Асосий воситаларнинг оператив ижарасини ҳисобга олиш

Тавсияда:

– ижарага нималар берилиши мумкин;
– асосий воситаларнинг оператив ижарасини қандай ҳисобга олиш лозим;
       ижарага берувчи;
       ижарага олувчи (ижарачи);
– коммунал харажатларни қандай ҳисобга олиш керак;
– қандай солиқлар тўлайди:
       ижарага берувчи;
       ижарага олувчи (ижарачи).

Ижарага нималарни бериш мумкин

Мол-мулк муайян вақтга ҳақ эвазига вақтинча эгалик қилиш ёки фойдаланиш учун, яъни ижарага берилиши мумкин .

Қуйидагилар ижарага берилиши мумкин :

• ер участкалари;
• корхоналар;
• бинолар;
• иншоотлар;
• ускуналар;
• транспорт воситалари;
• фойдаланиш жараёнида ўзининг табиий хусусиятларини йўқотмайдиган бошқа ашёлар (истеъмол қилинмайдиган ашёлар).

Мол-мулкни ижарага олиш ёки ижарага бериш учун ёзма шаклда ижара шартномасини тузинг.

Автомототранспорт воситаларининг ижара шартномаси нотариал тасдиқланган бўлиши ва ИИВ Давлат йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати (ДЙҲХХ) органларида рўйхатга олиниши (ҳисобга қўйилиши) зарур  . Енгил автомобиллар ва мототранспортларни ижарага бериш хизматини амалга оширувчи юридик шахслар жисмоний шахслар билан 30 кунгача бўлган муддатга ижара шартномасини тузган ҳолатлар истисно ҳисобланади. Бундай шартномалар нотариал тасдиқланган бўлиши ва ДЙҲХХ органларида рўйхатга олиниши (ҳисобга қўйилиши) талаб этилмайди .

2022 йил 1 сентябрдан бошлаб фуқаролар ва йўловчи ташиш фаолиятини амалга ошириш учун лицензияга эга бўлган юридик шахслар ўртасида тузиладиган транспорт воситаси ижараси шартномаларини нотариал тасдиқлаш талаби бекор қилинган. Бунинг ўрнига бундай шартномаларни электрон тарзда ҳисобга олиш тизими жорий этилган .

Бино, иншоот ва уларнинг қисмларини 1 йилдан ортиқ муддатга ижарага бериш шартномасини кадастр хизматларида рўйхатдан ўтказиш зарур  .

Асосий воситаларнинг оператив ижарасини қандай ҳисобга олиш лозим

Асосий воситаларни қабул қилиш-топшириш далолатномаси бўйича оператив ижарага беринг. Уларга бўлган мулк ҳуқуқи ижарага берувчидан ижарага олувчига ўтмайди, шу сабабли улар:

• ижарага берувчининг балансидан ҳисобдан чиқарилмайди;
• ижарага олувчининг балансдан ташқари 001-«Оператив ижарага олинган асосий воситалар» счётида акс эттирилади.

Оператив ижарага берилган асосий воситалар учун амортизацияни ижарага берувчи ҳисоблайди, чунки асосий воситалар унинг балансида ҳисобга олинган.

Ижарага берувчи асосий воситаларнинг оператив ижарасини қандай қилиб ҳисобга олиши керак 

Агар корхона мол-мулкни оператив ижарага беришга ихтисослашган бўлса :

• ижарадан олинган даромадни 9030-«Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар» счётининг кредитида акс эттиринг;
• ижарага бериш хизматини кўрсатиш билан боғлиқ харажатлар, шу жумладан ҳисобланган амортизацияни 2010-«Асосий ишлаб чиқариш» счётининг дебетида акс эттиринг.

Агар ижарага бериш корхонанинг асосий фаолият тури ҳисобланмаса:

• ижарадан олинган даромадларни 9350-«Оператив ижарадан даромадлар» счётининг кредитида акс эттиринг;
• ижарага бериш хизмати билан боғлиқ харажатлар, шу жумладан ҳисобланган амортизацияни 9430-«Бошқа операцион харажатлар» счётининг дебетида акс эттиринг.

Ижарачи асосий воситаларнинг оператив ижарасини қандай қилиб ҳисобга олиши керак 

Агар сизнинг корхонангиз ижарачи бўлса, асосий воситаларнинг ижараси билан боғлиқ харажатларни қуйидагиларга олиб боринг:

• узоқ муддатли активлар ёки товар-моддий захираларни ҳисоб олувчи счётга (0800, 1000, 1510 ва бошқалар) – агар ижарага олинган асосий воситалардан фойдаланиш активни сотиб олиш ёки барпо қилиш билан боғлиқ бўлса;
• маҳсулот (хизмат)нинг ишлаб чиқариш таннархига – ишлаб чиқариш фаолиятида ишлатиладиган асосий воситалар бўйича ;
• реализация харажатларига – савдо эҳтиёжлари учун фойдаланиладиган асосий воситалар бўйича ;
• маъмурий харажатларга – маъмурий мақсадларга мўлжалланган асосий воситалар бўйича  ;
• бошқа операцион харажатларга – бошқа асосий воситалар бўйича .

Ижарага берувчи томонидан бино ижарага берилганда коммунал тўловларни қандай ҳисобга олиш керак 

Одатда, оператив ижарада коммунал ташкилотлар билан шартномаларни ижарага берувчи тузади. Унинг ўзи уларнинг хизматларига ҳақ тўлайди, улардан ҳисобварақ-фактура олади.

Коммунал хизматларнинг қиймати:

1) ижара тўлови суммасига киритилиши мумкин;

2) ижарачи томонидан ижара тўловидан алоҳида қопланиши мумкин.

Муайян ижарачи учун коммунал хизматларнинг қийматини қуйидагича аниқлаш мумкин:

• эгаллаб турган майдонига пропорционал равишда;
• ижарага берилган майдонда ўрнатилган мосламаларнинг қувватини ҳисобга олган ҳолда;
• ҳисоблагичлардаги кўрсаткичлар бўйича, агар улар ижарага берилган майдонда ўрнатилган бўлса;
• ижарачидаги ишчилар сонига қараб;
• бошқа усулларда.

1. Коммунал харажатлар ижара тўловига киритилган  

Ижарачига тақдим этилган ҳисобварақ-фактурада фақат ижара тўлови суммасини ҚҚСни (тўловчилар учун) ҳисобга олган ҳолда кўрсатинг. Бу сизнинг даромадингиз ҳисобланади.

Коммунал хизматларни харажатлар сифатида ҳисобга олинг. Агар сиз ҚҚС тўловчиси ҳисоблансангиз ҳамда ҳисобга олишнинг барча шартларига риоя қилинган бўлса, ушбу хизматлар бўйича ҚҚСни ҳисобга олинг .

2. Коммунал харажатлар ижара тўловидан алоҳида қопланади 

Агар сиз коммунал хизматларни ижара тўлови суммаси таркибига киритмасангиз, улар ижарачи томонидан алоҳида копланади.

Ҳисобварақ-фактурада алоҳида сатрларда кўрсатинг:

• ижара тўлови суммасини. Агар ҚҚС тўловчиси ҳисоблансангиз, ҚҚСни ажратган ҳолда;

• ижарага олувчи томонидан қопланадиган коммунал харажатлар қийматини.

Ижарага олувчи томонидан қопланадиган коммунал хизматлар сиз учун даромад ҳам, харажат ҳам ҳисобланмайди. Шу сабабли уларни ижарага олувчига ҚҚС билан тақдим қилганда ушбу солиқ суммасини бюджет билан ҳисоб-китобларда ҳисобга олманг. Коммунал хизмат кўрсатувчилардан ҳисобварақ-фактура олинганда ижарага олувчи томонидан хизматлар истеъмолига тегишли ҚҚС суммасини ҳисобга олманг. Ушбу ҚҚСни ижарага олувчи ҳисобга олиши мумкин, агар ҳисобга олишнинг шартлари бажарилса .

Ижарага берувчи ижарадан олинган даромаддан қандай солиқларни тўлайди 

Фойда солиғи 

Шартномада белгиланган ижара тўлови суммасидан келиб чиқиб фойда солиғини ҳисоблаётганда ижарага берилган мол-мулкдан олинган даромадларни жами даромад таркибига қўшинг .

Эътибор беринг

Солиқ кодексида белгиланишича, агар солиқ тўловчи асоссиз солиқ нафи олишдан ёхуд ўзи тўлайдиган солиқларнинг суммасини камайтиришдан иборат бўлган операцияларни амалга оширса, унинг бундай ҳаракатлари ҳуқуқни суиистеъмол қилиш деб эътироф этилади . Солиқ органлари тўланиши лозим бўлган солиқлар суммаларини бундай суиистеъмолчиликнинг таъсирини истисно этадиган тарзда ўзгартиришга ҳақли . Бундан ташқари, СК 248-моддасининг 4-қисмига кўра,  хизматларнинг бозор қийматидан келиб чиққан ҳолда тузатиш киритиш натижасида олинган даромад жами даромадларга киритилади .

ҚҚС

Мол-мулкни оператив ижарага бериш хизматларни реализация қилиш бўйича айланма ҳисобланади ва унга ҚҚС солинади .

ҚҚС суммаси шартномада белгиланган ижара тўловидан келиб чиқиб ҳисобланади.

Эътибор беринг

Битимнинг нархи товарларнинг (хизматларнинг) бозор қийматидан паст ёки юқори бўлса, солиқ органлари ҚҚСга тузатиш киритишга ҳақли . Шу сабабли ижара тўловини белгилашда мос хизмат турларининг бозор баҳосини ўрганиб чиқишни, шунингдек нарх шаклланишининг қоидалари ва тамойилларини корхонанинг нарх сиёсатида акс эттиришни тавсия қиламиз.

Мол-мулк солиғи

Кўчмас мулкни оператив ижарага беришда мол-мулк солиғини ижарага берувчи тўлайди, бунга сабаб ушбу кўчмас мулк унинг балансида ҳисобда туради .

Ер солиғи

Кўчмас мулк оператив ижарага берилганда ер солиғи тўловчиси ижарага берувчи ҳисобланади .

Сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқ

Агар сув етказиб берувчилар билан шартномани ижарага берувчи тузган бўлса, унда сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқни ижарага берувчи тўлайди .

Айланмадан олинадиган солиқ

Айланмадан олинадиган солиқни ҳисоблаётганда ижара шартномасидаги ижара тўлови суммасидан келиб чиқиб, ижарага берилган мол-мулкдан олинган даромадни жами даромадга киритинг .

Айланмадан олинадиган солиқни тўловчилар учун ижара хизматларининг бозор нархларини ўрганиш, шунингдек корхонанинг нарх сиёсатида нарх шакллантириш қоидалари ва тамойилларини акс эттириш тўғрисидаги тавсиялар ҳам долзарбдир.

Ижарага олувчида қандай солиқ оқибатлари вужудга келади 

Фойда солиғи

Фойда солиғини ҳисоблаётганда ижара тўлови суммасини жами даромаддан чегириб ташланг, агар ушбу харажатлар асосланган (иқтисодий жиҳатдан ўзини оқлаган) ва ҳужжатлар билан тасдиқланган бўлса. Даромад олишга қаратилган фаолиятни амалга ошириш мақсадида қилинган харажатлар иқтисодий жиҳатдан ўзини оқлаган деб тушунилади .

ҚҚС

Агар ижарага олинган мол-мулкдан ҚҚС солинадиган айланмада фойдаланилса, унда ҳисобварақ-фактурага асосан тўланган ҚҚСни ҳисобга олишга ҳақлисиз . Ушбу қоидаларга риоя қилган ҳолда (агар ижарага берувчининг ҳисобварақ-фақтурасида ижара тўловидаги ҳамда коммунал харажатлардаги ҚҚС алоҳида кўрсатилган бўлса) ушбу ҚҚС суммалари ҳисобга олинишига йўл қўйилади.

Сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқ

Агар кўчмас мулк ижарага олинганда сув етказиб берувчилар билан шартномани ижарачи тузган бўлса, унда сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқни ижарачи тўлайди .