Xorijiy kompaniya Oʻzbekistondagi vakolatxonasini qanday yopadi

Xorijiy korxonaning Oʻzbekistondagi yopilgan vakolatxonasini Soliq toʻlovchilarning yagona reyestridan chiqarish bir yarim yildan ortiq tarixga aylandi. Bundan tashqari, soliqchilar ushbu vakolatxonaning sobiq rahbarini ushbu bir yarim yil davomida - vakolatxona davlat organlarini oʻz faoliyatini toʻxtatish toʻgʻrisida xabardor qilgan paytdan boshlab, soliq toʻlovchilar reyestridan chiqarilgunga qadar soliq hisobotlarini taqdim etmaganligi uchun jarimaga tortishga harakat qilmoqda.

Soliq maslahatchisi Gulnora ERGAShEVA oʻz faoliyatini toʻxtatmoqchi boʻlgan xorijiy kompaniyalarning Oʻzbekistondagi vakolatxonalari nimani nazarda tutishi kerakligini aytdi:

– Bu masalani men soliq maslahatchisi boʻlgan aniq bir tarixda koʻrib chiqishni taklif qilaman.

Vakolatxona Oʻzbekistonda manfaatlarini himoya qilgan chet el firmasining qaroriga koʻra oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Belgilangan qoidalarga muvofiq, u Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligiga xabarnoma yubordi. Shu paytdan boshlab - oʻz faoliyatini toʻxtatdi.

Keyinchalik - Soliq toʻlovchilarning yagona reyestridan chiqarishning choʻzilib ketish sabablarini aniqlash jarayonida - vazirlik soliq organlariga belgilangan muddatda vakolatxona oʻz faoliyatini belgilangan tartibda toʻxtatgani haqida ma’lumot berilgani haqida yozma soʻrovga javob berdi. Shuningdek, Soliq toʻlovchilarning yagona reyestridan chiqarish soliq organlarining vakolati ekanligini tushuntirdi. Tegishli xabarnoma zudlik bilan vakolatxona joylashgan joydagi tuman soliq inspeksiyasiga ham kelib tushgan boʻlsa, nega Soliq toʻlovchilarning yagona reyestridan chiqarish bir yarim yildan koʻproq vaqtga choʻzildi?

Fikrimcha, buning sababi shundaki, chet el kompaniyalari vakolatxonalarini yopishda soliqchilarning harakatlari qonunchilikda tartibga solinmagan. Soliq organi, ehtimol, bu holatda nima qilish kerakligini juda uzoq vaqt hal qildi. Qonunchilikdagi bu boʻshliqni bartaraf etish kerak.

02.04.2022 yildagi VMQ-150-son qarorga 2-ilova mavjud boʻlib, unda xorijiy kompaniyalarning doimiy muassasalari va alohida boʻlinmalarini soliq hisobidan chiqarish qoidalari yozilgan. Soliq toʻlovchilar reyestridan chiqarilishidan oldin soliqchilar ularning faoliyatini tekshiradilar.

Biroq, vakolatxona - bu DM yoki alohida boʻlinma emas. Ular toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida chet el kompaniyalarining vakolatxonalari yuridik shaxs hisoblanmasligi va xoʻjalik yoki tijorat faoliyatini amalga oshirmasligi koʻrsatilgan , ularni roʻyxatdan oʻtkazish qoidalari mavjud, ammo soliq toʻlovchilar reyestridan chiqarish qoidalari mavjud emas.

Soliq hisobotlarini topshirmagani uchun ma’muriy jarimaga tortilgani haqidagi xabarlar vakolatxonaning sobiq rahbari uchun qaynoq nuqta boʻldi. U ushbu jarimaga mutlaqo rozi emas, chunki roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ ham, soliq organlari ham vakolatxona oʻz faoliyatini toʻxtatgani haqida tegishli tarzda xabardor qilingan. Soliq toʻlovchilar reyestridan chiqarilishi uzoq choʻzilganiga uning aybi yoʻq. Oʻshandan beri u shunchaki hisobot topshirish huquqiga ega emas edi, chunki faoliyatini toʻxtatgan sub’yekt uchun hisobot topshirish mumkin emas edi. Soliqchilar esa shunga qaramay, oʻz soʻzida turib olishda davom etmoqda.

Soliq organi oʻz javobida «Davlat soliq xizmati organlari bazasida vakolatxona holati «tugatilgan korxonalar»ga (2024 yil sentyabr oyida!) deb oʻzgartirilganligi sababli tizim tomonidan jarima solish boʻyicha bir qator qarorlar chiqarilganini» tushuntirdi.

Menimcha, bu masalani Soliq qoʻmitasining oʻzi hal qilishi mumkin, chunki vakolatxona oʻz faoliyatini toʻxtatgani haqidagi barcha xatlar va murojaatlar ularda bor. Buning oʻrniga ular jarima toʻgʻrisidagi qaror ustidan MJtKning 245-moddasi va MJtKning 315-moddasiga muvofiq sud tartibida shikoyat qilish mumkinligini ma’lum qilishadi.

Nima qilish kerak

 Avvalambor bunday holatlarga yoʻl qoʻyib boʻlmaydi, chunki ular mamlakatning investitsion jozibadorligiga oʻta salbiy ta’sir koʻrsatadi.

Fikrimcha, muammoni quyidagicha hal qilish mumkin:

1. 02.04.2022 yildagi VMQ-150-sonli qarorga 2-sonli ilovaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish orqali xorijiy kompaniyalarning Oʻzbekiston Respublikasidagi vakolatxonalarini soliq hisobiga qoʻyish va roʻyxatdan chiqarish boʻyicha aniq yoʻriqnomalar kiritish lozim.

2. Bunda - quyidagi jihatlarga alohida e’tibor qaratilsin:

• xorijiy kompaniyalar vakolatxonalarini soliq hisobidan chiqarish tartibi va muddatlari;
• soliqchilar tomonidan qarzdorlik yoʻqligi toʻgʻrisida xulosa berish qoidalari - bank hisobvaraqlarini yopish uchun;
• vakolatxona faoliyatini yopishda soliq tekshiruvidan oʻtkazish zarurligi mezonlari.

Bunday muassasalar xoʻjalik va tijorat faoliyati bilan shugʻullanmagani uchun ularning soliqlarni toʻgʻri hisoblashi va toʻlashi soliq organlarining ma’lumotlar bazasidan tekshirilishi mumkin, bu holatda esa tekshirishning hojati yoʻq, deb hisoblayman. Yoki tugatish tekshiruvlari tayinlanadigan vaziyatlarni aniq yozib qoʻyish kerak.

3. Agar soliqchilar oʻz xulosalarini belgilangan muddatlarda berishga ulgurmasalar, yopilayotgan vakolatxonaning harakat rejasini yozib qoʻyish kerak. Hech boʻlmaganda, NHHda kechikish davrida, Reyestrdan chiqarilgan holda, yopilayotgan vakolatxona vakolatli davlat organlarini oʻz faoliyatini tugatganligi toʻgʻrisida xabardor qilgan paytdan e’tiboran soliq hisobotlarini topshirishi shart emasligi aniq koʻrsatilishi kerak.

4. Yuqorida qayd etilgan qoida va reglamentlarning barcha buzilishlari uchun davlat organi mansabdor shaxslarining javobgarligi belgilab qoʻyilishi zarur.

Oleg GAYeVOY tayyorladi