зийнат, маиший ҳамда диний ашёлар сифатида қўлланиладиган, қимматбаҳо металлардан ва уларнинг қотишмаларидан ясалган ҳамда қонунчиликда белгиланган энг паст асиллик даражаларидан кам бўлмаган асиллик даражаларига эга бўлган, шу жумладан безакли ишлов беришнинг ҳар хил турларидан фойдаланилган, қимматбаҳо тошлар ва бошқа материаллар ўрнатилган ёки ўрнатилмаган ҳолда ясалган буюмлар ёхуд табиий ёки сунъий материаллардан ясалган, безакли ишлов беришнинг ҳар хил турларидан фойдаланилган, қимматбаҳо тошлар ўрнатилган ҳолда ясалган буюмлар .

Қуйидагилар заргарлик буюмларига кирмайди:

• қимматбаҳо металлардан тайёрланган пул белгилари;
• стандарт ва ўлчовли қуймалар;
• қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлардан тайёрланган давлат мукофотлари, мукофот белгилари ва спорт мукофотлари.

Қимматбаҳо металлар жумласига қуйидагилар киради :

• олтин;
• кумуш;
• платина ва платина гуруҳига кирувчи металлар (палладий, иридий, родий, рутений ва осмий).

Қимматбаҳо тошлар деб қуйидагилар тушунилади :

• табиий олмослар;
• ёқутлар;
• зумрадлар;
• сапфирлар;
• александритлар;
• хом (табиий) ва ишлов берилган тарздаги табиий марварид.

Қаҳрабонинг ноёб ҳосилалари ҳам қимматбаҳо тошларга тенглаштирилади.

Заргарлик буюмлари савдосини ҳуқуқий тартибга солишнинг ўзига хос хусусиятлари

Заргарлик буюмлари савдосида қуйидагиларга риоя қилиш лозим:

• «Қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлар тўғрисида»ги Қонун;
• Ўзбекистон Республикасида чакана савдо қоидалари;
• «Лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш тартиб-таомиллари тўғрисида»ги Қонун;
• Фаолиятни бошлаш ёки тугатиш учун ваколатли органни хабардор қилиш тартиби тўғрисидаги ягона низом;
• «Заргарлик буюмларини ишлаб чиқариш соҳасини қўллаб-қувватлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги Президент қарори;
• «Ўзбекистон Республикасида заргарлик тармоғини жадал ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Президент фармони; 

Ҳар хил фаолият турлари учун хабардор қилиш ва лицензиялаш тартиб-таомиллари

Заргарлик буюмлари билан боғлиқ қуйидаги фаолият турлари ваколатли орган – Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Давлат асиллик даражаси назорати инспекциясига хабардор қилиш тартибида амалга оширилади :

Хабарнома ваколатли органга электрон рақамли имзодан фойдаланган ҳолда «Лицензия» АТ ёки ЯИДХП орқали юборилади ..

Хабарнома юборганлик учун БҲМнинг 50 фоизи миқдорида йиғим ундирилади   .

Белгиланган талабларга риоя қилинган ҳолда юборилган хабарнома автоматик тарзда қабул қилинади.

Қабул қилинган хабарнома асосида хабардор қилувчининг «Лицензия» АТ ёки ЯИДХПдaги шахсий кабинетида QR-кодли электрон тасдиқнома автоматик тарзда шакллантирилади. Хабардор қилувчи хабарнома қабул қилинганлиги ҳақидаги тасдиқномани шахсий кабинети орқали юклаб олиши ёки мобиль алоқа рақамига SMS-хабар шаклида олиши мумкин.

Аффинаж лицензияланадиган фаолият тури саналади :

Аффинаж корхоналари – бу қазиб олинган рудалардан, концентратлардан ва ярим тайёр маҳсулотлардан, шунингдек таркибида қимматбаҳо металлар бўлган парчалардан ҳамда чиқиндилардан қимматбаҳо металларни ажратиб олиш ва (ёки) қимматбаҳо металларни аффинаж қилиш бўйича фаолиятни лицензия асосида амалга оширувчи тадбиркорлик субъектлари (бундан якка тартибдаги тадбиркорлар ва оилавий тадбиркорлар мустасно) .

Қимматбаҳо металларни аффинаж қилиш – бу ажратиб олинган қимматбаҳо металларни уларга физик ва кимёвий ишлов бериш усулларини қўллаган ҳолда аралашмалардан ҳамда қўшилиб чиқадиган компонентлардан тозалаш жараёни бўлиб, у қимматбаҳо металларни Ўзбекистоннинг техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларига ёки аффинаж қилинган қимматбаҳо металларга оид халқаро стандартларга мувофиқ бўлган сифат даражасига етказишга қаратилган.

Лицензияловчи орган – Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Давлат асиллик даражаси назорати инспекцияси.

Лицензия бериш учун аризани кўриб чиқишга тўланадиган йиғим миқдори – 5 БҲМ .

Лицензия бериш учун тўланадиган давлат бажи миқдори – 5 БҲМ .

Лицензиянинг амал қилиш муддати – 10 йил .

Эътибор беринг

2028 йил 1 январга қадар қимматбаҳо металларни олтин изловчилар усулида қазиб олишга доир фаолиятни амалга оширувчи тадбиркорлик субъектлари ҳамда аффинаж корхоналарига қимматбаҳо металларни биржа савдолари орқали реализация қилишга рухсат этилади .

Заргарлик буюмлари билан чакана савдога қандай талаблар қўйилади

Қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлардан ясалган заргарлик буюмларининг чакана савдоси билан фақат юридик шахслар шуғулланиши мумкин .

Заргарлик буюмлари ишлаб чиқарувчилари, шунингдек аффинаж корхоналари қуйидагиларга ҳақли:

• ўзлари ишлаб чиқарган заргарлик буюмларини чакана сотиш;
• ишлаб чиқариш мақсадларида аҳолидан қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлардан ясалган заргарлик буюмларини, қимматбаҳо металлар парчаларини, қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошларни хабарноманинг қабул қилинганлиги тўғрисидаги тасдиқномада кўрсатилган манзил бўйича сотиб олиш.

Заргарлик буюмлари савдоси, шунингдек уларни сотиб олиш қуйидаги махсус жиҳозланган пунктларда амалга оширилиши мумкин:

• заргарлик дўконлари;
• савдо марказлари ва (ёки) комплексларининг бўлимлари ва секциялари.

Савдо залида қуйидагилар мажбурий тартибда бўлиши шарт:

• белгиланган тартибда метрология текширувидан ўтказилган тарозилар (электрон ёки таҳлилий);
• биринчи ёки иккинчи тоифа аниқликдаги тошлар;
• узук ўлчагичлар ва бармоқ ўлчагичлар.

Кўринадиган жойда қуйидагиларни осиб қўйиш зарур :

• Ўзбекистонда белгиланган заргарлик буюмлари пробалари тўғрисидаги ахборот;
• заргарлик буюмларини текшириш, таҳлил қилиш ва тамғалаш тартиби ҳақидаги маълумот;
• асиллик даражаси тамғаларининг излари ва белгиланган намунадаги асиллик даражаси белгилари изларининг тасвири;
• Давлат асиллик даражаси назорати инспекциясининг чакана савдо ҳуқуқи учун рўйхатдан ўтказиш гувоҳномаси;
• қонунчиликда белгиланган заргарлик буюмлари билан чакана савдо қоидалари.

Ўзлари ишлаб чиқарган заргарлик буюмларининг чакана савдосини амалга оширувчи юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорлар – заргарлик буюмларини ишлаб чиқарувчилар ишлаб чиқарувчининг шахсий тамғасининг кодини ҳам кўзга кўринадиган жойга осиб қўйишлари зарур.

Заргарлик буюмлари «Электрон тижорат тўғрисида»ги Қонунга мувофиқ ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланган ҳолда интернет-дўконлари орқали сотилади. Бунда юридик шахс чакана савдо билан шуғулланиши учун Давлат асиллик даражаси назорати инспекцияси томонидан белгиланган тартибда бериладиган рўйхатдан ўтиш гувоҳномасига эга бўлиши шарт .

Реализация қилинаётган заргарлик буюмларига мажбурий талаблар

Қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлардан ясалган заргарлик буюмларини фақат уларда ишлаб чиқарувчининг шахсий тамғаси, Давлат асиллик даражаси назорати инспекцияси қўйган асос даражаси тамғасининг белгиси ёки заргарлик буюмларини ишлаб чиқарувчиси томонидан мустақил равишда қўйиладиган белгиланган намунадаги асиллик даражаси белгиси излари (Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган буюмлар учун) мавжуд бўлсагина сотиш
мумкин .

Импорт қилинган заргарлик буюмларида ҳам асиллик даражаси белгиси ва тамға, Давлат асиллик даражаси назорати инспекциясининг Ўзбекистон Республикаси давлат асиллик даражаси тамғасининг изи мажбурий тартибда қўйилиши шарт.

Чакана савдога қўйилган заргарлик буюмлари тамғаланган ёрлиқларга эга бўлиши керак. Ёрлиқда қуйидагилар кўрсатилиши лозим:

• буюмнинг номи;
• қимматбаҳо металл тури;
• асиллик даражаси;
• қўшимчаларнинг хусусиятлари;
• қимматбаҳо тошга ишлов бериш усули;
• буюмнинг чакана нархи.

Заргарлик буюмлари улгуржи сотилганда ҳар бир буюм учун алоҳида тамғаланган ёрлиқлар бўлиши талаб этилмайди.

Қимматбаҳо тошлар хусусиятига эга бўлган сунъий материаллардан қўшимчалар сифатида фойдаланилганда, ёрлиқларда мазкур тош сунъий тайёрлангани ҳақидаги ахборот кўрсатилиши шарт.

Амалдаги қонунчиликка мувофиқ, тамғаланмайдиган заргарлик буюмларининг айрим турлари сифат сертификатига эга бўлиши керак.

Заргарлик буюмлари савдо залига қўйилишидан олдин сотувдан олдин қуйидаги тайёргарликдан ўтиши керак:

• буюмларни кўздан кечириш ва саралаш;
• давлат асиллик даражаси тамғасининг изи ёки ишлаб чиқарувчи мустақил равишда қўйган белгиланган намунадаги асиллик даражаси белгисининг (Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган буюмлар учун) ва ишлаб чиқарувчининг шахсий тамғасининг изи мавжудлигини текшириш;
• пломба ва ёрлиқларнинг сақланганлигини текшириш;
• ўлчамлар бўйича саралаш.

Ишлаб чиқарувчиларнинг расмий рўйхатдан ўтган шахсий тамғалари тўғрисидаги маълумотлар Давлат асиллик даражаси назорати инспекцияси томонидан Очиқ маълумотлар порталига жойлаштирилади.

Заргарлик буюмлари сотилганда алоҳида ўраб жойланган бўлиши керак.

Сотилган заргарлик буюмлари алмаштирилмайди ва қайтариб олинмайди. Бундан қуйидагилар мустасно:

• заргарлик буюмларида сотиб олингунга қадар сотувчи томонидан қайд қилинмаган нуқсонлар (зиракка тошлар, илгакларнинг, билакузукка шарнирли бирикмаларнинг бўш маҳкамлангани, ёриқлар, синган, тирналган жойлар, ғудурлар ва бошқа нуқсонлар) аниқланиши;
• давлат асиллик даражаси тамғаси ёки белгиланган намунадаги асиллик даражаси белгиси изининг заргарлик қотишманинг ҳақиқий асиллик даражасига мос келмаслиги;
• буюм хусусиятининг пломбаланган ёрлиқ маълумотларига мос келмаслиги.

Сотилган буюм учун харидорга касса чеки берилади.

Заргарлик буюмларида сотувчи томонидан қайд қилинмаган нуқсонлар аниқланган тақдирда, харидор уларни харид қилинган кундан бошлаб 6 ой ичида қуйидагиларга ҳақли :

• харид нархи тегишлича қайта ҳисобланган ҳолда шундай буюмларга ёки бошқа буюмларга алмаштиришга;
• улардаги нуқсонлар текин бартараф этилишига;
• харид нархи мутаносиб равишда камайтирилишига.

Харидор шунингдек, зарари қопланган ҳолда олди-сотди шартномасини бекор қилишга ҳам ҳақли. Харидорнинг кўрсатиб ўтилган талаблари чек нусхаси тақдим этилганда кўриб чиқилади.

• Агар сотувчи ва харидор ўртасида заргарлик буюмларида нуқсонлар пайдо бўлиши масаласида келишмовчиликлар келиб чиқса, сотувчи харидордан буюмни қабул қилиб, уни мустақил экспертиза ўтказиш учун Давлат асиллик даражаси назорати инспекциясига юборишга мажбур. Экспертизадан ўтказишни сотувчи тўлайди. Агар харидорнинг маҳсулот сифати бўйича эътирозлари Инспекциянинг хулосасига асосан асоссиз бўлиб чиқса, харидор сотувчининг харажатларини тўлиқ қоплайди .

Заргарлик буюмларининг чакана савдоси билан шуғулланадиган юридик шахслар ахборот-коммуникация технологияларидан (АКТ) фойдаланган ҳолда, олинган ва сотилган заргарлик буюмларининг электрон реестрини юритиши шарт .

Заргарлик буюмларини сотиб олишга қандай талаблар қўйилади

Қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлардан ясалган заргарлик буюмлари парчаларини, улардан тайёрланган буюмларни, шунингдек қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошларни сотиб олиш ҳуқуқига қуйидагилар эга:

• заргарлик буюмларининг чакана савдоси билан шуғулланиш ҳуқуқига эга бўлган юридик шахслар – заргарлик дўконлари, савдо марказлари ва (ёки) комплексларининг бўлимлари, секцияларидаги махсус жиҳозланган пунктларда ташкил қилинган сотиб олиш пунктлари орқали ;

Уларга аҳолидан шартнома асосида қуйидагиларни сотиб олишга рухсат этилган:

– олтин, кумуш, платина ва платина гуруҳига кирувчи қимматбаҳо тошлар ва улардан ясалган маданий-маиший буюмлар;

– қимматбаҳо металлардан стандарт, ўлчовли қуймалар;

– қимматбаҳо металлардан ясалган тангалар;

– қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошлар;

– қимматбаҳо металллардан ясалган соатлар ва уларнинг қисмлари;

– кумуш гардишли чинни ва биллур буюмлар.

Қуйидагиларни сотиб олиш тақиқланади:

– техник олмослар;

– ишлов берилмаган қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошлар;

– соф ҳолдаги, шлих, пластиналардаги, сим ва қум шаклидаги олтин, кумуш платина ва платина гуруҳига кирувчи металлар;

– ишлаб чиқариш учун мўлжалланган олтин, платина, палладий ва кумушдан ясалган буюмлар (перчинлар, платинали лаборатория шиша идишлари ва унга тегишли буюмлар – тигллар, косачалар, тигл қопқоқлари, электродлар, шпателлар, синов найчалари, термал конверторлар, платина ва платина родийли қотишмалардан тайёрланган термоўзгартиргичлар ва б.);

– давлат, нодавлат ва нотижорат ташкилотларининг қимматбаҳо буюмлари;

• заргарлик буюмларини ишлаб чиқарувчилар –юридик шахслар ва ЯТТ –фаолиятини бошлаш тўғрисидаги хабарномада кўрсатилган манзил бўйича .

Уларга жисмоний ва юридик шахслардан қуйидагиларни сотиб олишга рухсат этилган:

– қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлардан ясалган заргарлик ва бошқа буюмларни ҳамда уларнинг парчаларини;

– олтин изловчилар усулида қазиб олинган қимматбаҳо металлар, қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошларни;

– Марказий банкнинг қимматбаҳо металлардан ясалган тангалари ва пул белгилари, стандарт ва ўлчовли қуймаларини;

 – қимматбаҳо металлардан ясалган соатлар ва уларнинг қисмларини;

– соф ҳолдаги, шлих, пластиналардаги, сим ва қум шаклидаги олтин, кумуш платина ва платина гуруҳига кирувчи металлар;

 – ишлаб чиқариш учун мўлжалланган олтин, платина, палладий ва кумушдан ясалган буюмлар (перчинлар, платинали лаборатория шиша идишлари ва анжомлари – тигллар, косачалар, тигл қопқоқлари, электродлар, шпателлар, синов найчалари, термал конверторлар, платина ва платина родийли қотишмаларидан тайёрланган термоўзгартиргичлар ва б.);

 – стоматологик маҳсулотлар учун қимматбаҳо металлардан тайёрланган дисклар, шунингдек уларнинг парчаларини;

– қимматбаҳо тошларни, улардан ясалган маданий-маиший буюмларни ва ярим қимматбаҳо тошларни;

– техник олмосларни;

– ишлов берилмаган қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошларни;

– кумуш гардишли чинни ва биллур буюмларни;

• аффинаж корхоналари – заргарлик буюмлари савдоси фаолиятини бошлаш тўғрисида хабарнома юбормасдан, аффинаж фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензияда кўрсатилган манзил бўйича .

Уларга жисмоний ва юридик шахслардан қуйидагиларни сотиб олишга рухсат этилган:

– қимматбаҳо металлардан ясалган заргарлик ва бошқа буюмларни ҳамда уларнинг парчаларини;

– олтин изловчилар усулида қазиб олинган қимматбаҳо металларни;

– Марказий банкнинг қимматбаҳо металлардан ясалган тангалари ва пул белгилари, стандарт ва ўлчовли қуймаларини;

 – қимматбаҳо металлардан ясалган соатлар ва уларнинг қисмларини;

 – соф ҳолдаги, шлих, пластиналардаги, сим ва қум шаклидаги олтин, кумуш платина ва платина гуруҳига кирувчи металлар;

– ишлаб чиқариш учун мўлжалланган олтин, платина, палладий ва кумушдан ясалган буюмлар (перчинлар, платинали лаборатория шиша идишлари ва анжомлари – тигллар, косачалар, тигл қопқоқлари, электродлар, шпателлар, синов найчалари, термал конверторлар, платина ва платина родийли қотишмаларидан тайёрланган термоўзгартиргичлар ва б.);

– стоматологик маҳсулот учун қимматбаҳо металлардан тайёрланган дисклар, шунингдек уларнинг парчаларини.

Аффинаж корхоналар олтин изловчилар усулида қазиб олиш фаолияти билан шуғулланувчи субъектларга хизмат кўрсатиш учун сотиб олинадиган қимматбаҳо металлнинг сақланишини таъминловчи талабларга мувофиқ жиҳозланган сайёр пунктлар ташкил этиш ҳуқуқига ҳам эга.

Нотариуснинг ижро ёзувига эга ломбардлар ва микромолия ташкилотлари уларнинг тасарруфида қолган заргарлик буюмлари, шунингдек ушбу буюмларнинг парчаларини шартнома асосида юридик шахслар ва ЯТТ – заргарлик буюмлари ишлаб чиқарувчилар ёки аффинаж корхоналарига реализация қилиши мумкин.

Сотиб олиш пунктларига мажбурий талаблар

Техник жиҳозланганлик:

1) қимматли бойликлар ишончли сақланишини таъминлайдиган ва топширувчиларга хизмат кўрсатиш учун зарур шароитларга эга бўлган махсус жиҳозланган бинолар ;

2) белгиланган барча асиллик даражаларини аниқлаш учун таҳлил ускуналари ёки кимёвий моддалар ;

3) қимматбаҳо тошларни ўлчаш учун карат (электрон ёки таҳлилий) тарозилар;

4) олтин, кумуш, платина ва платина гуруҳига кирувчи металларни ўлчаш учун I ёки II тоифадаги (электрон ёки таҳлилий) тарозилар;

5) аниқлик билан тортиш жараёни:

• олтин, платина, палладий ва улардан ясалган буюмлар учун – 0,01 граммгача;
• кумуш ва кумушдан ясалган буюмлар учун – 0,1 граммгача;
• гардишсиз қимматбаҳо тошлар учун – 0,01 каратгача;
• ярим қимматбаҳо тошлар учун – 0,01 граммгача;
• ишлов берилган тошлар учун – 0,1 граммгача.

Тартиб-таомилга оид талаблар:

• барча операциялар сотувчи иштирокида ўтказилади (асиллик даражасини аниқлаш, ўлчаш, штифтлар, канифолни олиб ташлаш ва б.) ;
• сотиб олинган қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошларни ҳисобга олиш, сақлаш, сарфлаш ва ҳисоб-китоб қилиш мустақил ишлаб чиқилган техник ҳужжатлар асосида юритилади ;
• сотиб олиш пунктлари томонидан тўлов амалга оширилганидан сўнг харид қилинган қимматликлар сотувчиларга қайтарилмайди .

Заргарлик буюмлари билан воситачилик савдосини қандай юритиш керак

Заргарлик буюмлари билан воситачилик савдосини фақат юридик шахслар, шу жумладан заргарлик буюмлари ишлаб чиқарувчилар, шунингдек аффинаж корхоналари савдо объектларида ва фақат ваколатли органга – Давлат асиллик даражаси назорати инспекциясига фаолиятни бошлаганлик ҳақида хабарномани юбориш шарти билан амалга ошириш ҳуқуқига эга .

Эътибор беринг

Чет элда ишлаб чиқарилган қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлардан ясалган заргарлик буюмларини, агар улар бўйича божхона тўловлари амалга оширилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар бўлмаса, воситачилик савдоси қоидаларига мувофиқ сотиш тақиқланади. Бунда ушбу тартиб бухгалтерия ҳисоби қонунчилигига мувофиқ 2024 йил 1 сентябрга қадар расмийлаштирилган (кирим қилинган) заргарлик буюмларига нисбатан татбиқ этилмайди .

Воситачилик савдосига қабул қилинадиган заргарлик буюмларининг нархи ва комиссионернинг тақдирлаш пули комитент билан комиссионер ўртасидаги ўзаро аҳдлашувга кўра (воситачилик шартномаси) белгиланади, бу воситачилик битимида қайд этилади ва иккала томоннинг имзолари билан тасдиқланади.

Муайян вақт мобайнида сотилмаган товарни қайта баҳолаш воситачилик битими шартларидан келиб чиқиб комиссионер томонидан амалга оширилади, унга мазкур ҳужжатларни имзолаш чоғида комитент розилик билдиради. Товарларни қайта баҳолаш комитентни чақирмасдан амалга оширилиши мумкин, унинг воситачилик битимидаги имзоси билан унинг бу шартларга розилиги тасдиқланади .

Комиссияга қабул қилинаётган заргарлик буюмлари Ўзбекистон Республикасининг Давлат асиллик даражаси тамғасининг изи ёки ишлаб чиқарувчи мустақил равишда қўйган белгиланган намунадаги асиллик даражаси белгисининг (Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган буюмлар учун) ва ишлаб чиқарувчининг шахсий тамғасининг изига эга бўлиши керак.

Воситачилик шартномаси тузилганидан сўнг комитент my3.soliq.uz тизимига комиссионер ҳақидаги маълумотларни киритиши керак. Агар бу иш қилинмаса, комиссионерда солиқ ҳисоботи нотўғри шаклланади – унда унинг мукофоти эмас, у томонидан сотилган комиссия товарининг тўлиқ суммаси акс этади.

Агар комитент – норезидент ёки жисмоний шахс бўлса, комиссионер уни тизимда ID-рақам бериш учун рўйхатдан ўтказиши керак. Келгусида бу рақамни онлайн-НКТ чекида комиссионер ҳам, субкомиссионер ҳам акс эттириши керак. Бундай комитентни тизимда қандай рўйхатдан ўтказиш тўғрисида тавсияда ўқинг.

Комиссияга қабул қилинган заргарлик буюмлари ҳисобини комитент билан шартнома нархи бўйича 004 «Комиссия шартномаси бўйича қабул қилинган товарлар» балансдан ташқари ҳисобварағида юритинг.

• Буюмларни реализация қилишда НКТ чеклари сотишнинг тўлиқ суммасига комитентнинг 9 рақамли ID-рақами кўрсатилган ҳолда урилади.

Заргарлик буюмларининг воситачилик савдоси билан шуғулланадиган юридик шахслар АКТдан фойдаланган ҳолда, олинган ва сотилган заргарлик буюмларининг электрон реестрини юритиши шарт .

Заргарлик буюмлари савдоси соҳасидаги қоидабузарликлар учун қандай жавобгарлик назарда тутилган

Қимматбаҳо металлар ва тошлар билан боғлиқ бўлган операцияларни амалга оширувчи субъектлар жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш, терроризмни молиялаштириш ёхуд оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш тўғрисидаги қонунчилик талабларига бўйсуниши керак .

Қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлар билан боғлиқ бўлган операция қуйидаги аломатлардан бири мавжуд бўлганда шубҳали деб топилади :

• жисмоний шахс томонидан заргарлик буюмларини бир марта ёки 3 ой давомида бир неча маротаба умумий суммаси БҲМнинг 600 бараваридан ортиқ суммага харид қилинганда;
• жисмоний шахс томонидан заргарлик буюмларини бир марта ёки 3 ой давомида бир неча маротаба қабул қилиш пунктига умумий суммаси БҲМнинг 600 бараваридан ортиқ суммага топшириш;
• жисмоний шахс томонидан қимматбаҳо металл ва қимматбаҳо тошларни бир марта ёки 3 ой давомида бир неча маротаба таркибида қимматбаҳо металлар ёки аффинланган қимматбаҳо металлар мавжуд бўлган парчаларни қимматбаҳо тошларни қабул қилиш пунктига умумий суммаси БҲМнинг 600 бараваридан ортиқ суммага топшириш;
• қимматбаҳо металлар ёки қимматбаҳо тошларни қабул қилиш пунктидан жисмоний ёки юридик шахс томонидан қимматбаҳо металл ва қимматбаҳо тошларни бир марта ёки 3 ой давомида бир неча маротаба харид қилиш, агар унинг умумий суммаси харид қилиш кунига БҲМнинг 600 бараваридан ортиқ миқдорга тўғри келса;
• жисмоний шахс томонидан заргарлик буюмларини бир марта ёки 3 ой давомида бир неча маротаба воситачиликка топшириш, агар унинг умумий суммаси топшириш кунига БҲМнинг 600 бараваридан ортиқ миқдорига тўғри келса;
• заргарлик буюмларини ишлаб чиқариш учун бир марта ёки 3 ой давомида бир неча маротаба буюртма бериш, агар унинг умумий суммаси буюртма бериш кунига БҲМнинг 600 бараваридан ортиқ миқдорига тўғри келса;
• идентификациялашни тугатиш имкони бўлмаган ёки лозим даражада текшириш натижалари бўйича мижоз билан ишга оид муносабатларни ўрнатиш мақсадга мувофиқ эмаслигини кўрсатувчи маълумотлар олинганда;
• амалга оширилаётган операцияларнинг жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга ёки терроризмни молиялаштиришга ёхуд оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга алоқадорлиги ҳақида асосланган шубҳалар мавжуд бўлган барча ҳолатларда. Ички назоратни, мижозларни лозим даражада текшириш натижаларини ҳужжатлаштириш ва сақлашни, таваккалчиликларни аниқлаш, баҳолаш ва ҳужжатлар билан қайд этишни ташкил қилиш ва амалга оширишга доир талабларни бузиш, операцияни амалга оширишни рад этиш, худди шунингдек махсус ваколатли давлат органига шубҳали операциялар ҳақидаги ахборотни тақдим этмаслик, ўз вақтида тақдим этмаслик ёки нотўғри ахборот тақдим этганлик, қонунчилик талабларининг пул маблағларини ёки бошқа мол-мулкни ишга солмай тўхтатиб қўйишга ёки операцияларни тўхтатиб туришга оид қисмини ижро этмаслик жарима солишга олиб келади :

• биринчи марта бузилганда – БҲМнинг 15 бараваридан 30 бараваригача;
• маъмурий жазо қўлланилганидан кейин бир йил давомида қайта содир этилганда – БҲМнинг 30 бараваридан
  50 бараваригача.

Қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошларни ёки таркибида шундай металл ҳамда тошлар бўлган буюмларни ишлаб чиқариш, қайта ишлаш, улардан фойдаланиш чоғида қабул қилиб олиш, сарфлаш, ҳисобга олиш, сақлаш, уларнинг парчалари ва чиқиндиларини тўплаш ҳамда Давлат фондига топшириш қоидаларини, шунингдек заргарлик буюмларининг асиллик даражасини аниқлаш ва тамғалаш тартибини бузиш мансабдор шахсларга БҲМнинг
30 бараваридан 50 бараваригача жарима солишга сабаб бўлади .

Заргарлик буюмларини асиллик даражасини аниқлаш ва тамғалаш тартибини бузган ҳолда реализация қилганлик учун :

• ҳуқуқбузарликни биринчи марта содир этганда – заргарлик буюмини мусодара қилмасдан унинг қийматининг
  50 фоизи миқдорида жарима солинишига;
• 1 йил мобайнида мазкур ҳуқуқбузарликни такроран содир этганлик учун – заргарлик буюмини мусодара қилиш ёки унинг қийматининг 100 фоизи миқдорида жарима солинишига сабаб бўлади.

Асиллик даражасини аниқлаш ва тамғалаш тартиби бузилишига йўл қўйган ёки билдирилган асиллик даражасига мувофиқ бўлмаган заргарлик буюмларини реализация қилувчи тадбиркорлик субъектлари, уларга нисбатан қонунчиликда белгиланган тартибда таъсир кўрсатиш чоралари қўлланилган ҳолда, заргарлик тармоғининг инсофсиз тадбиркорлик субъектлари реестрига киритилади.

Қандай солиқ ва божхона имтиёзлари ҳамда преференциялар, шунингдек махсус йиғим назарда тутилган

ҚҚС

Ички бозорда қуйидагиларни реализация қилиш ҚҚСдан озод этилган :

• қимматбаҳо металларни ишлаб чиқариш жараёнида ҳосил бўладиган парчалар ва чиқиндилар;
• қимматбаҳо металларнинг ўлчов пластиналари ва гранулалар;
• қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошлар;
• қимматбаҳо металлардан ишланган банк ва ўлчовли қуймалар;
• қимматбаҳо металлардан ишланган қуйма (инвестиция) тангалар (нумизматика мақсадлари учун фойдаланиладиган тангалар, шунингдек қимматбаҳо металлардан ишланган чет эл тангаларидан ташқари).

2026 йил 1 январдан 2028 йил 1 январга қадар заргарлик буюмларини ишлаб чиқариш ёки уларни сотиш фаолияти билан шуғулланувчи тадбиркорлик субъектларига улар томонидан бюджетга тўланган ҚҚСнинг 80 фоизи ҳар ойнинг 25-санасигача автоматик равишда қайтарилади. Бунда ушбу тартиб солиқ даврида жами олинган даромаднинг камида 80% заргарлик буюмларини ишлаб чиқариш ва улар билан чакана савдо қилишдан олинган тақдирда татбиқ қилинади .

2028 йил 1 январга қадар заргарлик буюмларини ишлаб чиқарувчилар ҚҚСни заргарлик буюмлари ва ярим тайёр маҳсулотларни реализация қилиш нархи ҳамда улар таркибидаги қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлар нархи ўртасидаги ижобий фарқдан келиб чиқиб аниқлайди  . Бунда:

• заргарлик буюмлари ва ярим тайёр маҳсулотларни реализация қилиш нархидан фақат «Навоий КМК» АЖ, «Олмалиқ КМК» АЖ ва биржа савдолари орқали бошқа субъектлардан сотиб олинган қимматбаҳо металлар нархини ҳамда импорт қилинган қимматбаҳо тошлар нархини чегириб ташлашга рухсат этилади;
• заргарлик буюмлари ва ярим тайёр маҳсулотлар таркибидаги қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлар нархи Солиқ қўмитасининг расмий веб-сайтида эълон қилиб бориладиган нархлардан келиб чиқиб ҳисобланади.

Мол-мулк ва ер солиғи

2024 йил 1 сентябрдан 2027 йил 1 сентябрга қадар заргарлик буюмларини ишлаб чиқариш билан шуғулланадиган ва «Ўзбекзаргарсаноати» уюшмасининг аъзолари бўлган тадбиркорлик субъектларининг ишлаб чиқаришда фойдаланиладиган кўчмас мулк объектлари ҳамда ер участкалари мол-мулк солиғидан ва ер солиғидан
озод этилади .

«Ўзбекзаргарсаноати» ассоциацияси аъзолари – ЯТТ учун имтиёзлар

2024 йил 1 сентябрдан 2027 йил 1 сентябрга қадар «Хунарманд» уюшмасининг аъзолари учун белгиланган солиқ имтиёзлари заргарлик буюмларини ишлаб чиқариш билан шуғулланадиган ва «Ўзбекзаргарсаноати» уюшмасининг аъзолари бўлган якка тартибдаги тадбиркорларга нисбатан ҳам татбиқ этилади .

«Хунарманд» ассоциацияси аъзолари:

• ҳунармандчилик маҳсулотларини (товарларини, хизматларини) ишлаб чиқарувчи ва реализация қилувчилар – 2026 йил 1 январга қадар қатъий белгиланган миқдордаги ЖШДС тўлашдан озод этилган эди ;
• ёшга доир пенсия ва нафақа олувчилар ижтимоий солиқ тўлашдан озод этилган  2026 йил 1 январдан бошлаб қатъий белгиланган миқдордаги ЖШДСни тўлаш бекор қилинган .

Божхона имтиёзлари

2025 йил 1 сентябрдан бошлаб 2028 йил 1 сентябрга қадар :

• заргарлик буюмларини (ТИФ ТН 7113- ва 7114-товар позициясидаги маҳсулотларни) импорт қилишда божхона божи 2 фоиз ставкада қўлланади;
• заргарлик буюмларини «Эркин муомалага чиқариш» ва «Экспорт» божхона режимларига жойлаштиришда божхона расмийлаштируви учун йиғим уларнинг божхона қийматидан қатъи назар, БҲМнинг 1 баравари миқдорида ундирилади;
• импорт қилинган заргарлик буюмларини Давлат асиллик даражаси назорати инспекциясида тамғалаш учун ундириладиган йиғим миқдори маҳаллий ишлаб чиқарувчилар учун белгиланган миқдорга тенглаштирилади;
• божхона чегараси орқали олиб кирилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлари бўлмаган заргарлик буюмларини божхона тўловларини амалга ошириш ва БЮДни тўлдириш орқали декларация қилишга рухсат берилади.

Чакана сотувдан махсус йиғим

2019 йил 1 июлдан бошлаб олтиндан ясалган заргарлик буюмларини чакана савдода сотганлик учун йиғим
тўланган .

 2024 йил 31 декабргача унинг миқдори 1 грамм учун 1 000 сўмни ташкил этган. 2025 йил 1 январдан бошлаб йиғим
1 грамм учун 2 000 сўмгача оширилган эди .

Эътибор беринг

2026 йил 1 январдан бошлаб олтиндан ясалган заргарлик буюмларини чакана савдода сотганлик учун йиғим бекор қилинган .