Чорвачиликда бухгалтерия ҳисоби қандай юритилади

Тавсияда: 

– ҳайвонлар ҳисоби юритиладиган бухгалтерия ҳисобварақлари;
– бухгалтерия ҳисоби;
     ҳайвонларнинг;
     ҳайвонларни ўстириш (бўрдоқига боқиш) харажатлари.

Чорвачилик – бу чорвачилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш учун чорва молларини кўпайтириш билан шуғулланадиган қишлоқ хўжалиги тармоғи.

Ҳайвонлар ҳисобини қайси ҳисобварақларда юритиш керак

Корхонага тегишли ҳайвонларни қуйидаги алоҳида гуруҳлар бўйича ҳисобга олинг:

• ёш ҳайвонлар;
• боқувдаги (яйловдаги) катта ёшдаги ҳайвонлар;
• паррандалар;
• ёввойи ҳайвонлар;
• қуёнлар;
• асалари оилалари;
• сотиш учун асосий подадан яроқсиз қилинган (боқувга қўйилмасдан) катта ёшдаги қорамоллар;
• сотиш учун бошқа шахслардан қабул қилинган қорамоллар.

Ўстиришдаги (бўрдоқидаги) ҳайвонлар ҳисобини қуйидаги ҳисобварақларда юритинг :

• 1110-«Ўстиришдаги ҳайвонлар»;
• 1120-«Бўрдоқидаги ҳайвонлар».

Ушбу ҳисобварақлар бўйича таҳлилий ҳисоблар ҳайвонларни ўстириш ва боқиш харажатларини ҳисобга олиш учун белгиланган ҳайвонларни сақлаш жойлари, турлари, ёш гуруҳлари ва бошқа кўрсаткичлар бўйича юритилади.

ТМЗ таркибидан асосий воситаларга ўтказилган ишчи кучи сифатида фойдаланиладиган ишчи ҳайвонларни (1110 ва 1120-ҳисобварақлар) 0170-ҳисобварақда қуйидаги гуруҳлар бўйича ҳисобга олинг :

• ишчи кучи сифатида фойдаланиладиган ишчи ҳайвонлар – отлар, ҳўкизлар, туялар, хачир ва эшаклар ва бошқа ишчи ҳайвонлар (шунингдек, юк транспорт воситаси сифатида фойдаланиладиган ҳайвонлар);
• маҳсулот (насл, сут, жун ва бошқалар) берадиган ҳайвонлар – сигирлар, биялар, қўйлар, эчкилар ва бошқалар.

Ҳайвонларнинг бухгалтерия ҳисоби қандай юритилади 

Ҳайвонларни ўстириш ва бўрдоқига боқиш харажатларини қуйидаги ҳисобварақларда ҳисобга олинг:

• 2010-«Асосий ишлаб чиқариш» – агар чорвачилик асосий фаолият тури бўлса;
• 2710-«Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар» – бошқа ҳолатларда.

Асосий подадан яроқсиз қилинган ҳайвонларни ҳисобга олишда қуйидаги ўтказмаларни амалга оширинг (маҳсулдор қорамоллар – бошланғич қиймати бўйича, ишчи қорамоллар – яроқсизга чиқариш натижасида олинган ҳақиқий миқдорида):

* Маҳсулдор қорамоллар бўйича амортизация ҳисобланмайди .

Насл сифатида олинган ёш ҳайвонларни қуйидаги ўтказмалар орқали кирим қилинг:

• 1110-«Ўстиришдаги ҳайвонлар» ҳисобварағининг дебети;
• насл берадиган ҳайвонларни сақлаш харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақнинг кредити (2010 ёки 2710).

Корхонанинг ички ҳужжатларида белгиланган даврда ўстиришда (боқувда) бўлган ёш ҳайвонларни асосий воситалар (АВ) таркибига – асосий подага ўтказинг.

1110 ва 1120-ҳисобварақларда ҳисобга олинган ҳайвонларнинг четга чиқиб кетиши (шу жумладан асосий подадан яроқсиз қилинган ҳайвонларни тайёрлаш корхоналарига топширилиши) уларнинг сотилиши сифатида қаралади.

Ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар бўйича ўтказмаларни умумлаштирамиз:

Ҳайвонларни ўстириш (боқиш) харажатлари қандай ҳисобдан чиқарилади 

Чорвачиликдаги харажатларни қуйидаги ишлаб чиқариш тармоқлари ва турлари бўйича ажратинг: гўшт ва сут йўналишидаги чорвачилик, қўйчилик, паррандачилик, йилқичилик, асаларичилик, балиқчилик ва бошқалар.

Харажатларни ҳисобга олишда Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатлари таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисидаги низомга амал қилинг.

Ишлаб чиқариш харажатларини 2010 ва (ёки) 2710-ҳисобварақларда (шу жумладан субҳисобварақлар бўйича таҳлилий ҳисоб) қуйидаги харажатлар моддалари бўйича ҳисобга олинг:

• моддий харажатлар;
• меҳнатга ҳақ тўлаш ва ижтимоий харажатлар;
• ишлаб чиқаришга мўлжалланган АВ ва НМА амортизацияси;
• ишлаб чиқаришга мўлжалланган АВни сақлаш ва таъмирлаш;
• озуқа-ем;
• ҳайвонларни ҳимоя қилиш воситалари;
• бошқа ташкилотларнинг иши ва хизматлари;
• фавқулодда ҳолатлар билан боғлиқ бўлмаган чорванинг нобуд бўлишидан йўқотишлар;
• бошқа ишлаб чиқариш харажатлари.

Чорвачиликда харажатларни ҳисобга олиш объектлари сифатида қорамоллар алоҳида турлар ва гуруҳларга ажратилади. Масалан, йирик шохли қорамоллар бўйича – бу асосий пода, ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонлар; қўйчиликда – асосий пода, ўстиришдаги ва боқувдаги ёш қўйлар (қўзичоқлар).

Чорвачиликда харажатларни ҳисобга олиш объектларини танлаш корхонанинг ихтисослиги ва ҳажмига, шунингдек ҳайвонларни боқиш технологиялари ва ишлаб чиқариш жараёнининг ташкил қилинишига боғлиқ бўлади.

Ишлаб чиқариш фаолияти турлари (масалан, гўшт ва сут чорвачилиги), ҳайвонларнинг турлари ёки уларнинг ёш гуруҳлари бўйича таҳлилий ҳисобини юритинг. Маҳсулотнинг алоҳида турлари бўйича бевосита харажатларни ҳисобга олиш зарурати юзага келганда қўшимча субҳисобварақларни (субконто) очинг. Бу ҳар бир турдаги чорвачилик маҳсулотларининг таннархини янада аниқ белгилашга имкон беради.

Чорвачиликда маҳсулот ишлаб чиқаришга харажатлар бир йил мобайнида ўсимликшуносликдагига қараганда бир маромда амалга оширилади, шу муносабат билан уларни ўзаро боғлиқ йиллар бўйича ҳисобда чеклашга зарурат бўлмайди. Қоидага кўра, чорвачиликда жорий йилдаги барча харажатлар шу йилги маҳсулотлар таннархи таркибига киритилади. Бундан паррандачилик, асаларичилик ва балиқчилик каби тармоқлар мустасно, чунки уларда ҳисоб йили охирида тугалланмаган ишлаб чиқариш бўлиши мумкин.

Ҳисобот даври мобайнида ишлаб чиқариш харажатларини 2010 ёки 2710-ҳисобварақлар дебети бўйича харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан корреспонденцияда акс эттиринг.

Йирик шохли ёш қорамоллар ва боқувдаги (яйловдаги) ҳайвонларнинг ортган вазнининг қиймати, шунингдек ёш ҳайвонларнинг ўсиш қийматини ҳар ойда 1110 ёки 1120-ҳисобварақларнинг дебетига парваришлаш режа таннархи (ҳисобга олинган, прогноз қилинган) ёки бизнес-режа бўйича ушбу ҳайвонларни парваришлаш харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (2010, 2710) кредитига киритинг. Режа таннархи – бу ҳайвонларни ўстириш билан боғлиқ режалаштирилган харажатлар бўйича олдиндан ҳисобланган таннарх.

Ҳисобот йили охирида 1110 ва 1120-ҳисобварақлар бўйича йил давомида парваришлаш режа таннархи бўйича ҳисобга олинган ҳайвонларнинг қўшилган вазни (ўсиш) қийматини, парваришлашнинг ҳақиқий таннархигача тўғрилайдиган ўтказмаларни амалга оширинг.