Муддатли битимларга солиқлар қандай солинади

01.01.2026
author avatar

Ирина АХМЕТОВА

«Норма» эксперти

Тавсияда:

– муддатли битимларнинг молиявий воситалари;
– битимни муддатли битим сифатида тавсифлаш;
– муддатли битимларга солиқ солиш:
      муддатли битимларнинг молиявий воситаларига доир операциялар бўйича фойда солиғи;
      ҚҚС;
– бухгалтер учун муддатли битимлар билан ишлаш бўйича қисқача услубиёт.

 

Муддатли битим – бу товарларни бериш ёки хизматлар кўрсатиш шартномада қатъий белгиланган қиймат бўйича келишилган муддат тугагач амалга ошириладиган келишув . Бошқача айтганда, битимни муддатли битим деб эътироф этиш учун 3 та мезон бажарилиши лозим:

1) шартнома мажбуриятларининг кечиктириб бажарилиши, яъни товарни бериш ёки хизмат кўрсатиш шартнома тузилган санадан кечроқ содир бўлади;

2) қатъий белгиланган нарх, яъни қиймат шартнома имзоланаётганда белгиланади ва кейинчалик ўзгармайди;

3) шартнома тузилган санадан уни бажариш санасигача бўлган вақт оралиғи, яъни шартномани тузиш ва бажариш ўртасида муайян муддат ўтади.

Эътибор беринг
Товарни бўлиб-бўлиб тўлаш шарти билан (тўловни кечиктириш шарти билан) сотиш муддатли битим ҳисобланмайди.
Мисол
Товарни етказиб бериш бўйича муддатли битим
Қурилиш материаллари улгуржи савдоси билан шуғулланувчи компания сотувлар ошадиган мавсумга тайёргарлик кўриб, харид нархларининг ўсиши юзасидан эҳтиёт чорасини кўрмоқчи. У қурилиш материалларини сотиб олиш учун ишлаб чиқарувчи билан олдиндан шартнома тузади. Шартномада товарни 30 кундан кейин имзолаш пайтида қатъий белгиланган нархда етказиб бериш белгиланган.
Мисол
Хизмат кўрсатиш бўйича муддатли битим
Октябрь ойида корхона 1 декабрдан бошлаб ускуналарга хизмат кўрсатиш бўйича шартнома тузади, нарх октябрь ойида қатъий белгиланади. Хизматлар кўрсатишни бошлаш санаси шартнома имзоланган санага тўғри келмайди, бунда нарх шартномада келишилган ва қатъий белгиланган бўлади.

Муддатли битимларнинг молиявий воситалари нима 

Муддатли битимларнинг молиявий воситалари (ҳосилалар) алоҳида тартибда ҳисобга олинади. Муддатли битимларнинг молиявий воситаси – бу шартнома томонлари ҳуқуқ ва мажбуриятларининг асос активга нисбатан тақсимланиши бўйича ва томонлар мажбуриятларининг бажарилишига тўғри келадиган сана кўрсатилган шартномадир .

Энг кенг тарқалган ҳосилалар – бу:

  • фьючерс – активни келгусида сотиш ва сотиб олиш бўйича стандартлаштирилган биржа шартномаси. Клиринг маркази орқали ҳисоб-китоб санасида бажарилиши мажбурийдир;
  • форвард – актив (товар, валюта, қимматли қоғоз)нинг...
lock

Давомини ўқиш учун Buxgalter Pro га обуна бўлинг