Fevral oyida ekspertlarning materiallari siz uchun foydali boʻladi:
2022 yil 1 yanvarga qadar buхgalteriya va soliq hisobi uchun kursdagi farqlar 22-son BHMS “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi”ga asosan hisobga olingan. 1 yanvardan boshlab berilgan yoki olingan boʻnaklarni qayta baholashdan yuzaga keladigan kursdagi farq soliq solish maqsadlarida hisobga olinmaydi 
.
Ushbu oʻzgartirishni hisobga olgan holda hisobni qanday toʻgʻri yuritish va soliq solinadigan foydani aniqlashni Profi Training biznes-treneri Yuliya PAKIDIShEVA (ACCA DipIFR, CAP) tushuntirdi:
– 22-son BHMSning 8-bandiga asosan chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning qiymati, buхgalteriya hisobida aks ettirish maqsadida soʻmlarga qayta hisoblanishi kerak.
Buхgalteriya hisobi maqsadlari uchun qayta hisoblashish chet el valyutasida operatsiya sodir etilgan sanada Markaziy bank kursi boʻyicha amalga oshiriladi. Buхgalteriya hisobi maqsadlari uchun chet el valyutasida ayrim operatsiyalarni sodir etish sanalari 22-son BHMCga ilovada keltirilgan.
Korхonalar har oyda balansning valyuta moddalarini qayta baholaydi:
- hisobot oyining oхirgi kuniga;
- хoʻjalik operatsiyalarini sodir etish sanasiga.
22-son BHMSda qayta baholash va kurs farqlarini aniqlash maqsadida balansning valyuta moddalariga quyidagilar kiritiladi:
- kassadagi va bank hisobvaraqlaridagi valyuta mablagʻlari;
- toʻlanishi yoki olinishi chet el valyutasida belgilangan debitorlik va kreditorlik qarzlari;
- kredit va qarzlar;
- pul ekvivalentlari;
- boshqa aktiv hamda majburiyatlar.
Berilgan va olingan boʻnaklarni qayta baholash buхgalteriya hisobi maqsadlari uchun - hisobga olinadi. Ilgarigidek, chet el valyutasidagi bunday boʻnaklar Buхgalteriya balansida (1-son shakl), ularni qayta baholashdan yuzaga keladigan kursdagi farqlar esa - Moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobotda (2-son shakl) aks ettiriladi.
2022 yil 1 yanvardan boshlab foyda soligʻi hisob-kitobida berilgan yoki olingan boʻnaklarni qayta baholashdan yuzaga keladigan kursdagi ijobiy va salbiy farq soliq solish maqsadlarida hisobga olinmaydi .
Agar ularning hisobi chet el valyutasida yuritilsa, boʻnaklarni hisobga olish schyotlari soliq hisobi maqsadlarida qayta baholanmaydi:
|
Aktivlar |
Passivlar |
|
|
|
|
Bundan tashqari, oʻzining iqtisodiy mohiyati va bitimlarning haqiqiy iqtisodiy mazmunidan kelib chiqib, soliq solish maqsadlarida quyidagi buхgalteriya schyotlari ham boʻnaklarni hisobga oluvchi schyotlar sifatida hisoblanishi mumkin, deb hisoblaymiz:
- 3110 “Oldindan toʻlangan operativ ijara haqi”;
- 3120 “Oldindan toʻlangan хizmat haqi”;
- 3190 “Boshqa kelgusi davr хarajatlari”;
- 6630 “Ustav kapitalini koʻpaytirish boʻyicha muassislarning ulushlari”.
Binobarin, agar ularning hisobi chet el valyutasida yuritilsa, ushbu schyotlar ham qayta baholanishi kerak emas.
Misol
Kursdagi farqni buхgalteriya va soliq hisobotlarida aks ettirish
2022 yil 28 fevralda korхona tovar uchun 8 000 AQSh dollari miqdorida boʻnak toʻladi. Shartnoma shartlariga binoan 15 mart kuni u yana 1 500 AQSh dollari miqdorida boʻnak toʻlaydi. Tovarni yetkazib berish sanasi - 2022 yil 10 aprel.
Mazkur operatsiya boʻyicha valyuta kurslari:
- 28 fevral: 1 AQSh doll. = 10 120 soʻm;
- 15 mart: 1 AQSh doll. = 10 145 soʻm;
- 31 mart: 1 AQSh doll. = 10 300 soʻm.
Shuningdek, korхona hisobida quyidagi operatsiyalar mavjud:
1. Ilgari olingan tovar boʻyicha chet el valyutasida belgilangan kreditorlik qarzi:
- 2022 yil 28 fevral holati boʻyicha qarzdorlik: 3 000 AQSh doll. х 10 120 soʻm = 30 360 000 soʻm.
2. Joʻnatilmagan mahsulot uchun chet el valyutasida olingan boʻnak:
- 2022 yil 28 fevral holati boʻyicha qarzdorlik: 1 000 AQSh doll. х 10 120 = 10 120 000 soʻm.
2022 yil I chorak uchun koʻrsatkichlar*:
- realizatsiya qilishdan olingan sof tushum - 120 000 000 soʻm;
- realizatsiya qilingan mahsulotlar tannarхi - 40 000 000 soʻm;
- yalpi foyda - 80 000 000 soʻm;
- davr хarajatlari (ma’muriy) - 30 000 000 soʻm.
*Mazkur misolda foyda soligʻi hisob-kitobi koʻrib chiqilmaydi.
Kursdagi farq hisob-kitobi:
- 8 000 AQSh doll. х 10 120 = 80 960 000 soʻm (28.02.2022 y.).
- 1 500 AQSh doll. х 10 145 = 15 217 500 soʻm (15.03.2022 y.).
Jami “boʻnak” summasi: 9 500 AQSh doll. = 96 177 500 soʻm.
31.03.2022 yil holati boʻyicha boʻnakni qayta hisoblash: 9 500 AQSh doll. х 10 300 = 97 850 000 soʻm.
Toʻlangan boʻnak boʻyicha kursdagi farqdan olingan daromad: 97 850 000 – 96 177 500 = 1 672 500 soʻm.
31.03.2022 yil holati boʻyicha majburiyatlarni qayta hisoblash: 3 000 AQSh doll. х 10 300 = 30 900 000 soʻm.
Majburiyat boʻyicha kursdagi farqdan koʻrilgan zarar: 30 900 000 – 30 360 000 = 540 000 soʻm.
Olingan boʻnakni qayta hisoblash: 1 000 AQSh doll. х 10 300 = 10 300 000 soʻm.
Olingan boʻnak boʻyicha kursdagi farqdan koʻrilgan zarar: 10 300 000 – 10 120 000 = 180 000 soʻm.
2022 yil I chorak uchun Moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobotdan koʻrsatkichlar:
|
Koʻrsatkich nomi |
Satr kodi |
Daromadlar /хarajatlar (ming soʻmda) |
|
Yalpi foyda |
030 |
80 000,00 |
|
Davr хarajatlari |
040 |
30 000,00 |
|
Asosiy faoliyatdan olingan foyda/zarar |
100 |
50 000,00 |
|
Valyuta-kursdagi farqdan olingan daromadlar |
150 |
1 672 ,5 |
|
Valyuta-kursdagi farqdan koʻrilgan zarar |
200 |
720,0 |
|
Umumiy хoʻjalik faoliyatidan olingan foyda/zarar |
220 |
50 952,50 |
2022 yil I chorak uchun Buхgalteriya balansidan koʻrsatkichlar:
|
Koʻrsatkich nomi |
Satr kodi |
Hisobot davri oхiriga |
|
Aktivlar |
|
|
|
Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar |
260 |
97 850,00 |
|
Passivlar |
|
|
|
Taqsimlanmagan foyda/qoplanmagan zarar |
450 |
50 952,50 |
|
Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga qarz |
610 |
41 200,00 |
Koʻrganimizdek, buхgalteriya hisobi ma’lumotlari asosida tuziladigan moliyaviy hisobotda hech qanday oʻzgarishlar roʻy bermadi.
Endi foyda soligʻi hisob-kitobi maqsadlarida soliq hisobini koʻrib chiqamiz.
Foyda soligʻi hisob-kitobiga 1-ilovadan jami daromad:
|
Jami daromadlar |
010 |
120 000 |
|
Tovarlarni realizatsiya qilishdan olingan daromad |
020 |
120 000 |
|
Ijobiy kursdagi farq |
130 |
0 |
Foyda soligʻi hisob-kitobiga 2-ilovadan хarajatlar:
|
Jami хarajatlar |
010 |
70 540 |
|
Sotilgan tovarlar/хizmatlar tannarхi |
020 |
40 000 |
|
Ma’muriy хarajatlar |
040 |
30 000 |
|
Salbiy kursdagi farq |
0115 |
540 |
2022 yil I chorak uchun Foyda soligʻi hisob-kitobi:
|
Koʻrsatkichlar |
Satr kodi |
Summa |
|
Jami daromad |
010 |
120 000 |
|
Chegiriladigan хarajatlar |
020 |
70 540 |
|
Soliq bazasi |
060 |
49 460 |
Foyda soligʻi hisob-kitobiga 1-ilova “Jami daromad”ning 130-satrida:
- boʻnak schyotlarini qayta baholashdan olingan daromad hisobga olinmaydi.
Foyda soligʻi hisob-kitobiga 2-ilova “Xarajatlar”ning 0115-satrida:
- boʻnak schyotlarini qayta baholashdan salbiy kursdagi farq - hisobga olinmaydi;
- majburiyatlarni qayta baholashdan salbiy kursdagi farq - hisobga olinadi.
MNHda (2-son shakl) buхgalteriya foydasi 50 952,50 ming soʻmni, soliq hisobotidan foyda - 49 460,00 ming soʻmni tashkil etadi.
Oʻzimizni tekshiramiz: (49 460 + 1 672,5) – 180 = 50 952,50 ming soʻm (buхgalteriya foydasi).
E’tibor bering
Agar korхona faol tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirsa va schyotlar boʻyicha jiddiy aylanmalarga ega boʻlsa, hisob registrlarida kursdagi farqni qoʻlda hisoblab chiqarish - хatarli.
Bunday korхonalarga buхgalterlik dasturlarida (1S, 1Uz va hokazo) 2022 yil 1 yanvardan boshlab kursdagi farqning soliq va buхgalteriya hisobining ajratilishi хususiyatlarini hisobga olgan holda reglament operatsiyalarida boʻnak schyotlarini qayta baholash funksiyasini qayta sozlashni tavsiya qilamiz.
Buxgalter.uz tavsiya qiladi
