Асосий воситаларнинг келиб тушишини қандайни ҳисобга олиш керак

Тавсияда:

– корхонада АВлар келиб тушиши ҳолатлари:
– АВ бошланғич қиймати ҳисоб-китоби;
– АВ қиймати ўзгариши;
– АВ келиб тушиши ҳисоби.

Қандай ҳолларда асосий воситалар келиб тушиши мумкин

Асосий воситалар (АВ) корхонага қуйидагилар натижасида келиб тушиши мумкин:

• барпо этилган объект қурилиши якунлангандан сўнг қабул қилиш-топшириш;
• олди-сотди шартномаси ва импорт бўйича сотиб олиш;
• таъсисчиларнинг устав фондига ҳиссаси;
• текин келиб тушганда;
• алмаштириш;
• товар-моддий захиралар таркибидан ўтказилганда;
• молиявий ижара (лизинг) шартномаси бўйича олинганда;
• АВларга қиймати аниқланган капитал қўйилмалар;
• ортиқча (ҳисобга олинмаган) АВлар аниқланганда;
• тугатилаётган корхонанинг мол-мулкини таъсисчилар ўртасида тақсимлашда АВнинг олиниши;
• АВ объектларига мулк, хўжалик бошқаруви ёки оператив бошқарув ҳуқуқини олишга олиб келган бошқа операциялар ва ҳодисалар.

Асосий воситанинг бошланғич қийматини қандай аниқлаш керак

Асосий воситаларни ҳисобга қуйидаги формула бўйича ҳисоб китоб қилинадиган бошланғич қиймати бўйича қабул қилинг :

АВ бошланғич қиймати = Сотиб олиш қиймати (етказиб берувчиларга тўланган суммалар) + АВ сотиб олиш билан боғлиқ барча харажатлар.

АВни сотиб олиш билан боғлиқ бўлган харажатларга қуйидагиларни киритинг:

• рўйхатга олиш йиғимлари, давлат божлари ва АВларга бўлган ҳуқуқни харид қилиш (олиш) бўйича амалга оширилган бошқа шунга ўхшаш тўловлар;
• божхона божлари ва йиғимлари;
• АВлар объектларини сотиб олиш (барпо этиш) муносабати билан қопланмайдиган солиқлар, тўловлар ва йиғимлар суммалари. Қопланмайдиган солиқларга мисол бўлиб, ҚҚС тўловчиси бўлмаган шахс томонидан сотиб олинган АВлар қийматида ҳисобга олинадиган ҚҚС ҳисобланади;
• АВлар объектларини сотиб олиш (барпо этиш) билан боғлиқ ахборот ва маслаҳат хизматлари учун тўланадиган суммалар;
• АВлар объектларини етказиб бериш (барпо қилиш) хатарини суғурталаш бўйича харажатлар;
• АВлар объекти воситачилар орқали олинганда уларга тўланадиган мукофотлар;
• АВларни ўрнатиш, монтаж қилиш, созлаш ва ишга тушириш харажатлари;
• активни ишчи ҳолатга келтириш билан бевосита боғлиқ бўлган бошқа харажатлар.

Қуйидагиларни АВнинг бошланғич қийматига киритманг:

• агар АВлар қарз маблағлари ҳисобига сотиб олинган бўлса кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар;
• сотиб олинган АВнинг тўлови билан боғлиқ бўлган банк хизматлари. Шу жумладан аккредитив очиш, ўтказмалар учун банк комиссияси ва хорижий валютанинг конвертацияси бўйича харажатлар;
• АВни сотиб олишга шартномаларни тайёрлаш ва рўйхатга олиш бўйича харажатлар.

Бу корхонанинг жорий харажатлари.

Асосий воситалар ҳақини кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш назарда тутилган бўлса, унда мазкур асосий воситалар бухгалтерия ҳисобига кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлашни ҳисобга олмаган ҳолдаги сотиб олиш қиймати бўйича қабул қилинади .

Агар шартнома шартларида инфляцияни ҳисобга олган ҳолда муайян муддат давомида тўлов назарда тутилган бўлса сотиб олиш қиймати ва ҳақиқатдаги тўловлар ўртасидаги фарқни ҳисобда молиявий харажатлар сифатида акс эттиринг (9610-«Фоизлар кўринишидаги харажатлар» счети).

Фоизлар суммасини кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш бўйича умумий тўловлар суммасидаги жорий тўловнинг улушига қараб аниқланг.

АВнинг бошланғич қиймати у корхонага қандай қилиб келиб тушганлигига ҳам боғлиқ:

* АВларнинг муайян санага амалдаги бозор нархлари бўйича қиймати ёки бир-биридан мустақил бўлган битимни тузишни хоҳловчи хабардор бўлган томонлар ўртасида битимни тузишда активларни сотиб олиш ва мажбуриятларни бажариш учун етарли бўлган сумма

Эслатиб ўтамиз

Жадвалда келтирилган барча ҳолатларда АВлар бошланғич қийматига уларни сотиб олиш билан боғлиқ бўлган қўшимча харажатлар ҳам киритилади .

Агар Сиз сотиб олинган мулкни бир нечта инвентарь объектлари сифатида карим қилсангиз, сотиб олиш ҳужжатларида эса умумий сумма кўрсатилган бўлса, уни ҳар бир объект жорий қийматига мутаносиб равишда тақсимланг .

Қандай ҳолларда асосий воситаларнинг қиймати ўзгариши мумкин

АВнинг қийматини қуйидагилар натижасида ўзгартириш мумкин:

• қўшимча қуриш;
• қўшимча асбоб-ускуналар ўрнатиш;
• реконструкция қилиш;
• модернизация;
• техник қайта қуроллантириш;
• қисман тугатиш;
• қайта баҳолаш.

Қўшимча қуриш, қўшимча асбоб-ускуналар ва модернизация қилиш АВнинг технологик ёки хизмат вазифаси ўзгариши, эҳтимолий юклама даражасини ошириш ва бошқа яхшиланиши билан боғлиқ.

Реконструкция қилиш – ишлаб чиқаришни такомиллаштириш ва техник-иқтисодий кўрсаткичларини ошириш билан боғлиқ бўлган мавжуд асосий воситаларни қайта қуриш. Ишлаб чиқариш қувватларини ошириш, маҳсулот (ишлар, хизматлар) сифатини яхшилаш ва номенклатурасини ўзгартириш мақсадида АВларни реконструкция қилиш лойиҳаси бўйича амалга оширилади.

Техник қайта қуроллантириш – илғор техника ва технологияларни жорий этиш, ишлаб чиқаришни механизациялаш ва автоматлаштириш, маънан ва жисмонан эскирган ускуналарни модернизация қилиш ва уларни янги, унумдорлиги янада юқори бўлганларига алмаштириш бўйича тадбирлар мажмуидир .

Асосий воситаларнинг келиб тушишини қандай ҳисобга олиш керак

АВнинг келиб тушиши бўйича операцияларни бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттиринг: