Харидорларга товарларни етказиб беришни ҳисобга олиш тартиби

Тавсияда:

ҳисобга олиш;
– товарларни ўз транспортида етказиб беришни;
– автотранспорт компаниясини жалб қилган ҳолда товарларни етказиб беришни;
– товарларни ташишда табиий йўқотиш меъёрлари.

Мижозларга товарларни етказиб бериш учун савдо ташкилоти ихтисослашган транспорт компаниясини ёллаши ёки ташкилотга тегишли транспортдан фойдаланиши мумкин.

Ташкилотга тегишли ўз транспорт воситасидан фойдаланиб товарларни етказиб бериш қандай ҳисобга олинади 

Ўзига тегишли автотранспорт хўжалигига эга бўлган савдо ташкилоти товарларни экспедиторлар ёки ҳайдовчи-экспедиторлар орқали етказиб беради. Ҳар бир экспедитор ва ҳайдовчи-экспедитор билан тўлиқ шахсий моддий жавобгарлик тўғрисида шартнома тузинг

Харидорларга етказиб бериладиган товарлар учун электрон товар-транспорт юкхатини (ЭТТЮ) тузинг:

ТТЮни фақат 2 ҳолатда қоғоз шаклида расмийлаштириш мумкин :

1) юк ташишлар давлат сирига тааллуқли бўлса;

2)  ахборот тизимида ЭТТЮни расмийлаштиришда техник носозликлар юзага келганда. Улар ЭТТЮ тизими оператори томонидан расман тасдиқланган бўлиши лозим. Ахборот тизимидаги носозликлар бартараф этилгандан сўнг 5 календарь куни ичида қоғоз шаклида кўрсатилган сана билан ЭТТЮ электрон шаклда ахборот тизимига киритилади.

Эътибор беринг

Тижорат асосида амалга ошириладиган халқаро автомобиль юк ташишлари лицензияланади. Улар учун лицензия Транспорт вазирлиги томонидан берилади . Лицензия бериш тартиби махсус Маъмурий регламент билан белгиланади.

Товар ташиш учун ЭТТЮ ҳар бир юкни қабул қилувчининг номига ҳар бир ташиш учун расмийлаштирилади. Уни тўлдириш тартиби махсус Низомда белгиланган.

Эслатиб ўтамиз

Хўжалик юритувчи субъектлар қуйидаги муддатларда товар-транспорт юкхатларини (ТТЮ) электрон тарзда расмийлаштиришга ўтишди  :

• 2022 йил 1 январдан – норуда фойдали қазилмаларни қазиб олувчи ва қайта ишловчи ташкилотлар;
• 2024 йил 1 апрелдан – йирик солиқ тўловчилар;
• 2024 йил 1 июлдан – қолган хўжалик юритувчи субъектлар.

ЭТТЮ етказиб берувчи томонидан ТМҚни ҳисобдан чиқариш учун ҳам, сотиб олувчи томонидан уларни кирим қилиш учун ҳам, шунингдек кўрсатилган транспорт-экспедиторлик хизматлари учун ҳисоб-китоблар, транспорт ишини ҳисобга олиш ва ҳайдовчига иш ҳақи ҳисоблаш учун асос ҳисобланади 

Агар товарни қабул қилишда товарнинг миқдори ва (ёки) сифати бўйича ҳақиқий қабул қилинганлиги ва ЭТТЮ маълумотлари ўртасида номувофиқликлар аниқланса, товарни олувчи томонидан етказиб берувчининг вакили (экспедитор ёки етказиб берувчи ҳайдовчиси) иштирокидаги комиссия томонидан қабул қилиш далолатномаси тузилади.

Экспедитор етказиб берилган ва қайтарилган товарлар, шунингдек ташиш пайтида юзага келиши мумкин бўлган йўқотишлар тўғрисида ҳисобот тузади.

Ўз автотранспорт воситасида товарларни етказиб беришни бухгалтерия ҳисобида қандай кўрсатиш керак 

Товарларни етказиб бериш билан боғлиқ харажатларни ҳисобга олиш у амалга оширилган шартларга – етказиб берувчининг ҳисобиданми ёки харидор уни алоҳида тўлайдими – шунга боғлиқ.

Агар етказиб бериш етказиб берувчининг ҳисобидан амалга оширилса, етказиб бериш харажатлари сотиш харажатларига киритилади  .

Агар етказиб берувчи етказиб бериш қийматини товар нархининг устига қўйса, етказиб бериш хизматларини кўрсатишдан олинган даромад алоҳида фаолият тури сифатида ҳисобга олинади. Автотранспорт хўжалиги харажатлари эса хизматлар таннархини ташкил қилади.

Транспорт корхонаси хизматидан фойдаланиб товарларни етказиб беришни қандай ҳисобга олиш керак 

Агар товарларни етказиб бериш жалб этилган автотранспорт воситаларида амалга оширилса, у қуйидагича расмийлаштирилади:

• юкларни ташиш шартномаси билан ;
• буюртмачининг автокорхона билан ҳисоб-китоблари учун, шунингдек автокорхона томонидан автотранспорт воситаларининг ишлашини ҳисобга олиш ва ҳайдовчининг иш ҳақини ҳисоблаш учун асос бўлиб хизмат қиладиган ЭТТЮ билан;

Эътибор беринг

Юк ташувларининг барча турлари учун ЭТТЮ билан расмийлаштирилмаган юкларни жўнатувчилар тақдим этишлари, етказиб берувчилар (ташувчилар) эса ташишга қабул қилишлари тақиқланади 

• етказиб берувчи ва юкни олувчи томонидан ЭРИси ёрдамида тасдиқланган ЭТТЮ асосида автокорхона томонидан буюртмачига тақдим этилган ҳисобварақ-фактура билан.

Товарларни  жалб этилган автотранспорт воситалари билан етказиб бериш бухгалтерия ҳисобида қандай акс эттирилади 

Товарларни жалб этилган автотранспорт воситалари билан етказиб бериш харажатларини ҳисобга олиш уни амалга ошириш шартларига – етказиб берувчининг ҳисобиданми ёки харидор уни алоҳида тўлайдими, шунга боғлиқ.

Агар етказиб бериш етказиб берувчининг ҳисобидан амалга оширилса, етказиб бериш харажатлари сотиш харажатларига киритилади  .

Худди шу харажатлар таркибида, шунингдек, мижознинг айби билан автотранспорт воситаларининг туриб қолиши ҳолатларида транспорт шартномаси шартларига мувофиқ автотранспорт компаниясига тўланган жарималар ҳам ҳисобга олинади.

Агар етказиб берувчи етказиб бериш қийматини товар қийматига устама тарзида тўловга тақдим этса, у етказиб бериш хизматларини алоҳида фаолият сифатида ҳисобга олади. Автокорхона хизматларини эса етказиб бериш хизматлари таннархига киритади. Бу ҳолда автотранспортнинг туриб қолиши учун жарималар бошқа операцион харажатлар таркибида ҳисобга олинади .

Фойда солиғини ҳисоблашда жарималар суммаси чегириб ташланмайди .

Товарларни ташишда табиий йўқотиш меъёрларини қандай ҳисобга олиш керак 

Ташиш пайтида табиий йўқотиш товарларнинг қуриб қолиши, тўкилиши, ёрилиши, майдаланиши, парчаланиши ва оқиб чиқиб кетиши туфайли содир бўлади. Табиий йўқотиш меъёрлари фақат қабул қилишда қўшимча ҳужжатларда кўрсатилган вазнга нисбатан товарларнинг ҳақиқий етишмаслиги аниқланган ҳолларда қўлланилади. Ҳақиқий етишмовчиликни аниқламасдан, белгиланган меъёрлар бўйича табиий йўқотишларни олдиндан ҳисобдан чиқаришга йўл қўйилмайди .

Табиий йўқотиш меъёрлари ваколатли органлар томонидан белгиланади. Қоидага кўра, булар тармоқ вазирликлари ва идоралари бўлади. Масалан, ташиш пайтида йўқотиш бўйича қуйидаги маҳсулотларга оид стандартлар тасдиқланган:

• янги мева ва сабзавотлар, картошка, полиз экинлари ва узум .
• дон ва уни қайта ишлаш маҳсулотлари .

Истеъмол ва техник этил спирти, алкоголь маҳсулотларини ишлаб чиқаришда табиий йўқотиш нормалари илмий-тадқиқот муассасалари жалб этилиб, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Солиқ қўмитаси, Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги билан келишилган ҳолда Бош прокуратура ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти қошидаги Алкоголь ва тамаки бозорини тартибга солиш инспекцияси томонидан тасдиқланади .

Агар қонуний тасдиқланган стандартлар бўлмаса, уларни ўзингиз ишлаб чиқишингиз мумкин. Масалан, уларни юкнинг соф оғирлигига нисбатан фоиз сифатида белгиланг.

Ташиш вақтидаги табиий йўқотишлар меъёрлари ҳам ташиш масофасига, йил фаслига, ташиш усулига (идишларда, қопламасдан, контейнерларда) боғлиқ.

Ташиш пайтида юкнинг камайиши товарни олувчининг (харидорнинг) харажатларига киритилади.  

Меъёрдан ортиқ етишмаслик қийматига тўғри келувчи «кирувчи» ҚҚС миқдорига тузатиш киритилиши керак – уни ҳисобга олишдан чиқариш ва бюджетга тўлаш учун тиклаш лозим .

Фойда солиғини ҳисоблашда табиий йўқотишнинг тасдиқланган меъёрлари доирасидаги йўқотишлар бу чегириб ташланадиган харажатлар, меъёрдан ортиқ йўқотишлар эса чегириб ташланмайдиган харажатлардир .

ҚҚСни тузатиш суммаси фойда солиғини ҳисоблашда чегириб ташланади .