Vositachi elektron hisobvaraq-fakturani qanday toʻldirishi lozim?

preview

Buxgalterlar, auditorlar va soliq maslahatchilarining professional hamjamiyatida 2020 yil 1 yanvardan elektron hisobvaraq-fakturaga oʻtish faol muhokama qilinmoqda. EHFni toʻldirib koʻrgan buxgalterlar, vositachilik savdosida taqdim etilgan hisobvaraq-fakturalarni aks ettirishning muammoli masalalarini qayd etdilar, ularni faqat EHF tizimiga oʻzgartirishlar kiritgan holda hal qilish mumkin.

Muammoning mohiyati

Vositachi oʻz nomidan komitentning tovarlariga (ishlariga, xizmatlariga) hisobvaraq-faktura taqdim etadi, biroq uni oʻzida sotish reyestrida aks ettirmaydi. Bu realizatsiya:

  • vositachiga taalluqli emas;
  • uning sotib olish reyestrida aks ettirilmaydi.

Elektron tizimda esa vositachi tomonidan xaridorga taqdim etilgan hisobvaraq-faktura uning realizatsiyasi, komitentdan olingani esa – u tomondan xarid qilingan tovar (ish, xizmat) sifatida aks ettiriladi. Bu notoʻgʻri.

Komitent bilan vositachi oʻrtasidagi munosabatlarda vositachi xarajatlarini qaytarish bilan bogʻliq operatsiyalar ham mavjud. Masalan,  tovar (ish, xizmat)larni xarid qilish, konvertatsiya va pul oʻtkazish boʻyicha hamda vositachilik xizmatlariga doir shartnomada aytib oʻtilgan boshqa xarajatlar.

Misol          

Vositachilik shartnomasida  vositachi tovarlarni har qanday narxda, biroq tovarni topshirish qiymatidan past boʻlmagan narxda realizatsiya qilishi mumkinligi koʻrsatilgan. Vositachilik haqi realizatsiya qilinadigan tovarga qoʻyilgan ustama summasiga teng.

Komitentdan vositachiga tovarni qabul qilish-topshirish  dalolatnomasi:

Tovarlar nomi

Oʻlchov birligi

Soni

Narxi

 

Qiymati

 



1

2

3

4

5

 

 Ruchka

 dona

1 000

200

200 000

 

Komitentning tovarlarini (ishlarini, xizmatlarini) realizatsiya qilishda vositachi oʻz nomidan ikki nusxada hisobvaraq-faktura taqdim etadi.

Bunda “Yetkazib beruvchi” satrida qoʻshimcha ravishda “Vositachi” koʻrsatiladi.

Tovarlar (ishlar, xizmatlar) nomi

Oʻlchov birligi

Soni

Narxi

Yetkazib berish qiymati

 

QQS

 

Yetkazib berish qiymati QQS bilan

  

stavka

summa

1

2

3

4

5

6

7

8

 Ruchka

 dona

1 000

221

221 000

15%

33 150

254 150

Agar bu operatsiyalar EHF tizimida aks ettirilsa, QQS hisob-kitobiga Sotish reyestrini avtomatik tarzda shakllantirishda vositachida realizatsiya qilishdan olingan sof tushum 221 000 soʻmga teng boʻlib chiqadi. Qonunchilikka koʻra bu hisobvaraq-faktura vositachi tomonidan yozilishi kerak, biroq sotish reyestrida inobatga olinmasligi lozim.

Hisobvaraq-fakturalarni hisobga olish tartibida shunday nazarda tutilgan.

Komitent vositachiga vositachi orqali realizatsiya qilingan tovarga hisobvaraq-faktura taqdim etadigan vaziyatda ham shunga oʻxshash muammolar yuzaga kelmoqda. Sotib olish reyestri avtomatik tarzda shakllanganda bu hisobvaraq-faktura vositachida xarid kabi oʻtadi, bu esa qonunchilikka ham, operatsiyalarning iqtisodiy mohiyatiga ham toʻgʻri kelmaydi.

Muammo qanday hal qilinadi?

Komitent tovarlarini realizatsiya qilishda vositachi hisobvaraq-fakturada “Yetkazib beruvchi” satrida  qoʻshimcha ravishda “Vositachi”ni koʻrsatishi lozim.

EHF tizimida quyidagilar taklif qilinmoqda:

1) vositachi hivobvaraq-fakturalari uchun “Yetkazib beruvchi” rekvizitlariga “Vositachi”ni qoʻshish imkoniyati bilan qoʻshimcha katak (maydon) yaratish;

2) yaratilgan hisobvaraq-fakturani sotish (sotib olish) reyestrlariga kiritishni tasdiqlash uchun katakni nazarda tutish. Agar vositachi bu katakni faollashtirsa va “Reyestrda aks ettirilmasin”ga  belgi qoʻysa, unda QQS hisob-kitobi uchun Sotib olish va sotish reyestrlarida hisobvaraq-faktura  aks etmaydi.

Shu kabi qoʻshimcha kataklarda  nafaqat “Komitent-Vositachi-Xaridor” zanjirini aks ettirishni, balki hisobvaraq-fakturalarni hisobga olish tartibi asosida bitimlarning boshqa turlarini inobatga olish imkoniyatini nazarda tutish lozim. Aynan,  roʻyxatga:   «Ekspeditor», «Vakil», «Agent», «Diler» va hokazoni qoʻshish.

Bu imkoniyatni ijaraga beruvchi, vositachi yoki agent tomonidan tovar yoki xizmat komitent yoki ijarachiga qoplash uchun topshiriladigan holat uchun ham nazarda tutish zarur.  Ayni paytda EHFni rasmiylashtirishda Reyestrni avtomatik tarzda shakllantirishda bu yana realizatsiya sifatida aks ettiriladi. Hisobvaraq-fakturalarni hisobga olish tartibiga asosan esa bunday operatsiyalar qayta sotish hisoblanmaydi, tegishincha, ular boʻyicha hisobvaraq-fakturalar sotish reyestrida aks ettirilmasligi kerak.


EHF: soliq hisobi — maslahatlar EHF EHF (soliq hisobi) — buxgalter.uz ekspertlarining maslahatlari: tushuntirishlar, misollar va koʻp beriladigan savollarga javoblar. /oz/publish/doc/text155443_vositachi_elektron_hisobvaraq-fakturani_qanday_tuldirishi_lozim