Асосий воситаларнинг ички ҳаракатланиши қандай ҳисобга олинади

01.01.2025
author avatar

Олег ЦОЙ

«Норма» эксперти

Тавсияда:

– асосий воситаларнинг ички ҳаракатланиши бухгалтерия ҳисоби;
– асосий воситаларнинг ички ҳаракатланиши солиқ ҳисоби.

 

Эътибор беринг

Тавсияга 2025 йил 1 январдан кучга кирган янги 5-сон БҲМСга мувофиқ ўзгартиришлар киритилган.

Асосий воситалар (АВ) объекти ташкилот ҳудудини тарк этмай, ташкилотнинг бир бўлинмасидан бошқасига топширилганда ички ҳаракатланиш юз беради.

Ушбу операцияни АВнинг ички ҳаракатланиши учун юкхат билан расмийлаштиринг. Ушбу ҳужжатнинг шакли қонунчилик билан белгиланмаган, уни мустақил равишда ишлаб чиқишингиз ёки биз ишлаб чиққан шаклдан фойдаланишингиз мумкин. Шаклни ҳисоб сиёсатига ёхуд ҳужжат айланиши бўйича ташкилотнинг ички ҳужжатига киритинг.

Асосий воситаларнинг ички ҳаракатланиши бухгалтерия ҳисобида қандай акс эттирилади  

АВнинг ички ҳаракатланиши сақлаш (фойдаланиш) жойини ва (ёки) моддий жавобгар шахсни ўзгартирган ҳолда аналитик ҳисобда акс эттирилади.

Мисол учун, дастгоҳ 1-цехдан 3-цехга топширилаётган бўлса, қуйидаги ўтказмалар қилинади:

 

Хўжалик операциясининг
мазмуни

Счётлар корреспонденцияси

дебет

кредит

АВнинг ички ҳаракатланиши акс эттирилди:

 

 

– бошланғич (тиклаш) қиймат

0130
(3-цех)
ёки
0133-субсчётлар
(3-цех фойдаланадиган АВ акс эттирилади)

0130
(1-цех)
ёки
0131-субсчётлар
(1-цех фойдаланадиган АВ акс эттирилади)

– жамғарилган эскириш

0230
(3-цех)
ёки
0233-субсчётлар
(3-цех фойдаланадиган АВнинг жамғарилган эскириши акс эттирилади)

0230
(1-цех)
ёки
0231-субсчётлар
(1-цех фойдаланадиган АВнинг жамғарилган эскириши акс эттирилади)

АВнинг ички ҳаракатланиши (демонтаж қилиш, ташиш, янги жойга монтаж қилиш) учун сарф-харажатлар капитал қўйилмалар эмаслиги боис уларнинг бошланғич қийматини оширмайди. Ушбу сарф-харажатларни ишлаб чиқариш харажатларига ёхуд улар сарфланган даврда давр харажатларига киритинг.

Ички ҳаракатланиш чоғида АВдан фойдаланишдан кутилаётган иқтисодий наф сезиларли даражада ўзгариши мумкин. Технологик ўзгаришлар эса уларнинг фойдали хизмат муддати узайтирилишига ёки қисқартирилишига олиб келиши мумкин. Шу сабабли қўлланилаётган амортизация элементлари АВдан фойдаланишнинг янги шартларига мувофиқ келиш-келмаслигини текширинг. Зарурат туғилганда амортизация ҳисоблаш усулини, фойдали хизмат муддатини, тугатиш қийматини ўзгартиринг .

Мисол
Ички ҳаракатланиш чоғида АВнинг фойдали хизмат муддати (ФХМ) қандай ўзгартирилади
Бухгалтерия ҳисоби мақсадида АВ объекти бўйича нормал шароитда кутилаётган фойдаланиш муддатидан келиб чиқиб 10 йиллик фойдали хизмат муддати (ФХМ) белгиланган.
2 йил фойдалангандан кейин объект агрессив муҳитга эга цехга кўчирилган, бу унинг қолган ФХМни
2 баравар – 8 йилдан (10 – 2) 4 йилгача (8 : 2) қисқартиради. Умумий ФХМ 40%га ((8 – 4) : 10 x 100 %) камайди.
Ташкилот бундай камайишни сезиларли деб ҳисоблаб, объектнинг ФХМни ўзгартириш тўғрисида қарор қабул қилди.
Қолган ФХМ 4 йилни ташкил этди. Янги умумий ФХМ – 6 йил (2 + 4) белгиланди.
Эътибор беринг
АВнинг ички ҳаракатланиши чоғида счётни ўзгартириш керак бўлиб қолиши мумкин, унинг дебетида АВ объекти бўйича ҳисобланадиган амортизация қайд этилади. Мисол учун, асбоб-ускуна асосий ишлаб чиқариш бўлинмасидан ёрдамчи ишлаб чиқариш бўлинмасига кўчирилганидан кейин 0230-счёт билан корреспондентланадиган 2010-счётни 2310-счётга ўзгартириш керак.

Асосий воситалар ички ҳаракатланишининг солиқ ҳисоби қандай юритилади 

АВнинг ички ҳаракатланиши чоғида мулк ҳуқуқи берилмайди, демак, товарларни реализация қилиш бўйича айланма, даромад ёки харажат бўлмайди   . Бинобарин, солиқ оқибатлари юзага келмайди.

Солиқ ҳисобида кўчирилган АВни амортизацияланадиган активлар таркибида ҳисобга олишда ва солиқ солиш мақсадида ҳисоб сиёсатига мувофиқ у бўйича амортизацияни аввалги тартибда ҳисоблашда давом этинг.

Экспертлар ўз нуқтаи назарларидан келиб чиққан ҳолда тушунтириш берганлар, бу Сизнинг мустақил қарор қабул қилишингиз учун асос бўлади.

Buxgalter.uz янгиликларини биринчи бўлиб олиш учун Telegram-каналга обуна бўлинг