Сотишдан кейинги хизмат кўрсатиш шарти билан товарларнинг чакана савдоси қандай ҳисобга олинади

Тавсияда:

– сотишдан кейинги хизмат кўрсатиш (СКХК);
– қўшимча кафолат учун ҳужжатларни расмийлаштириш;
– СКХКдан олинган даромадларни ҳисобга олиш;
– СКХК харажатларни ҳисобга олиш.

Сотишдан кейинги хизмат кўрсатиш нимани англатади

Савдо ташкилоти харидорларга сотилган товарлар учун сотишдан кейинги хизмат кўрсатиш (СКХК) деб аталмиш хизматни тақдим этиши мумкин. Aмалиётда бундай хизмат қўшимча хизмат кўрсатиш, қўшимча хизмат кўрсатиш дастури, қўшимча ёки кенгайтирилган кафолат ва бошқалар деб ҳам аталади.

СКХК шартлари олди-сотди шартномасида (оммавий офертада) ёки товарлар харид қилинаётганда харидорга бериладиган алоҳида ҳужжатда белгиланади . Муайян товарлар ёки товарлар гуруҳлари учун алоҳида кафолат шартлари белгиланиши мумкин. Қоида тариқасида, бу ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган кафолат муддатига нисбатан узайтирилган муддатдир. Мисол учун, ишлаб чиқарувчи томонидан 12 ойлик кафолат муддати белгиланган, товарларнинг сотувчиси эса харидорга бир марталик қўшимча ҳақ эвазига 3 йил давомида хизмат кўрсатишни таклиф қилади.

Aмалиётда товарларни харид қилиш билан бир вақтда харидорга алоҳида ҳақ эвазига қўшимча кафолат реализация қилинади ёки СКХКнинг маълум бир суммаси товар баҳосига киритилади. Қўшимча ҳақ эвазига СКХКни тақдим этиш орқали дўкон, қоида тариқасида, харидорга хизмат кўрсатиш сертификатини сотиб олишни таклиф қилади. Сертификатнинг қиймати товарнинг турига ва хизматдан фойдаланиш (қўшимча кафолат) йиллари сонига қараб белгиланади.

Умумий қоидага кўра, кафолат муддатининг давомийлиги товар сотилган кундан бошлаб, яъни, агар олди-сотди шартномасида бошқача шартлар назарда тутилмаган бўлса, у харидорга топширилган пайтдан эътиборан
бошланади . Қўшимча кафолатнинг амал қилиш муддати асосий кафолат муддати тугаган кундан бошлаб ҳисоблаб чиқилади.

Қўшимча кафолат учун қандай ҳужжатлар расмийлаштирилади

Сизга кафолат муддатининг вақти етиб келган харидор мурожаат қилса, аввало унга аризани тўлдиришини таклиф этинг. Кейинги ҳужжат айлануви харидорга қандай қўшимча кафолатлар: товарни таъмирлаш, товарни айирбошлаш ёки товарни қайтариш (унинг учун пул маблағи) тақдим этилганлигига боғлиқ бўлади.

Товарни таъмирлаш 

Қоидага кўра, таъмирлашни савдо ташкилотининг ўзи амалга оширмайди. Бунинг учун у ихтисослашган корхона – хизмат кўрсатиш маркази билан хизмат кўрсатишга тегишли шартномани тузади.

Товарларни таъмирлаш учун топширишдаги ҳужжатлар айлануви турли омилларга боғлиқ бўлади. Масалан, харидорнинг ўзи сотувчига кичик габаритли товарларни олиб келиши мумкин, йирик габаритли товарни эса савдо ташкилоти мустақил равишда – ўз кучи билан ёки бошқа чет корхоналар томонидан ташиб келтиришади. Яъни, товарларни қабул қилиш-қайтариш сотувчининг ўзи томонидан ҳам ва бошқа чет корхоналар (курьерлар, ташувчилар) томонидан ҳам амалга оширилиши мумкин.

Aгарда харидордан товарларни қабул қилишни ёки уларни қайтаришни бошқа чет корхоналар амалга оширадиган бўлса, улар буни ўзларининг бланкалари билан ҳужжатлаштирадилар. Aгар бошқа чет корхоналар жалб этилмайдиган бўлса, харидордан товарлар қабул қилинишини далолатнома билан расмийлаштиринг.

Товарни қайтариш 

Қўшимча кафолат тарзида товарлар ва пул маблағлари харидорга қайтарилишини сифатсиз товарларни қайтариш сингари расмийлаштиринг.

Товарларнинг қайтарилишини ҳисобда қандай акс эттириш ва расмийлаштириш, шунингдек товарлар қайтарилганда чегирма билан қандай йўл тутиш кераклиги ҳақидаги батафсил маълумотларни тавсияда ўқинг.

НКТ орқали сотилган товарларнинг қайтарилишини қандай расмийлаштириш кераклиги ҳақидаги маълумотларни тавсияда ўқинг.

Товарни айирбошлаш 

Товарни айирбошлаш моҳиятига кўра қуйидаги иккита операциядан иборат: сифатсиз товарни қайтариш ва янгисини сотиш. Бу ерда ҳужжатлаштиришнинг қандайдир ўзига хос хусусиятлари мавжуд эмас. Товар қайтарилишини ва янги сотувни алоҳида расмийлаштиринг.

СКХКдан олинган даромадлар ҳисобда қандай акс эттирилади

СКХКнинг бухгалтерия ҳисоби ва унга солиқ солиниши, унинг қиймати сотувчи ва харидор ўртасидаги шартномада қандай акс эттирилганлигига боғлиқ. СКХК қийматини акс эттиришнинг қуйидаги вариантлари учрайди:

• ушбу хизматларга бўлган ҳуқуқни тасдиқловчи сертификат (ваучер) берилиши билан товар баҳосига қўшимча ҳақ тўлаш;
• товарни реализация қилиш баҳосига киритиш.  

Сертификат (ваучер) берилиши билан товар баҳосига қўшимча ҳақ тўлаш орқали СКХКнинг қиймати тўланганда 

Сертификат (ваучер) сотилганда корхонада унда кўрсатилган суммага нисбатан кредиторлик қарзи (олинган бўнак) ҳосил бўлади. Ваучер бўйича олинган бўнак тўловларини ҳисобга олиш учун 6310 ёки 6390-счётига «Ваучер бўйича олинган бўнаклар» номли алоҳида субсчёт очинг. Ушбу қарздорлик ваучер эгасига тегишли хизматларни кўрсатиш орқали қоплаб берилади.

Хизматларни қабул қилиб олиш ҳуқуқини берувчи ваучерларни (сертификатларни) реализация қилиш ҚҚСни ҳисоблаб чиқариш мақсадларида реализация қилиш бўйича айланма деб эътироф этилади . Ваучерларни реализация қилишдан олинган даромадлар фойда солиғини ҳисоблаб чиқариш мақсадларида жами даромад таркибига киритилади . Савдо корхонасининг солиқ ҳисобида ҳам сертификатни (ваучерни) реализация қилишдан олинган даромад сифатида тан олинади.

Харидор СКХК хизматларини унга ваучер топширилганидан кейин (ёки ваучердан умуман фойдаланилмасдан ва хизматларни қабул қилиб олмасдан) қабул қилиб олишига қарамай, ушбу хизматларни реализация қилиш бўйича айланмадан ҚҚСни ваучерни реализация қилиш вақтида ҳисобланг. ҚҚС суммасини солиқни ҳисобга олган ҳолда ваучернинг қиймати сифатида ҳисоб-китоб қилинг . 

Ваучер реализация қилинганда ҚҚСни қандай ҳисоблаш, шунингдек фойдаланилмаган ваучерларни қандай ҳисобга олиш ҳақидаги батафсил маълумотларни тавсияда ўқинг.

Айланмадан олинадиган солиқ тўловчилар учун товарларни (хизматларни) олиш ҳуқуқини тақдим этувчи ваучерларни реализация қилиш мазкур товарларни (хизматларни) реализация қилиш деб эътироф этилади .

СКХКнинг қиймати товарни реализация қилиш баҳосига киритилганда

Товарнинг реализация қилиш баҳосига киритилган СКХК қиймати кечиктирилган даромад сифатида эътироф этилади. Яъни, у келгусига ўтказилади ва хизматлар кўрсатилган давр мобайнидаги давр учун асосий хўжалик фаолиятидан олинган даромад сифатида тан олинади .

Сотишдан кейинги хизматларни кўрсатиш бўйича кўрсатилган хизматлар ҚҚС солинадиган реализация қилиш бўйича айланма бўлиб ҳисобланади .

ҚҚС бўйича солиқ солинадиган база унга солиқни киритмаган ҳолда битим тарафлари томонидан қўлланилган нархдан келиб чиқиб, хизматларнинг қиймати сифатида аниқланади .

Харидор шартномага кўра товарнинг баҳосини ва СКХК қийматини НКТ чекида (тўлов тури – «Сотув») акс эттириладиган битта сумма билан тўлаб беради. Ушбу сумма тўлов кунига ҚҚС бўйича ҳисоботда акс эттирилади.

СКХК харажатлари ҳисобда қандай акс эттирилади

Қўшимча кафолат бўйича хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш харажатлари қуйидаги иккита йўл билан ҳисобга олиниши мумкин:

• ҳақиқатдаги харажатлар асосида;
• кафолатли таъмирлаш ва кафолатли хизмат кўрсатиш учун захирани яратиш орқали .

Савдо ташкилоти бундай захирани яратиш ва ажратмаларнинг чегаравий миқдори тўғрисида мустақил равишда қарор қабул қилади. Захирани яратиш тўғрисидаги қарор, солиқ солиш мақсадлари учун ҳисоб сиёсатида  қайд этилган бўлиши лозим.

СКХК учун ҳақиқатдаги харажатлар фойда солиғининг ҳисоб-китобида чегириб ташланади .

Кафолатли хизмат кўрсатиш учун захирани яратиш бўйича харажатларни қандай ҳисобга олиш кераклиги тўғрисида
тавсияда ўқинг.