Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
Soliq kodeksining loyihasida nazarda tutilgan foyda soligʻi boʻyicha quyidagi muhim yangiliklar keltirilgan:
- asoslangan va hujjatlar bilan tasdiqlangan xarajatlarga ta’rif berilgan;
- investitsiyaviy chegirma joriy etiladi;
- chegirilmaydigan xarajatlar roʻyxati kengaytirildi;
- ayrim faoliyat turlari uchun yangi soliq stavkalari joriy etildi;
- avans (joriy) toʻlovlarni toʻlashga oʻtish chegarasi oʻzgartirildi;
- SKdagi soliq imtiyozlari bekor qilindi;
- yakka tartibdagi tadbirkorlarga soliq solishning oʻziga xos xususiyatlari belgilandi.
Endi ushbu oʻzgarishlarga batafsil toʻxtalib oʻtamiz:
|
Soliq kodeksidagi amal qilayotgan norma
|
Soliq kodeksining yangi tahriri loyihasidagi taklif |
Sharh |
|
Asoslangan va hujjatlar bilan tasdiqlangan xarajatlar soliq toʻlovchining xarajatlari hisoblanadi (SK 141-m.)
Hujjat bilan tasdiqlangan xarajatlar - operatsiya sanasini, summasini, xususiyatini aniqlash va uning ishtirokchilarini identifikatsiya qilish imkonini beradigan hujjatlar bilan tasdiqlangan xarajatlar (SK 22-m.)
|
Asoslangan va hujjatlar bilan tasdiqlangan xarajatlar ta’rifi aniqlashtirildi (317-m.). Asoslangan xarajatlar deganda bahosi pul shaklida ifodalangan, iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlagan chiqimlar tushuniladi. Har qanday chiqimlar, basharti ular:
Hujjatlar bilan tasdiqlangan xarajatlar deganda quyidagi hujjatlar bilan rasmiylashtirilgan, tasdiqlangan chiqimlar tushuniladi:
|
Asoslangan xarajatlar ta’riflandi va hujjatlar bilan tasdiqlangan xarajatlar ta’rifiga aniqlik kiritildi
|
|
Quyidagi imtiyoz amal qiladi: ishlab chiqarishni modernizatsiyalashga, texnik va texnologik jihatdan qayta jihozlashga yoʻnaltiriladigan mablagʻlar summasiga, biroq soliq solinadigan foydaning 30%idan koʻp boʻlmagan miqdorda (SK 159-m.)
|
Investitsiyaviy chegirma joriy etiladi – amortizatsiya qilinadigan aktivlar boʻyicha investitsiyaviy chegirmalarni quyidagi miqdorlarda qoʻllash huquqi taqdim etiladi: 1) yangi texnologik uskunalar qiymatining hamda axborot tizimlarini yaratishga doir investitsiya loyihalari doirasida mahalliy ishlab chiqarishining dasturiy ta’minotini sotib olishga yoʻnaltiriladigan mablagʻlar summalarining 10%i miqdorida; 2) ishlab chiqarishni modernizatsiya qilishga, texnik va texnologik jihatdan qayta jihozlashga, ishlab chiqarishni yangi qurilish shaklida kengaytirishga, ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun foydalaniladigan binolar va inshootlarni rekonstruksiya qilishga yoʻnaltiriladigan mablagʻlar summasining 5%i miqdorida (320-m.) |
Imtiyoz oʻrniga maxsus investitsiya chegirmasi joriy etildi |
|
Quyidagilar chegirilmaydigan xarajatlar roʻyxatidan chiqarildi:
1) kredit shartnomasida muddatli qarzlar uchun nazarda tutilgan stavkalardan ortiqcha boʻlgan, toʻlov muddati oʻtgan hamda uzaytirilgan kreditlar (zayomlar) boʻyicha foizlar
2) soliq toʻlovchining asosiy vositalari chiqib ketishidan (balansdan chiqarilishidan) koʻrilgan (buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq aniqlanadigan) zararlar (SK 147-m.)
|
Chegirilmaydigan xarajatlar roʻyxatiga quyidagi xarajatlar qoʻshildi:
1) soliq solinmaydigan daromad olish bilan bogʻliq xarajatlar; 2) haqiqatda xizmatlar koʻrsatmasdan, tovarlarni joʻnatmasdan turib amalga oshirilgan operatsiyalar, agar bunday fakt sudning qonuniy kuchga kirgan, ushbu xarajatlarni amalga oshirgan soliq toʻlovchining nomi koʻrsatilgan holdagi qarori bilan aniqlangan boʻlsa; 3) OʻzR va boshqa davlat qonun hujjatlarida belgilangan miqdorlardan ortiqcha hisoblab chiqarilgan (hisoblangan) va toʻlangan soliqlar summasi va byudjetga toʻlovlar; 4) sotib olishga, ishlab chiqarishga, qurilishga, montaj qilishga, oʻrnatishga doir xarajatlar va amortizatsiya qilinadigan aktivlarning qiymatiga qoʻshiladigan boshqa xarajatlar. Shu jumladan qoʻshimcha qurish, qoʻshimcha jihozlash, rekonstruksiya qilish, modernizatsiyalash, texnik jihatdan qayta jihozlash hollarida amalga oshiriladigan, amortizatsiyaviy chegirmalar vositasidagi xarajatlar jumlasiga kiradigan xarajatlar; 5) soliq toʻlovchining buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq amortizatsiya qilinmaydigan mol-mulkning dastlabki qiymatiga kiritiladigan xarajatlari; 6) chegirmalar jumlasiga kiritish normalari belgilangan xarajatlarning mazkur normalar qoʻllanilgan holda hisoblab chiqarilgan chegirmaning eng koʻp summasidan ortiq boʻlgan summa; 7) shakllantirilishi qonun hujjatlarida nazarda tutilmagan zaxira jamgʻarmalariga va boshqa jamgʻarmalarga ajratmalar; 8) soliq toʻlovchi tomonidan hisoblangan dividendlar summalari; 9) ixtiyoriy sugʻurta badallari, bundan soliq toʻlovchi tomonidan jismoniy shaxslarning foydasiga toʻlanadigan badallar mustasno; 10) soliq toʻlovchi tomonidan soliq solish maqsadlarida xarajatlar deb e’tirof etiladigan xarajatlarning summasidan ortiqcha hisoblangan foizlar va ayrim xarajatlar; 11) tekin oʻtkazilgan mol-mulkning (xizmatlarning) qiymati va bunday oʻtkazish bilan bogʻliq boʻlgan, shu jumladan QQS summasi kiritilgan xarajatlar; 12) ishonchli boshqaruv muassisining ishonchli boshqaruv shartnomasini bajarish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlari, agar ishonchli boshqaruv shartnomasida muassis naf oluvchi emasligi nazarda tutilgan boʻlsa; 13) notijorat tashkilotlarga va xalqaro tashkilotlarga toʻlanadigan badallar, yigʻimlar va boshqa toʻlovlar, bundan ularni toʻlash qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar mustasno; 14) soliq toʻlovchi tomonidan SKda yoki boshqa qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tashkil etilgan zaxira mablagʻlari hisobiga ishlab chiqarish xarajatlari; 15) mol-mulkning arzonlashish (qadrsizlanish) summalari; 16) oddiy shirkat shartnomasi doirasida sheriklar (ishtirokchilar) tomonidan koʻrilgan zararlar; 17) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchisi tomonidan ushbu guruhning mas’ul ishtirokchisiga soliqni (boʻnak toʻlovlarini, joriy toʻlovlarni, penyalarni, jarimalarni) SKda soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi uchun belgilangan tartibda toʻlash uchun berilgan pul mablagʻlari (329-m.) |
Chegirilmaydigan xarajatlar roʻyxati ancha kengaytirildi
|
|
Mavjud emas |
Soliq solishning oʻziga xos xususiyatlari joriy etildi:
|
Yangi turdagi operatsiyalar joriy etilishi munosabati bilan, ularga soliq solish xususiyatlari ham belgilanadi |
|
Soliq toʻlovchi koʻrilgan zararlarni ushbu zarar koʻrilgan soliq davridan keyingi 5 yil ichida kelgusiga taqsimlab oʻtkazishni amalga oshirishga haqlidir.
Taqsimlab oʻtkazilayotgan zararning har bir navbatdagi soliq davrida hisobga olinadigan jami summasi joriy soliq davrining ushbu Kodeksga muvofiq hisoblab chiqarilgan soliq solinadigan foydaning 50%idan oshmasligi kerak (SK 161-m.)
|
Zararni oʻtkazish muddati oʻzgartirildi Soliq toʻlovchi zararni ushbu zarar koʻrilgan soliq davridan keyingi 10 yil mobaynida kelgusiga taqsimlab oʻtkazishni amalga oshirishga haqlidir. Oʻtkazilayotgan zararning har bir keyingi soliq davrida hisobga olinadigan jami summasi ushbu boʻlimga muvofiq hisoblab chiqarilgan joriy soliq davri soliq bazasining 60%idan oshib ketishi mumkin emas (345-m.). Bundan tashqari, soliq toʻlovchi qayta tashkil etilganda soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi va alohida operatsiyalar boʻyicha zararlarni oʻtkazish joriy etildi |
Zararni oʻtkazish muddati oshirildi. Bunday oʻtkazishning imkoni boʻlgan vaziyatlar roʻyxati kengaytirildi
|
|
Ayrim faoliyat turlari boʻyicha imtiyozlar mavjud edi yoki umumiy stavka boʻyicha soliq toʻlanardi |
Ayrim faoliyat turlari uchun yangi soliq stavkalari joriy etildi:
Boshqa faoliyat turlari boʻyicha amaldagi stavkalar saqlab qolindi |
Ayrim faoliyat turlarini nol darajali stavka orqali ragʻbatlantirish |
|
Hisobot davrida taxmin qilinayotgan soliq solinadigan foyda EKIHning 200 baravaridan kam miqdorni tashkil etadigan soliq toʻlovchilar joriy toʻlovlarni har oyning 10-kunidan kechiktirmay toʻlaydilar (SK 164-m.) |
Avans (joriy) toʻlovlarini toʻlashga oʻtishning chegaraviy miqdori oʻzgartirildi. Soliq davrida jami daromadi 5 mlrd soʻmdan oshadigan soliq toʻlovchilar oylik avans toʻlovlarini har oyning 28-sanasidan kechiktirmay toʻlaydilar (370-m.). Avans toʻlovlarini belgilashning yangi tartibi joriy etildi (SK 352-m.) |
Avans (joriy) toʻlovlarini toʻlashga oʻtishning chegaraviy miqdori va muddatlari oʻzgartirildi Avans toʻlovlari miqdorlarini belgilashning yangi murakkab tartibi joriy etildi
|
|
OʻzR rezidentlariga dividendlar va foizlar tarzida toʻlanadigan daromadlarga 5%li stavka boʻyicha soliq solinadi (SK 159-1-m.) |
Foizlar boʻyicha soliq stavkasi oshirildi. Soliq rezidentlariga toʻlanadigan dividendlar va foizlarga 12%lik stavkada soliq solinadi (365-m.) |
Soliq sxemalaridan foydalanishni bartaraf etish maqsadida foizlar boʻyicha stavka umumiy stavkaga (12%) tenglashtirildi |
|
Faoliyatni doimiy muassasa orqali amalga oshirayotgan norezidentning soliq solinadigan foydasini aniqlashda soliq solinadigan foyda summasi nazarda tutilgan xarajatlar summasining 7%idan kam boʻlishi mumkin emas (SK 154-m.) |
Ushbu qoida chiqarib tashlandi |
|
|
Foyda soligʻi boʻyicha imtiyozlar Soliq kodeksining 158-159-moddalarida belgilangan |
Soliq kodeksidagi foyda soligʻi boʻyicha imtiyozlar bekor qilindi
|
|
|
YaTTlar uchun foyda soligʻini qoʻllash qoidalari mavjud emas
|
Yakka tartibdagi tadbirkorlarga (YaTT) soliq solishning oʻziga xos xususiyatlari belgilandi. YaTT uchun soliq solish ob’yekti va soliq bazasi yuridik shaxslar uchun nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi. YaTT soliq bazasini hisoblab chiqarishning soddalashtirilgan tartibini tanlashga haqli. Soddalashtirilgan tartibdagi soliq bazasi daromadning olinishi bilan bogʻliq jami daromaddan 25% miqdorida belgilanadi. Foyda soligʻini hisoblab chiqarish uchun soliq solinadigan bazani hisoblashning soddalashtirilgan tartibi tanlanganda xarajatlar hisobini yuritish majburiyatidan ozod etiladi (371-375-m.) |
|
Takliflaringizni tahririyatimizga – kodeks@norma.uz pochta qutisiga ham yuborishingiz mumkin. Biz takliflarni umumlashtirib, Moliya vazirligi, DSQ va Oliy Majlisga taqdim etamiz.
Shoshiling! QHTBT portalida loyiha muhokamasi 17 sentyabrda yakunlanadi. Vaqt oz qoldi!
Sharhni «Norma» MChJ yetakchi eksperti Jorilla Abdullayev tayyorladi.