Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
2022 yildan boshlab Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobi har oyda taqdim etiladi. Bunda shaklni toʻldirish deyarli toʻliq avtomatlashtirilgan. Yanvar uchun Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobini qanday toʻldirish va nimaga e’tibor qaratishni “Norma” eksperti Dilorom SAIDOVA tushuntirdi:
– My.soliq.uz platformasida Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobinining yangi shakli paydo boʻldi (Hisob-kitob kodi 10104_26). Shakl, DSXO xabarnomasida yozilganidek, hozircha tajriba tariqasida joylashtirilgan. Soliq hisob-kitobi quyidagilar ma’lumotlari asosida deyarli avtomatik tarzda toʻldiriladi:
- EHF;
- onlayn-NKT;
- marketpleys tizimi (Internet orqali tovarlar va xizmatlarni sotish va xarid qilish uchun maydon);
- eksportda BYuD;
- soliq organlarida mavjud boshqa ma’lumotlar.
Buxgalterlarda savol tugʻilishi mumkin: 2021 yilda tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan daromadlar EHF, onlayn-NKM va BYuD asosida avtomatik tarzda shakllantirilgan. Nima oʻzgardi?
Hisob-kitob shakliga aynan qanday oʻzgartirishlar daxl qilganini tartib bilan koʻrib chiqamiz:
1. Endi nafaqat realizatsiya qilishdan olingan daromadni, balki boshqa daromadni, SSBning kamayishini va imtiyozlarni ham EHF orqali aks ettirish lozim.
2. Hisob-kitob tuzilmasi oʻzgardi.Endi u 4 ta oʻrniga 3 ta ilovani oʻz ichiga oladi. 4-ilova “Soliq solish ob’yekti sifatida qaralmaydigan daromadlar” chiqarib tashlandi.
3. 1-ilovada “Jami daromadlar” quyidagilar orqali olingan daromadlar satrlari paydo boʻldi:
- EHF (0101-satr);
- onlayn-NKM (0102-satr);
- eksportdan (0103-satr);
- bozor narxidan daromadlar (aftidan, qoʻshimcha hisoblangan daromadlar nazarda tutilmoqda) (0104-satr);
- boshqa daromadlar (0105-satr) - ushbu satrga ma’lumotlarni qoʻlda kiritish imkoniyati bilan.
Ya’ni endi dastur EHF, Onlayn-NKM va BYuD ma’lumotlari asosida olingan daromadlarni oʻzi ajratadi. 2021 yilda barcha summa rasmiylashtirish usulidan qat’i nazar bitta satrda aks ettirilar edi.
Korxona hisobot davri uchun realizatsiya qilishdan 160 mln soʻm miqdorida daromadga ega, ulardan:
- pul oʻtkazish yoʻli bilan - 85 mln soʻm;
- naqd hisob-kitobga - 55 mln soʻm.
Shuningdek, 20 mln soʻmlik bitta eksport bitimi amalga oshirilgan.
Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobining yangi shakli EHF, Onlayn-NKM va BYuD ma’lumotlarini Hisob-kitobga 1-ilovada alohida avtomatik tarzda aks ettiradi.
Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobiga 1-ilova
Jami daromadlar
|
Koʻrsatkichlar nomi |
Satr kodi |
Summa |
|
Jami daromadlar – jami (0101–0105-satrlar yigʻindisi), shu jumladan: |
010 |
160 000 000,00 |
|
Elektron hisobvaraq-fakturalardan olingan daromadlar |
0101 |
85 000 000,00 |
|
Onlayn-NKMdan olingan daromadlar |
0102 |
55 000 000,00 |
|
Eksportdan olingan daromadlar |
0103 |
20 000 000,00 |
“Realizatsiya sifatida qaraladigan daromadlar” satrlari ham endi EHF asosida toʻldiriladi. Bu daromadlarga quyidagilar kiradi:
- ishtirokchilar tarkibidan chiqish yoki ustav fondidagi hissasini kamaytirish yoxud yuridik shaxs tomonidan ishtirokchining ulushini qaytarib sotib olish hisobiga berilgan tovarlar (xizmatlar) qiymati (0301-satr);
- aksiyadordan yuridik shaxs tomonidan aksiyalar qaytarib sotib olinganda (yuridik shaxs tugatilganda - emitent tomonidan) aksiyadorga berilgan tovarlar (xizmatlar) qiymati (0302-satr);
- tovarlarni (xizmatlarni) jismoniy shaxs mehnatiga haq toʻlash hisobidan yoki dividend toʻlash hisobidan berish (0303-satr);
- tovarlarni yoki boshqa mol-mulkni qayta ishlab berish uchun berish (0304-satr);
- realizatsiya qilingan yoki bepul berilgan tovarlarni (xizmatlarni) olish huquqini taqdim etuvchi vaucherlar (0305-satr).
Buning uchun EHFni rasmiylashtirishda “Daromad turi” satriga bosing va tushuvchi roʻyxatdan zarur daromad turini tanlang.
Korxona 50 mln soʻmlik tovarlarni ta’sischiga dividend toʻlash hisobidan berdi.
Mazkur berish korxona uchun tovarni realizatsiya qilish hisoblanadi va SSBga qoʻshiladi. Uni hisobotda aks ettirish uchun EHFda “Daromad turi” satridan “Tovarlarni (xizmatlarni) jismoniy shaxs mehnatiga haq toʻlash hisobidan yoki dividend toʻlash hisobidan berish” daromadini tanlash zarur.
EHF rasmiylashtirilgandan keyin berilgan tovarning qiymati avtomatik tarzda Hisobga-kitobga 1-ilovaning 0303 va 030-satrlarida aks ettiriladi.
|
Realizatsiya sifatida qaraladigan daromadlar - jami (0301-0306-satrlar yigʻindisi), shu jumladan: |
030 |
50 000 000,00 |
|
ishtirokchilar tarkibidan chiqish yoki ustav fondidagi hissasini kamaytirish yoxud yuridik shaxs tomonidan ishtirokchining ulushini qaytarib sotib olish hisobiga berilgan tovarlar (xizmatlar) qiymati |
0301 |
0 |
|
yuridik shaxs tugatilganda hamda emitent tomonidan aksiyadordan ushbu emitent chiqargan aksiyalar qaytarib sotib olinganda aksiyadorga berilgan tovarlar (xizmatlar) qiymati |
0302 |
0 |
|
tovarlarni (xizmatlarni) jismoniy shaxs mehnatiga haq toʻlash hisobidan yoki dividend toʻlash hisobidan berish |
0303 |
50 000 000,00 |
|
tovarlarni yoki boshqa mol-mulkni qayta ishlab berish uchun berish |
0304 |
0 |
|
realizatsiya qilingan yoki bepul berilgan tovarlarni (xizmatlarni) olish huquqini taqdim etuvchi vaucherlar |
0305 |
0 |
Quyidagilarda keltirilgan boshqa daromadlar:
- SKning 297-moddasi 4, 5, 10, 11, 12, 13, 14, 17, 18, 19, 21, 22, 25 va 27-bandlarida va SKning 463-moddasi 5-qismida, Hisob-kitobda bir tomonlama EHF orqali aks ettiriladi;
- SKning 297-moddasi 6 va 23-bandlarida - standart EHF orqali daromad turini koʻrsatgan holda.
Bu haqda mutaxassis sharhida batafsil oʻqing.
Faqat boshqa daromadlar summasini qoʻlda 0105- “Boshqa daromadlar”- satriga kiritish zarur.
Korxonada 150 ming soʻm miqdorida tekin olingan mol-mulk (xizmatlar) tarzida boshqa daromad mavjud. Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobini toʻldirgunga qadar mol-mulkni oluvchi endi bir tomonlama EHFni rasmiylashtirishi kerak. EHF operatorlari boshqa daromad yuzaga kelganda bir tomonlama EHF rasmiylashtirish imkoniyatini yaratishdi. Buning uchun bir tomonlama hujjatni tanlang va bir tomonlama EHF turi - “Boshqa daromadlar”ni koʻrsating.
Shundan soʻng EHFning jadval qismida MXIK bilan boshqa daromadlar roʻyxati paydo boʻladi:
“Tekin olingan mol-mulk (olingan xizmatlar)ni tanlang va “Narxi” ustunida daromad summasini koʻrsating. Ushbu summa SKning 299-moddasiga asosan aniqlanadi.
“Joʻnatish” tugmasiga bosing. EHF joʻnatilgandan soʻng tekin mol-mulk tarzidagi daromad summasi Hisob-kitobga 1-ilovaning 0402-satrida aks ettiriladi.
Agar korxonada boshqa daromadning bir necha turi boʻlsa, siz ularni bitta EHFda aks ettirishingiz mumkin. Dasturning oʻzi avtomatik tarzda ularni tegishli satrlar boʻyicha taqsimlaydi.
E’tibor bering: asosiy vositalarning chiqib ketishidan olingan daromadlar faqat ular tugatilgan taqdirda bir tomonlama EHFda aks ettiriladi. Sotish natijasida chiqib ketishida xaridor koʻrsatilgan holda odatdagi EHF rasmiylashtiriladi.
Boshqa daromadning umumiy summasini qoʻlda Hisob-kitobga 1-ilovaning 0105-satrida koʻrsatishni unutmang.
|
Boshqa daromadlar |
0105 |
150 000,00 |
|
…. |
…. |
…. |
|
Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 297-moddasi uchinchi qismining 4, 5, 6, 10, 11, 12, 13, 14, 17, 18, 21, 22, 23, 25 va 27-bandlarida koʻrsatilgan daromadlar - jami (0401, 0402, 0403, 0404, ... 0420-satrlar yigʻindisi), shu jumladan: |
040 |
150 000,00 |
|
realizatsiya qilingan asosiy vositalar va boshqa mol-mulklar qiymati |
0401 |
0 |
|
asosiy vositalarning va boshqa mol-mulkning chiqib ketishidan olingan daromadlar |
04011 |
0 |
|
tekinga olingan mol-mulk (olingan xizmatlar) |
0402 |
150 000,00 |
4. Hisob-kitobga 2-ilovaning “Soliq solinadigan jami daromadning kamaytirilishi” aksariyat satrlari ham EHFni rasmiylashtirish orqali toʻldiriladi.
2-ilovada SKning 464-moddasiga asosan chegirmalar va SSBning kamaytirilishi, shuningdek, imtiyoz mavjud boʻlsa -imtiyozli daromad aks ettiriladi.
Imtiyozlarni aks ettirish uchun soliq toʻlovchining kabineti orqali “Soliq imtiyozlaridan foydalanish uchun murojaat” yoʻllang. Shundan soʻng imtiyoz uchun asosni koʻrsatgan holda EHF rasmiylashtiring. DSXOning xabarnomasida bu haqda batafsil oʻqishingiz mumkin.
SKning 464-moddasiga asosan EHFda aks ettiriladigan kamaytirish va chegirmalarga kelsak, hisobvaraq-fakturani toʻldirishda ularda muammolar yuzaga keladi. Umid qilamizki, tez orada soliq organlari mazkur kamaytirishlarni qanday aks ettirish yuzasidan tushuntirishlar beradi.
5. Hisob-kitobga 3-ilova “Soliq stavkasiga tuzatish kiritish boʻyicha hisob-kitob ma’lumotnomasi” oʻzgartirilmagan va ilgarigidek qoʻlda toʻldiriladi.
6. Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobining oʻzi (titul varagʻi) oʻzgarmadi. 1, 2, 3-ilovalar toʻldirilgandan soʻng, faoliyat turini tanlang va realizatsiya qilishdan olingan daromad, boshqa daromadni koʻrsating.
Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobi 1-ilova
Jami daromadlar
|
Koʻrsatkichlar nomi |
Satr kodi |
Summa |
|
Jami daromadlar - jami (0101-0105-satrlar yigʻindisi), shu jumladan: |
010 |
160 150 000,00 |
|
Elektron hisobvaraq-fakturalardan olingan daromadlar |
0101 |
85 000 000,00 |
|
Onlayn-nazorat mashinalaridan olingan daromadlar |
0102 |
55 000 000,00 |
|
Eksportdan olingan daromadlar |
0103 |
20 000 000,00 |
|
Bozor narxidan olingan daromadlar |
0104 |
0,00 |
|
Boshqa daromadlar |
0105 |
150 000,00 |
|
Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan daromad - jami (0201 - 0203-satrlar yigʻindisi), shu jumladan: |
020 |
160 000 000,00 |
|
Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan sof tushum |
0201 |
160 000 000,00 |
|
Vositachilik va topshiriq shartnomalari hamda vositachilik xizmatlari koʻrsatishga oid boshqa shartnomalar boʻyicha vositachilik xizmatlari koʻrsatadigan soliq toʻlovchilar uchun - koʻrsatilgan xizmatlar uchun haq summasi |
0202 |
0 |
|
Tovarlarni (xizmatlarni) tekinga berishdan koʻrilgan zararlar |
0203 |
0 |
|
Tovarlarning (xizmatlarning) bozor qiymatidan past narxda realizatsiya qilingan bozor qiymati va realizatsiya qilish narxi oʻrtasidagi ijobiy farq summasi |
0204 |
0 |
|
Realizatsiya sifatida qaraladigan daromadlar - jami (0301-0306-satrlar yigʻindisi), shu jumladan |
030 |
50 000 000,00 |
|
ishtirokchilar tarkibidan chiqish yoki ustav fondidagi hissasini kamaytirish yoxud yuridik shaxs tomonidan ishtirokchining ulushini qaytarib sotib olish hisobiga berilgan tovarlar (xizmatlar) qiymati |
0301 |
0 |
|
yuridik shaxs tugatilganda hamda yuridik shaxs boʻlgan emitent tomonidan aksiyadordan ushbu emitent chiqargan aksiyalar qaytarib sotib olinganda aksiyadorga berilgan tovarlar (xizmatlar) qiymati |
0302 |
0 |
|
tovarlarni (xizmatlarni) jismoniy shaxs mehnatiga haq toʻlash hisobidan yoki dividend toʻlash hisobidan berish |
0303 |
50 000 000,00 |
|
tovarlarni yoki boshqa mol-mulkni qayta ishlab berish uchun berish |
0304 |
0 |
|
realizatsiya qilingan yoki bepul berilgan tovarlarni (xizmatlarni) olish huquqini taqdim etuvchi vaucherlar qiymati |
0305 |
0 |
|
uzoq muddatli shartnomalar boʻyicha daromadlar |
0306 |
0 |
|
Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 297-moddasi uchinchi qismining 4, 5, 6, 10, 11, 12, 13, 14, 17, 18, 21, 22, 23, 25 va 27-bandlarida koʻrsatilgan daromadlar - jami (0401, 0402, 0403, 0404, ... 0420-satrlar yigʻindisi), shu jumladan: |
040 |
150 000,00 |
|
realizatsiya qilingan asosiy vositalar va boshqa mol-mulklar qiymati |
0401 |
0 |
|
asosiy vositalarning va boshqa mol-mulkning chiqib ketishidan olingan daromadlar |
04011 |
0 |
|
tekinga olingan mol-mulk (olingan xizmatlar) |
0402 |
150 000,00 |
Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobi (oʻlchov birligi soʻm)
|
Koʻrsatkichlar |
Satr kodi |
Jami |
Shu jumladan, faoliyat turlari boʻyicha |
|||||
|
Xizmat |
|
|
|
|
|
|||
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
|
Tovarlar (xizmatlar) ni realizatsiya qilishdan olingan daromadlar (Hisob-kitobning 1-ilovasi 020-satr + 030-satr) |
010 |
210 000 000,00 |
210 000 000,00 |
|
|
|
|
|
|
Faoliyat turlari boʻyicha daromadning tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan jami daromadlaridagi salmogʻi, foizda |
011 |
100 |
100 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
Boshqa daromadlar (Hisob-kitobning 1-ilovasi 040-satri - 0401-satri + 04011-satri) |
020 |
150 000,00 |
150 000,00 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
Soliq solinadigan jami daromad (010-satr + 020-satr) |
030 |
210 150 000,00 |
210 150 000,00 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
Soliq solinadigan jami daromadning kamaytirilishi (Hisob-kitobning 2-ilovasi 010-satri) |
040 |
0 |
|
|
|
|
|
|
|
Soliq bazasi - jami (030-satr - 040-satr) |
050 |
210 150 000,00 |
210 150 000,00 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
Soliq stavkasi, foizda |
060 |
x |
4 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0,00 |
|
Tuzatish kiritilgan soliq stavkasi, foizda (Hisob-kitobning 3-ilovasining 040-satri, 050-satri yoki 120-satri) |
0601 |
x |
4 |
0 |
0 |
0 |
0 |
4 |
|
Aylanmadan olinadigan soliq summasi - jami (050-satr x 061-satr), shu jumladan: |
070 |
8 406 000,00 |
8 406 000,00 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
Onlayn-kassa apparatlarini xarid qilish, oʻrnatish va ishga tushirish bilan bogʻliq xarajatlar summasi |
0701 |
|
x |
x |
x |
x |
x |
x |
|
soliq hisobida turgan joyi boʻyicha (070-satr - 0701-satr) |
080 |
8 406 000,00 |
x |
x |
x |
x |
x |
x |
Soliq toʻlovchilarning shaxsiy kabinetiga quyidagi xabarnomalar yoʻllangan:
Sizga quyidagi tavsiyalar foydali boʻlishi mumkin:
- Aylanmadan olinadigan soliq qaysi muddatlarda va qanday toʻlanadi;
- Qanday daromadlardan aylanmadan olinadigan soliqni toʻlash kerak emas.
![]()