Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида қонунчиликка риоя этилиши устидан назоратни амалга оширишда "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизимини жорий этиш тартиби тўғрисидаги Низом (АВ томонидан 01.07.2026 й. 3880-сон билан рўйхатга олинган Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасининг 28.06.2026 й. 1-сон қарори билан тасдиқланган)
Ўзбекистон Республикаси
Адлия вазирлигида
2026 йил 1 июлда 3880-сон
билан рўйхатга олинган
Ўзбекистон Республикаси
Экология ва иқлим ўзгариши
миллий қўмитасининг
2026 йил 28 июндаги
ИЛОВА
Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида
қонунчиликка риоя этилиши устидан назоратни амалга
оширишда "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизимини
жорий этиш тартиби тўғрисидаги
НИЗОМ
Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси (бундан буён матнда Экология қўмитаси деб юритилади) ваколатига кирадиган масалаларга доир экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида қонунчиликка риоя этилиши устидан назоратни амалга оширишда "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизимини жорий этиш тартибини белгилайди.
1. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
тадбиркорлик субъекти - белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтган ҳамда тадбиркорлик фаолиятини амалга ошираётган юридик ва жисмоний шахслар;
текширув - тадбиркорлик субъекти томонидан фаолиятини тартибга солувчи қонунчиликка қай даражада риоя этилаётганлигини текшириш учун керакли материаллар, ҳужжатлар ёки уларнинг фаолиятига доир маълумотларни олиш ҳамда муайян ҳаракатларни амалга ошириш орқали Экология қўмитаси ваколати доирасида ўтказиладиган назорат тадбири;
"Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизими - Экология қўмитаси томонидан тегишли назорат соҳаси бўйича аниқ мезонларга асосланиб, тадбиркорлик субъекти фаолиятида қонунчилик бузилиш хавфи даражасини аниқлаш электрон тизими.
2. Экология қўмитаси томонидан "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизими Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 19 октябрдаги 611-сон қарори билан тасдиқланган Назорат қилувчи органларнинг "хавфни таҳлил этиш" тизимларига қўйиладиган минимал талабларга мувофиқ ишлаб чиқилиши лозим.
Минимал талабларга зид бўлган "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизими тадбиркорлик субъектида текширув ўтказиш ташаббуси билан чиқишга асос бўлмайди.
3. "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизими асосида аниқланган ҳуқуқбузарлик хавфи қай даражада бўлишидан қатъий назар, тадбиркорлик субъектига нисбатан таъсир чораларини қўллашга асос бўла олмайди.
ҚИЛИШГА ДОИР УМУМИЙ ТАЛАБЛАР
4. Тадбиркорлик субъектининг қонунни бузиш хавфи даражасини таҳлил қилиш жараёни тадбиркорлик субъекти фаолиятини тўхтатиб туриш, унга тўсқинлик қилиш ёки фаолиятини амалга оширишга тўғридан-тўғри аралашишни назарда тутувчи хатти-ҳаракатларни ўз ичига олмаслиги зарур.
5. Хавф даражасининг таҳлили қуйидаги маълумотларни ўрганиш асосида амалга оширилиши мумкин:
маъмурий маълумотлар (лицензия, рухсат этувчи ва давлат органларида мавжуд бошқа ҳужжатлар);
даврий статистика маълумотлари, шу жумладан аввал ҳуқуқбузарлик ҳолатлари аниқланган тадбиркорлик субъектини умумлаштирувчи белгилар, хабарлар ва бошқа корреляцион таҳлил натижалари;
юридик ва жисмоний шахслардан келиб тушган мурожаатлар;
оммавий ахборот воситаларидан ёки бошқа ташқи манбалардан (ижтимоий тармоқлар, веб-сайтлар) олинган маълумотлар;
қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалардан ва тадбиркорлик субъектининг одатий фаолиятига бевосита ёки билвосита таъсир кўрсатмаган ҳолда, давлат органлари ва бошқа ташкилотлардан олиниши мумкин бўлган бошқа маълумотлар.
6. Хавф даражаси таҳлили жараёнида тадбиркорлик субъектидан ҳужжатлар ва ахборотлар талаб қилинишига йўл қўйилмайди.
7. Назорат ваколатига кирмайдиган тадбиркорлик субъектлари фаолиятини таҳлил қилиш ва баҳолаш тақиқланади.
3-БОБ. ХАВФ ДАРАЖАСИ ТАСНИФИ ВА УЛАРНИНГ
МЕЗОНЛАРИГА ДОИР ТАЛАБЛАР
8. "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизимида хавф даражасини баҳолаш ўрганиладиган маълумотлар асосида шакллантирилган мазкур Низомнинг 1 - 5-иловаларида кўрсатилган асосий кўрсаткичлар бўйича тадбиркорлик субъекти фаолиятининг мувофиқлигини "балл" тизими асосида баҳолаш орқали амалга оширилади.
9. Хавф даражасини баҳолаш учун қуйидаги асосий кўрсаткичлар "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизимига киритилади:
мазкур Низомнинг 1-иловасига мувофиқ Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш соҳасида қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш кўрсаткичлари;
мазкур Низомнинг 2-иловасига мувофиқ Сув ва сув объектларини муҳофаза қилиш соҳасида қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш кўрсаткичлари;
мазкур Низомнинг 3-иловасига мувофиқ Ер ресурслари ҳамда ер ости бойликларини муҳофаза қилиш, кенг тарқалган фойдали қазилмалардан фойдаланиш соҳасида қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш кўрсаткичлари;
мазкур Низомнинг 4-иловасига мувофиқ Чиқиндилар билан боғлиқ ишларни назорат қилиш соҳасида қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш кўрсаткичлари;
мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ Давлат экологик экспертизаси талабларига риоя этилиши ва ишлаб чиқариш назоратини амалга оширишда қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш кўрсаткичлари.
Бунда, табдиркорлик субъектларининг хавф даражаси мазкур банднинг иккинчи-олтинчи хатбошиларида назарда тутилган асосий кўрсаткичлар бўйича "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизимида автоматик равишда алоҳида аниқланади.
10. "Хавфни таҳлил қилиш" электрон тизимида тадбиркорлик субъектлари фаолиятида ҳуқуқбузарлик содир этиш хавфи паст, ўрта ва юқори даражаларга таснифланади.
Бунда, баҳолаш натижасида аниқланган хавф даражасининг умумий баллари асосида тадбиркорлик субъекти томонидан ҳуқуқбузарлик содир этиш хавфи қуйидаги уч хил тоифага таснифланади:
хавф даражаси юқори - баҳолаш натижалари бўйича 81 баллдан 100 баллгача бўлган балларни ташкил этувчи тадбиркорлик субъектлари;
хавф даражаси ўрта - баҳолаш натижалари бўйича 61 баллдан 81 баллгача бўлган балларни ташкил этувчи тадбиркорлик субъектлари;
хавф даражаси паст - баҳолаш натижалари бўйича 61 баллгача бўлган балларни ташкил этувчи тадбиркорлик субъектлари.
11. Баҳолаш натижаларига мувофиқ ҳуқуқбузарлик хавфи юқори ва ўрта таснифидаги тадбиркорлик субъектларида профилактика тадбирлари ва текширувларни ўтказиш амалдаги қонунчилик ҳужжатлари, жумладан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 14 ноябрдаги ПФ-184-сон "Тадбиркорлар ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Фармони, 2022 йил 13 сентябрдаги ПҚ-374-сон қарори билан тасдиқланган Назорат қилувчи органлар томонидан тадбиркорлик субъектлари фаолиятида текширувлар ва профилактика тадбирларини ўтказиш тартиби тўғрисидаги низом ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 19 октябрдаги 611-сон қарори билан тасдиқланган Назорат қилувчи органларнинг "хавфни таҳлил этиш" тизимларига қўйиладиган минимал талаблар асосида амалга оширилади.
12. Хавф даражаси паст бўлган тадбиркорлик субъектлари фаолиятида текширувлар ўтказилмайди.
13. Хавфни таҳлил қилиш натижаларидан норози бўлган шахслар қонунчиликда белгиланган тартибда юқори турувчи органга ёки судга шикоят қилишга ҳақли.
14. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.
1-ИЛОВА
Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш соҳасида
қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш
КЎРСАТКИЧЛАРИ
Т/р |
Хавф даражасини баҳолаш кўрсаткичлари |
Балл |
Таҳлил якунига кўра қўйилган балл |
1. |
Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқилмаганлиги |
20 |
|
2. |
Атмосфера ҳавосига бирйўла ва авария туфайли ифлослантиришга йўл қўйилганлиги |
20 |
|
3. |
Атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни чиқарилишида ўрнатилган талабларга амал қилинмаган ҳолда меъёридан ортиқча ифлослантирувчи моддалар чиқарилганлиги |
20 |
|
4. |
Самарадорлиги юқори бўлган чанг-газ тозалаш ускуналари, автоматик мониторинг стансиялари ўрнатилмаганлиги |
20 |
|
5. |
Атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддалар чиқаришни сифат ва миқдорий таркибини аниқлаш учун намуналар олиниши таъминланмаганлиги ҳамда ўлчовлар амалга оширмаганлиги |
20 |
|
Жами баллар йиғиндиси |
100 |
||
2-ИЛОВА
Сув ва сув объектларини муҳофаза қилиш соҳасида
қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш
КЎРСАТКИЧЛАРИ
Т/р |
Хавф даражасини баҳолаш кўрсаткичлари |
Балл |
Таҳлил якунига кўра қўйилган балл |
1. |
Сув объектларига оқова сувларни оқизишга йўл қўйиш шартларининг бузилганлиги |
20 |
|
2. |
Сув объектларига ва жой релефига ифлослантирувчи моддаларни нормативдан ортиқча, аварияли ва бир йўла чиқарилганлиги |
20 |
|
3. |
Сув объектларига ишлаб чиқариш, маиший ва бошқа турдаги тозаланмаган оқова сувлар, чиқитлар ҳамда чиқиндиларнинг чиқарилганлиги |
20 |
|
4. |
Ер усти табиий сув объектларидан (дарё, сой, кўл, булоқ ва бошқа ер усти сувлари) фойдаланиш бўйича сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатнома олмаганлиги |
20 |
|
5. |
Сувни ва сув объектларини ифлосланишдан, булғаланишдан ва камайиб кетишдан муҳофаза қилишни, шунингдек сувларнинг ҳолатини ва улардан фойдаланиш режимини яхшилаш чора-тадбирларини кўрмаганлиги |
20 |
|
Жами баллар йиғиндиси |
100 |
||
3-ИЛОВА
Ер ресурслари ҳамда ер ости бойликларини муҳофаза қилиш,
кенг тарқалган фойдали қазилмалардан фойдаланиш
соҳасида қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш
КЎРСАТКИЧЛАРИ
Т/р |
Хавф даражасини баҳолаш кўрсаткичлари |
Балл |
Таҳлил якунига кўра қўйилган балл |
1. |
Ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг атроф- муҳитга энг кам салбий таъсир кўрсатишига олиб келадиган услублар ва жараёнлар қабул қилинишини талаб этадиган атроф-муҳитни муҳофаза қилиш қоидаларига риоя этилмаганлиги |
20 |
|
2. |
Фаолиятни амалга ошириш чоғида субъектлар томонидан тупроқнинг унумдор қатламини сидириб олиш ва сақлашга доир талабларни бажармаганлиги |
20 |
|
3. |
Ерларни рекултивация қилиш бўйча мажбуриятлар бажарилмаганлиги |
20 |
|
4. |
Ерларни сув ва шамол эрозиясидан, ишлаб чиқариш чиқиндилари, кимёвий ва радиоактив моддалар билан ифлосланишдан, хароб қиладиган бошқа жараёнлардан ҳимоя қилиш чоралари кўрилмаганлиги |
20 |
|
5. |
Норуда фойдали қазилмаларни қазиб олиш ва қайта ишлаш фаолияти учун экологик экспертиза ўтказиш мажбурияти бажарилмаганлиги |
20 |
|
Жами баллар йиғиндиси |
100 |
||
4-ИЛОВА
Чиқиндилар билан боғлиқ ишларни назорат қилиш
соҳасида қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш
КЎРСАТКИЧЛАРИ
Т/р |
Хавф даражасини баҳолаш кўрсаткичлари |
Балл |
Таҳлил якунига кўра қўйилган балл |
1. |
Чиқинди билан боғлиқ ишларни амалга ошириш соҳасида белгиланган санитария нормалари ва қоидалари, экологик нормативларга риоя қилинмаганлиги |
20 |
|
2. |
Қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш учун чиқинди қутиларини жойлаштириш ва улардан фойдаланиш бўйича белгиланган талабларга амал қилинмаганлиги |
20 |
|
3. |
Чиқиндиларни рухсат этилмаган жойларда сақлаш, қайта ишлаш, фойдаланиш ва кўмиш билан боғлиқ ҳолатлар содир этилганлиги |
20 |
|
4. |
Чиқиндиларнинг ҳосил бўлиш нормативлари ва чиқиндиларни жойлаштириш лимитлари лойиҳаларини ишлаб чиқишга доир талабларни бажармаганлиги |
20 |
|
5. |
Чиқиндиларнинг паспортини тузиш, чиқиндилар ҳисобини юритиш ва бу ҳақидаги ҳисоботлар топширишга доир талабларни бажармаганлиги |
20 |
|
Жами баллар йиғиндиси |
100 |
||
5-ИЛОВА
Давлат экологик экспертизаси талабларига риоя этилиши
ва ишлаб чиқариш назоратини амалга оширишда
қонунчилик бузилиши хавфини аниқлаш
КЎРСАТКИЧЛАРИ
Т/р |
Хавф даражасини баҳолаш кўрсаткичлари |
Балл |
Таҳлил якунига кўра қўйилган балл |
1. |
Корхонада ишлаб чиқариш экологик назорати амалга оширилмаганлиги |
20 |
|
2. |
Давлат экологик экспертизаси хулосасини олмаганлиги ёки унинг амал қилиш муддати тугаганлиги |
20 |
|
3. |
Давлат экологик экспертизаси хулосаларида берилган талаблар бажарилмаганлиги |
20 |
|
4. |
Компенсация тўловларини белгиланган тартибда ҳисоб-китоб қилиб, ўз вақтида тўловларни амалга оширмаганлиги |
20 |
|
5. |
Ўсимлик дунёси объектларини парвариш қилиш ва ҳудудни ободонлаштириш ишлари ташкил этиш бўйича талаблар бажарилмаганлиги |
20 |
|
Жами баллар йиғиндиси |
100 |
||
Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси (www.lex.uz),
2026 йил 2 июль
Бизнинг Facebook
Телеграм канали @uz_buxgalter
