Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
Qadamma-qadam yoʻriqnoma: onlayn-kassa qanday oʻrnatiladi va u bilan qanday ishlanadi?
Alkogol va tamaki mahsulotlari, dori-darmon, avtomobillarga benzin, dizel yoqilgʻisi va tabiiy gaz realizatsiya qiluvchi tadbirkorlar 2020 yil 1 yanvarga qadar onlayn-NKM va virtual kassadan foydalanishga oʻtishlari lozim. Keyingi ikki yilda ularga tovar va xizmatlarni naqd pul va terminal orqali realizatsiya qiladigan qolgan barcha xoʻjalik yurituvchi sub’yektlar qoʻshiladi
. Bu texnikani oʻrnatish va unga xizmat koʻrsatish odatdagisidan farq qiladi. Bunday apparatni oʻrnatish va roʻyxatdan oʻtkazish uchun bizning yoʻriqnomamizdan foydalaning.
Eslatib oʻtamiz, onlayn-NKM va virtual kassani qoʻllash tartibi Vazirlar Mahkamasining 943-son qarori bilan tartibga solingan.
I. Onlayn-kassa qanday oʻrnatiladi?
1-qadam. Qurilma va texnik xizmat koʻrsatish markazini (TXM) tanlang
Buning uchun:
- onlayn-NKM va virtual kassa hamda fiskal modulga texnik xizmat koʻrsatish markazlarining Davlat reyestri;
- Oʻzbekiston Respublikasi hududida qoʻllanilishi ruxsat etilgan onlayn nazorat-kassa mashinalari va virtual kassalarning davlat reyestridan foydalaning.
Ikkala reyestr yaqin vaqtda DSQ saytida joylashtiriladi. Yodda tuting: har bir TXM faqat hamkorlik toʻgʻrisida shartnoma tuzgan ishlab chiqaruvchilar qurilmalari bilan shugʻullanadi. TXM va onlayn-NKM va virtual kassa ishlab chiqaruvchilar saytida bu haqda qoʻshimcha axborot topish mumkin. Shu yerning oʻzida aniq qurilmalar va dasturlar uchun foydalanuvchi qoʻllanmasi ham joylashtiriladi.
NKM yoki virtual kassa
Onlayn-NKMning afzalligi shundaki, bunda siz NKMning barcha zarur funksiyalarini bajaradigan yaxlit apparat sotib olasiz. Shu jumladan – bu dasturiy ta’minot boʻlib, u tufayli kompyuter yoki boshqa gadjet kassa apparati funksiyasini bajarishi mumkin. Virtual kassa uchun dasturiy ta’minot DSQ sizga bepul taqdim etadigan bazaviy qism va sotib olinishi lozim boʻlgan ikkinchi qismdan iborat. Ikkinchi qismi, mohiyatiga koʻra, bu kassir ish joyini avtomatlashtirish uchun dasturiy ta’minotdir.
Tanlash chogʻida faqat sizning biznesingiz ehtiyojidan kelib chiqish kerak. Misol uchun, oʻzida ikkita qurilma: nazorat-kassa mashinasi va toʻlov terminali funksiyalarini mujassam qilgan onlayn-NKM modellari mavjud. Bundan tashqari, modellar bir-biridan buxgalterlik dasturlari bilan oʻzaro aloqasi, mavjud va realizatsiya qilingan tovarlar hisobining avtomatlashtirilish darajasida farqlanadi. Aytish joizki, har bir model va versiyaning oʻz afzalliklari bor.
2-qadam. Onlayn NKM yoki virtual kassa sotib oling
Onlayn-NKM yoki virtual kassani, umuman olganda, istalgan joyda xarid qilish mumkin. Asosiysi, qurilma sertifikatga ega boʻlishi. Biroq – darhol TXMga murojaat qilib, vaqtni, asablarni va pulni tejash mumkin.
TXM xodimlari bilan maslahatlashing: siz foydalanayotgan NKMni qayta sozlash mumkinmi? Oxirgi 2-3 yilda chiqarilgan ba’zi modellarda bunday imkoniyat mavjud. Balki sizga aynan shu variant foydalidir.
E’tibor bering! Sizda hisoblangan va toʻlanishi lozim boʻlgan foyda soligʻi yoki YaST yoxud qat’iy belgilangan soliq summasini onlayn-NKMni uning har birini xarid qilish, oʻrnatish va ishga tushirish bilan bogʻliq xarajatlar summasiga, lekin BHMning oʻn baravaridan oshmagan miqdorda kamaytirish huquqi bor. Asosiy sharti – 2021 yil 1 yanvarga qadar onlayn-NKM va virtual kassaga oʻtish. Bu huquqdan foydalanish uchun onlayn-kassani oʻrnatishga qilgan xarajatlaringizni tasdiqlovchi barcha hujjatlarni saqlab qoʻying. Ularni DSXOga arizaga ilova qilish lozim boʻladi.
3-qadam. Onlayn-NKM va (yoki) virtual kassaga kafolatli uzluksiz xizmat koʻrsatish uchun TXM bilan shartnoma tuzing
TXM sizga namunaviy shartnomani imzolashni taklif qiladi, uni imzolashga shoshilmang. Shartnomaga TXM zimmasiga oladigan majburiyatlar kiritilishiga erishing. Bu siz shartnoma doirasida aynan nima uchun haq toʻlashingiz, nima uchun qoʻshimcha haq toʻlashingizni tushunish imkonini beradi.
TXM 943-son VMQ chiqishi bilan keng vakolatlarga ega boʻlishdi. Ular nafaqat qurilmani ishga tushirish-sozlash ishlari, balki u buzilgan taqdirda ta’mirlash bilan ham shugʻullanishadi. DSXO va fiskal ma’lumotlar operatori bilan muloqot ham faqat mazkur tashkilotlar orqali amalga oshiriladi.
TXMning xizmat koʻrsatish va ta’mirlash boʻyicha xarajatlari amaldagi tizimga qaraganda jiddiy oshadi, demak, ular xizmatlarining qiymati ham oshadi.
TXMga ta’mirlash vaqtida sizning qurilmangiz oʻrniga berish yoki jiddiy buzilganda almashtirish holati uchun onlayn-NKM va fiskal modullar zaxirasiga ega boʻlish majburiyati yuklatildi.
4-qadam. Ishga tushirish-sozlashni amalga oshiring
Barcha ishga tushirish-sozlash ishlarini TXM shartnoma tuzilgandan keyin bir kun ichida amalga oshiradi.
Agar siz virtual kassani oʻrnatsangiz, TXM xodimlari sizga DSQ tomonidan va’da qilingan virtual kassaning bazaviy versiyasini bepul taqdim etadi.
Bundan tashqari, onlayn-NKM va virtual kassani sozlashda TXM sizga fiskal modulni oʻrnatib beradi. Bu qurilmani sizga DSQ pullik asosda taqdim etadi, usiz onlayn-NKM ham, virtual kassa ham ishlamaydi.
Ishga tushirish-sozlash jarayonida kassa fiskal ma’lumotlar operatori – DSQ huzuridagi «Yangi texnologiyalar» IAM bilan birlashtiriladi. Uning xizmatlari ham pullik.
Qurilma roʻyxatdan oʻtkazilgandan keyin siz fiskal modul va operator xizmatlari uchun haq toʻlaysiz.
5-qadam. Onlayn-NKM yoki virtual kassani DSXOda roʻyxatdan oʻtkazing
Apparatni xaridorlar bilan hisob-kitobni amalga oshirishni boshlashdan oldin roʻyxatdan oʻtkazing.
Amaldagi tartibdan farqli oʻlaroq, onlayn-NKM va virtual kassani roʻyxatdan oʻtkazishda DSIga borish va roʻyxatdan oʻtkazish yigʻimini toʻlash shart emas. Roʻyxatdan oʻtkazish – bepul, uni TXM ta’minlaydi.
Buning uchun TXM xodimiga quyidagi hujjatlarni topshiring:
- turgʻun savdo shoxobchasi (xizmat koʻrsatish shoxobchasi) mavjudligini tasdiqlovchi hujjatlar nusxasi – ijara shartnomasi yoki binoning (uning bir qismining) kadastr hujjatlari;
- turgʻun savdo shoxobchasi (xizmat koʻrsatish shoxobchasi)ning xaritadagi manzili geografik koordinatalari.
Geografik koordinatalarni Gugl yoki Yandeks orqali oson aniqlash mumkin. Tegishli axborot imorat joylashgang yer uchastkasining kadastr hujjatlarida ham mavjud.
Onlayn-NKMning maxsus axborot tizimida sizga shaxsiy kabinet ochib berishadi, unda siz kassangiz bilan bogʻliq barcha ma’lumotlarga kirish imkoniyatini olasiz. Kabinetga faqat ERI yordamida kirish mumkin.
Kabinetga keladigan birinchi xabar – bu DSQ tomonidan sizning hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi arizangizni koʻrib chiqish natijasi.
Agar hujjatlardagi ma’lumotlar haqiqatga toʻgʻri kelmasa yoki NKM texnik talablarga toʻgʻri kelmasa, sizga hisobga qoʻyishda rad etishlari mumkin. Xabarnomada koʻrsatilgan sabablar bartaraf etilgandan keyin roʻyxatdan oʻtkazish uchun takroran murojaat qilish mumkin boʻladi.
6-qadam. Fiskal ma’lumotlar operatoriga haq toʻlang
«Yangi texnologiyalar» IAMga fiskal ma’lumotlar operatori xizmatlari va fiskal modul uchun haq toʻlang.
Toʻlov miqdori – yiliga 1 BHM. Toʻlov «Bank-mijoz» tizimi yordamida www.ofd.uz da joylashtirilgan ommaviy oferta asosida amalga oshiriladi.
7-qadam. Eski fiskal xotirali NKMni roʻyxatdan oling
Sizning onlayn-NKM yoki virtual kassangiz ishga tushgandan keyin siz roʻyxatdan oʻtgan joy boʻyicha DSXOga shaxsan kelib, DSXO boshligʻi nomiga – ilgarigi fiskal xotirali NKMni roʻyxatdan olish toʻgʻrisida ariza berishingiz lozim
.
Arizada xoʻjalik yurituvchi sub’yektning rekvizitlarini (nomi, STIR, manzili), NKM modeli va zavod raqamini, roʻyxatdan olish sabablarini koʻrsating. Arizaga quyidagilarni ilova qiling:
- NKMning roʻyxatdan oʻtkazish kartochkasi;
- ushbu turgʻun shoxobchada boshqa NKM roʻyxatdan oʻtkazilmagan taqdirda - inkassatsiya xizmatida tasdiqlangan faoliyatning tugallanganligi toʻgʻrisidagi xat-bildirishnomaning nusxasi.
- kassir-operatsiyachining nazorat-kassa daftari
Hujjatlar olingandan keyin DSXO uch kun muddatda taqdim etilgan hujjatlarning toʻgʻriligi va haqqoniyligini tekshiradi, NKM roʻyxatdan oʻtkazilgan butun davr uchun yakuniy koʻrsatkichlarni oladi va roʻyxatdan oʻtkazish kartochkasi va NKMni roʻyxatdan oʻtkazish daftariga tegishli yozuvlarni kiritadi.
Shundan soʻng sizga kassir-operatsiyachi daftari va NKMning roʻyxatdan oʻtkazish kartochkasini qaytarib berishlari lozim.
8-qadam. Korxona boʻyicha onlayn-NKM (virtual kassa)ga oʻtish toʻgʻrisida buyruq chiqaring
Buyruqqa muvofiq javobgar xodimlarga mazkur qurilmani qoʻllash masalalari yuzasidan yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. Bunday buyruq bilan imzo qoʻydirib tanishtirgan ma’qul.
II. Onlayn-texnika bilan qanday ishlash kerak?
Har kunga qoidalar
- Har kuni ish boshlashdan oldin sizning javobgar xodimingiz qurilmaning ishga yaroqliligi va toʻgʻri sozlanganligini tekshirishi kerak.
- Toʻlov usuli – naqd shaklda yoki terminal orqali toʻlov amalga oshirilganligidan qat’i nazar xaridorga majburiy tartibda NKM yoki virtual kassa cheki berilishi kerak.
- Nazorat-kassa daftarini yuritish va ish kuni oxirida har bir nazorat-kassa apparati boʻyicha kunlik hisobotni olish shart emas.
- Onlayn-NKM yoki virtual kassa bilan ishlaganda naqd pul tushumi miqdoridan qat’i nazar siz uni bank kassalariga inkassatsiya xizmatlari orqali oʻzingiz belgilagan davrlarda yoki mustaqil ravishda topshirishingiz mumkin.
Agar xaridor tovarni qaytarsa
“Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Qonunga muvofiq xaridor NKM yoki virtual kassa chekini, shuningdek chekka tenglashtirilgan hujjatlarni taqdim etganda tovarni qaytarishi mumkin.
Sotuvchi xaridordan yozma ariza tushgan paytdan boshlab bir bank kuni davomida pulni qaytarib berishi shart. Buning uchun sotuvchi pullarni hisobvaraqdan oladi va kassa orqali xaridorga beradi.
Bunda sotuvchi ikki nusxada yukxati rasmiylashtiradi – bittasi tovar hisobotiga biriktiriladi, ikkinchisi – xaridorga taqdim etiladi va qaytarilgan tovar uchun pul mablagʻlarini olishga asos hisoblanadi.
Pul mablagʻlarini qaytarishda bir nusxada dalolatnoma rasmiylashtiriladi. Dalolatnoma javobgar shaxs tomonidan imzolanishi va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanishi kerak. Kassa cheklarini dalolatnoma bilan birga buxgalteriyaga topshirish darkor.
Pulni kassa orqali qaytarish uchun xaridorning F.I.O. majburiy ravishda koʻrsatilgan holda chiqim kassa orderi rasmiylashtiriladi.
Tovarlar toʻliq yoki qisman qaytarilganda realizatsiya qilishdan olingan daromad xaridorga berilgan summaga tuzatiladi. Realizatsiya qilishdan olingan daromadga tuzatish kiritish pul mablagʻlari qaytarilgan hisobot davrida amalga oshiriladi.
Agar internet oʻchib qolsa
Sizda 24 soat mobaynida oflayn-rejimda ishlash imkoniyati mavjud. Ushbu vaqt oʻtgandan keyin, agar siz fiskal ma’lumotlarni uzatmasangiz, qurilma blokirovka qilinib, ma’lumotlarni uzatish paytigacha ishlashni toʻxtatadi. Ma’lumotlarni uzatishni yaqin oradagi istalgan internet mavjud nuqtada amalga oshirish mumkin. Masalaning texnik jihati toʻgʻrisida batafsil maslahatlarni TXMda olish mumkin.
Agar savdo shoxobchasi koʻchsa
TXMga yangi manzilni koʻrsatgan holda ariza bering. TXM xodimlarining oʻzi DSQda sizning roʻyxat ma’lumotlaringizga oʻzgartirishlar kiritishadi.
Agar kassa buzilsa
TXMga iloji boricha tezroq buyurtma bering. Buni shaxsiy kabinet orqali, shaxsan borib yoki TXM koll-markazi orqali amalga oshirish mumkin.
TXM bu haqda DSXOni xabardor qiladi, ta’mirlash vaqtida esa buyurtma berilgan paytdan boshlab bir kun ichida oʻzining zaxirasidan boshqa ishlaydigan kassani oʻrnatib beradi.
Zaxira NKM oʻrnatiladigan paytga qadar cheklarni qoʻlda yozing. Chek blankalari boʻlgan daftarni DSXOda roʻyxatdan oʻtkazish lozim.
Agar sabab fiskal modul buzuqligi yoki uning axborot bilan toʻlganligida boʻlsa, ishlamaydigan modulni TXM xodimlariga qaytarib bering. Oʻrniga sizga yangisini oʻrnatib berishadi.
Nazorat xaridlari va axborotning haqiqiyligi yuzasidan cheklarni tekshirish
DSXO siz onlayn-NKM va virtual kassadan foydalanish qoidalariga rioya qilishingizni nazorat qiladi. Buning uchun quyidagilar oʻtkaziladi:
- nazorat xaridlari;
- onlayn-NKM yoki virtual kassa cheklarini DSXO ma’lumotlari bilan taqqoslash;
- qurilmani texnik talablarga toʻgʻri kelishi yuzasidan ekspertizadan oʻtkazish.
Ekspertiza uchun DSXO boshqa TXMning mutaxassislarini jalb qiladi.
Ekspertiza vaqtida sizga TXMning zaxira fondidan qurilma taqdim etishadi.
III. Agar kassa kerak boʻlmasa
Bunday vaziyatlar tadbirkorlik sub’yektlarini tugatishda, sotish hajmlari qisqarganda, shunga oʻxshash boshqa hollarda yuzaga keladi.
Onlayn-NKM va virtual kassani hisobdan olish uchun TXMga kassadan foydalanishni toʻxtatish toʻgʻrisida ariza bering.
Bir ish kuni mobaynida TXM uni DSXOga beradi.
DSXO onlayn-NKM yoki virtual kassa elektron ma’lumotlar bazasiga axborot kiritishdan oldin TXMdan kelib tushgan ma’lumotlarni tekshirish, shu jumladan joyiga chiqib tekshirish tashabbusi bilan chiqishi mumkin.
Oleg GAYeVOY