Норезидентнинг доимий муассасаси фойда солиғини қандай тўлаши керак

Тавсияда:

– норезидентнинг доимий муассасаси ташкил этилиши;
– доимий муассаса томонидан фойда солиғи ҳисоб-китоби;
– доимий муассаса томонидан фойда солиғини тўлаш ва у бўйича ҳисобот.

Норезидентнинг доимий муассасаси ташкил этилиши қандай аниқланади

Агар хорижий компания Ўзбекистон ҳудудида хизматлар кўрсатса ёки ишларни бажарса, ушбу фаолият норезидентнинг доимий муассасасини ташкил этаётган ёки ташкил этмаётганини аниқлаш лозим.

Доимий муассаса (ДМ) юридик шахс эмас, бу шунчаки Ўзбекистон ҳудудида фаолиятни амалга ошираётган норезидент компания эга бўладиган солиқ мақоми. Ушбу мақом:

• фақат солиқ солиш мақсадида фойдаланилади;
• ўзининг ёки ёлланган ходимлар орқали Ўзбекистон ҳудудида «жисмонан» ҳозир бўлган хорижий компания фаолиятига нисбатан қўлланилади.

Хорижий компаниянинг Ўзбекистон ҳудудида ҳозир бўлганини қуйидагича асослаш мумкин: 

• хизматлар кўрсатади, ишларни бажаради;
• жой, ускуна, омборхона ва бошқаларга эга бўлади;
• Ўзбекистон резиденти – жисмоний ёки юридик шахсга ўз номидан шартнома имзолашни топширади, шунинг натижасида мамлакатимизда даромадга эга бўлади. 

Қуйидагиларга асосан ДМ ташкил этилаётганлигини аниқланг: 

• СК 36-моддаси;
• иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш тўғрисидаги халқаро шартноманинг 5-моддаси, агар норезидентнинг давлати билан бундай битим тузилган бўлса.

Вазият

Норезидент фаолияти ДМни ташкил этади, лекин ДМ ҳисобга қўйилганлиги тўғрисида маълумотнома тақдим этилмади 

Россия компанияси 14 ой мобайнида объект қурилишини амалга оширмоқда.

Россия билан иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш бўйича битимнинг 5-моддаси қоидаларидан келиб чиқилса, қурилиш майдони, қурилиш, монтаж қилиш ёки йиғиш объекти (ёхуд улар билан боғлиқ техник назорат қилиш фаолияти) 12 ойдан ортиқ муддат мобайнида мавжуд бўлса ёки фаолият кўрсатилаётган бўлса, у ҳолда норезидентнинг доимий муссасаси ташкил этилади.

Шу тариқа, Россия компаниясининг объектни қуриш бўйича фаолияти доимий муассаса ташкил этилишига олиб келади.
Норезидент томонидан солиқ ҳисобига қўйилганлиги тўғрисида маълумотнома тақдим этилмаган.
Фойда солиғини қандай тўлаш керак?

– Россия компанияси фаолиятни амалга ошириш бошланган санадан бошлаб 30 кун ичида ишлар бажарилган жойда ДМни ўз вақтида солиқ ҳисобига қўйиш бўйича жавобгар бўлади .

Россия компанияси контракт бўйича солиқ ҳисобига қўйилганлиги тўғрисида маълумотнома такдим этмагунча тўлов манбаида солиқ ушламасдан даромад тўлашга ҳақли эмассиз .

Корхонангиз тўлов манбаида 20% ставкада солиқ ушлашга мажбур .

Кейинчалик маълумотнома тақдим этилганда ушлаб қолинган солиқ суммаси ДМнинг солиқ мажбуриятлари ҳисобига ҳисобга олинади .

Вазият

Доимий фаолият юритиш жойи ДМ ташкил этади  

Швейцария фирмаси Ўзбекистон корхонасининг тиббиёт ускуналарига хизмат кўрсатади, шу мақсадда ходимларини юборади. Шартномага мувофиқ хизмат кўрсатиш муддати – кетма-кет 12 ойлик давр мобайнида 8 ой.

Ушбу ҳолатда ДМ ташкил этиладими?

 – Иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш тўғрисидаги битимнинг 5-моддаси 1-бандига мувофиқ, «доимий муассаса» атамаси доимий фаолият юритиш жойини англатади, у орқали корхона қисман ёки тўлиқ тадбиркорлик фаолиятини амалга оширади.

Бироқ мазкур Битимда, агар хизматлар кўрсатилса, ДМ ташкил этиладиган муддат назарда тутилмаган.

Хизматлар кўрсатиш исталган кетма-кетликдаги 12 ойлик давр мобайнида камида 183 кун давом этишини белгилайдиган СК 36-моддаси 3-қисми 2-бандига амал қилинг.

Кўриб чиқилаётган ҳолатда Ўзбекистон ҳудудида тиббиёт ускуналарига хизмат кўрсатиш муддати

8 ойни ташкил этади.

Ўз навбатида, Швейцария компанияси фаолияти ДМ ташкил этилишига олиб келади.

Битимнинг 7-моддасига мувофиқ солиқ имтиёзларини қўллай олмайсиз. 

Демак, бундай ҳолатда норезидентдан ДМ сифатида ҳисобда турганлиги тўғрисида маълумотномани сўраш лозим . У мавжуд бўлмаганда норезидент даромадидан 20% миқдорида солиқ ушлаб қолинг.

Кейинчалик ДМ сифатида ҳисобда турганда ушлаб қолинган солиқ суммаси ҳисобга олинади.

Вазият

Чет эл корхонаси Ўзбекистон корхонасида маҳаллий ходимларни ўқитиш бўйича хизматларни кўрсатади  

Швеция корхонаси йилда бир марта бир ойдан кам бўлган муддатга Ўзбекистон корхонасининг ускуналарида ишларни бажаришга ўқитиш учун мутахассисларини жўнатади. 
Ўзбекистон ва Швеция ўртасида иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш бўйича халқаро шартнома мавжуд эмас.

Бу ҳолда ДМ ташкил этиладими?

– СК 36-моддасига мурожаат қиламиз. Ушбу модданинг 3-қисми 2-бандида чет эл юридик шахси томонидан ўз хизматчилари ёки шу мақсадлар учун ёллаган бошқа ходимлар орқали хизматлар кўрсатиш, башарти бундай фаолият исталган кетма-кетликдаги 12 ойлик давр мобайнида камида

183 кун давом этса, ДМ ташкил этишига олиб келиши кўрсатилган.

Шартнома бўйича швециялик мутахассислар Ўзбекистонга бир ойдан ошмайдиган муддатга келганлар. Ўз навбатида, норезидентнинг ДМ ташкил этилмайди, Швеция компаниясида ДМ сифатида солиқ ҳисобига қўйиш бўйича мажбурият пайдо бўлмайди. Бироқ, хизматлар кўрсатганлик учун норезидентга тўланадиган даромад тўлов манбаида фойда солиғи солинадиган даромад таркибига киради .

20% ставкадаги фойда солиғи норезидентга тўланадиган умумий даромад суммасидан ушлаб қолиниши лозим .

Вазият

Халқаро битимларга мувофиқ ДМ турли шартларда ташкил этилади  

Ўзбекистон корхонаси билан Туркия компанияси ўртасидаги шартномага мувофиқ, қурилиш ишлари 25 ой давомида бажарилади. Бунда пудратчи қурилиш ишларининг бир қисмини субпудратчи – Россия компаниясига тақдим этади.

Ўзига тегишли ишларнинг қисмини субпудратчи 13 ой мобайнида бажаради.

Хорижий компанияларда ДМ ташкил этиладими?

– Ўзбекистон ва Туркия ўртасида Иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш бўйича битим 1996 йил 8 майда (1997 йил 30 сентябрдан кучга кирган) тузилган.

Ўзбекистон ва Россия ўртасида Иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш бўйича битим 1994 йил 2 мартда (1995 йил 27 июлдан кучга кирган) тузилган.

Ҳар бир норезидентни алоҳида кўриб чиқамиз.

Хорижий компанияларда ДМ ташкил этилганлигини аниқлаш учун 5-модда «Доимий муассаса»га мурожаат қиламиз. Туркия билан тузилган Битимда ушбу муддат 36 ойни, Россия билан тузилган Битимда 12 ойни ташкил этади. Бу пудратчининг қурилиш фаолияти давомийлиги 36 ойдан ошса, ДМ ташкил этилишига олиб келишини англатади.

Бизнинг ҳолатда Туркия компаниясида ДМ ташкил этилмайди, чунки қурилиш муддати 25 ой этиб белгиланган.

Субпудратчининг фаолияти эса ДМ ташкил этилишига олиб келади, чунки Россия билан тузилган Битимда белгиланган муддатдан ошиб кетади.

Ўзбекистон корхонаси Туркия компаниясидан унинг Туркиядаги солиқ резидентлиги тўғрисидаги ҳужжатни сўраши лозим . Ҳужжат мавжуд бўлганда даромад тўланган пайтда Туркия компаниясига тегишли қисмидан фойда солиғи ушлаб қолинмайди.

Россия компаниясига келсак, кўриб чиқилаётган ҳолатда унинг фаолияти ДМ ташкил этилишига олиб келади, чунки Битимнинг 5-моддаси 3-бандида ДМ ташкил этилишига олиб келадиган қурилиш майдонининг муддати 12 ойдан ортиқ этиб белгиланган. Тегишинча, Россия компанияси Ўзбекистонда фаолиятни амалга ошира бошлаган пайтдан бошлаб 30 кун мобайнида ДМ сифатида солиқ ҳисобига туриши шарт .

Вазият

Ходимларни тақдим этиш бўйича шартнома тузилди  

Хорижий компания Ўзбекистон корхонасига малакали ходимларини корхонангизда муайян ишларни бажариш учун юборди.

Шартнома узоқ муддатли, 1 йилдан ортиқ муддатга тузилган.

Хорижий компания фаолияти ДМ ташкил этилишига олиб келадими?

– Шартнома муддатидан қатъи назар, норезидент фаолияти фақат қуйидаги шартлар бир вақтда бажарилган тақдирда ДМ ташкил этилишига олиб келмайди :

1) ходимлар қайси юридик шахсга берилган бўлса, ўша юридик шахс номидан ва унинг манфаатларини кўзлаб ҳаракат қилади, яъни корхонангиз манфаатларини кўзлаб ҳаракат қилса;

2) ходимларни берган юридик шахс ушбу ходимларнинг иш натижалари учун жавобгар бўлмаса;

3) хорижий компаниянинг ходимларни беришдан олган даромади ушбу ходимларни бериш юзасидан календарь йилда қилган харажатлари умумий суммасининг 10%идан ошмаса.

Норезидентдан бундай хизматлар кўрсатишга харажатлар суммасини тасдиқлаш учун бошланғич ҳужжатлар нусхасини, унга чет эллик ходимларнинг даромадларини қўшган ҳолда сўранг. Улар қуйидагилар бўлиши мумкин:

• ходимларни тақдим этувчи юридик шахс – норезидент билан ходимлар ўртасида тузилган шартномалар;
• иш ҳақи бўйича қайдномалар.

Ушбу масала юзасидан солиқ тўғрисидаги қонунчиликда ҳужжатлар рўйхати аниқлаштирилмаган. Ҳар бир алоҳида ҳолатда компаниялар мустақил равишда ҳужжатлар рўйхати бўйича келишиб олишлари мумкин. Асосийси, солиқ органларига юқорида келтирилган учта шарт бажарилганлигини исботлаш. Фақат ушбу шартларга риоя қилинганда чет эллик ходимларни тақдим этиш билан боғлиқ бўлган норезидентнинг хизматлари Ўзбекистон ҳудудидан ташқарида кўрсатилган ҳисобланади .

Мазкур талаблар бажарилмаганда :

• норезидентнинг чет эллик ходимларни Ўзбекистон ҳудудида ишлаш учун юридик шахсга бериш бўйича фаолияти ДМ ташкил этилишига олиб келади; 
• норезидент ДМ сифатида рўйхатдан ўтиши шарт.

Доимий муассаса фойда солиғини қандай ҳисоблайди

Фаолиятини ДМ ташкил этган ҳолда амалга ошираётган норезидент фойда солиғини ҳисоблаб чиқариш ва тўлашни умумий тартибда, лекин ўзига хос хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда мустақил равишда амалга оширади . 

Даромадлар

ДМнинг жами даромадига унинг фаолияти билан боғлиқ бўлган, Ўзбекистонда уни амалга ошириш бошланган санадан эътиборан олинган даромадларнинг қуйидаги турларини киритинг:

• норезидент томонидан Ўзбекистон ҳудудида фаолиятини ДМ орқали амалга ошириш натижасида олинган даромадлар;
• норезидентнинг Ўзбекистондаги ДМ мулкига эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва (ёки) уни тасарруф қилишдан олган даромадлари;
• норезидентнинг даромадлари, шу жумладан унинг бошқа давлатлардаги таркибий бўлинмаларининг Ўзбекистондаги ДМ орқали амалга ошириладиган фаолиятга айнан ўхшаш ёки бир хил фаолиятни амалга оширишдан оладиган даромадлари;
• Ўзбекистондаги манбалардан олинган ДМга тегишли бошқа даромадлар ;
• ДМ фаолияти билан боғлиқ Ўзбекистон ҳудудидан ташқаридаги манбалардан олинган даромадлар.

Вазият

Норезидент Ўзбекистонда ҳам, унинг ҳудудидан ташқарида ҳам битта лойиҳа ёки алоқадор лойиҳалар доирасида фаолиятни амалга оширади 

Норезидент Ўзбекистон Республикасида ҳам, унинг ҳудудидан ташқарида ҳам ўзининг Ўзбекистон Республикасидаги доимий муассасаси билан биргаликда бажариладиган битта лойиҳа ёки алоқадор лойиҳалар доирасида тадбиркорлик фаолиятини амалга оширади.

Ушбу ҳолатда нима даромад ҳисобланади?

– Бундай ҳолатда худди шундай ёки айнан ўхшаш фаолият билан худди шундай ёки айнан ўхшаш шароитлардаги фаолиятда банд бўлган якка ва алоҳида шахс бўлганида ҳамда ўзи доимий муассасаси бўлган норезидентдан мустақил равишда фаолият кўрсатганида олиши мумкин бўлган даромад бундай доимий муассасанинг даромади деб ҳисобланади .

Вазият

Товарларни (хизматларни) норезидентнинг бошқа таркибий бўлинмаси сотади  

Норезидентнинг ДМ томонидан Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган товарларни (хизматларни) норезидентнинг Ўзбекистон ҳудудидан ташқарида жойлашган бошқа таркибий бўлинмаси реализация қилади.

Ушбу ҳолатда нима ДМнинг даромади саналади?

– Бундай ҳолатда худди шундай ёки айнан ўхшаш фаолият билан худди шундай ёки айнан ўхшаш шароитлардаги фаолиятда банд бўлган якка ва алоҳида шахс бўлганида ҳамда ўзи доимий муассасаси бўлган норезидентдан мустақил равишда фаолият кўрсатганида олиши мумкин бўлган даромад бундай доимий муассасанинг даромади деб эътироф этилади .

ДМнинг бундай норезидентнинг бош офиси ёки бошқа таркибий бўлинмалари олдидаги мажбуриятлари бўйича юзага келадиган курсга оид фарқлар ДМ даромадлари (харажатлари) жумласига киритилмайди .

Эътибор беринг

Агар норезидентнинг Ўзбекистон ҳудудида биттадан ортиқ ДМ бўлса, солиқ базаси ва солиқ суммаси ҳар бир муассаса учун алоҳида ҳисобланади .

Харажатлар

Солиқ базасини аниқлаш чоғида Ўзбекистондаги фаолиятдан ДМ орқали солиқ солинадиган даромадлар олиш билан бевосита боғлиқ бўлган харажатлар ДМнинг чегирмалари жумласига киритилади .

Харажатларни Ўзбекистонда ёки унинг ҳудудидан ташқарида қилинганидан қатъи назар, чегириб ташланг, чегириб ташланмайдиган харажатлар бундан мустасно .

Ўзбекистон норезидентига ДМ томонидан тўланадиган қуйидаги кўринишдаги суммалар ҳам чегирилмайди :

• ушбу норезидентнинг мулкидан ёки интеллектуал мулкидан фойдаланганлик ёки фойдаланиш ҳуқуқини берганлик учун роялти, гонорарлар, йиғимлар ва бошқа тўловлар;
• ушбу норезидент томонидан ДМга кўрсатилган хизматлар учун харажатлар;
• ушбу норезидент томонидан ДМга берилган заёмлар бўйича пул мукофотлари;
• ушбу норезидентнинг Ўзбекистондаги ДМ орқали фаолиятидан даромадлар олиш билан боғлиқ бўлмаган харажатлар;
• ушбу норезидентнинг Ўзбекистонда ДМ орқали фаолиятни амалга ошириш билан боғлиқ бўлмаган бошқарувга оид ва умуммаъмурий харажатлари.

Доимий муассаса қандай қилиб фойда солиғини тўлайди ва у бўйича ҳисобот тақдим этади 

ДМ орқали фаолиятини амалга ошираётган норезидентлар ДМнинг солиқ бўйича ҳисобда турган жойидаги солиқ органига солиқ ҳисоботини қуйидагича тақдим этадилар  :

• ҳисобот даври (чорак) якунлари бўйича – ҳисобот давридан кейинги ойнинг 20-санасидан кечиктирмай;
• солиқ даври (йил) якунлари бўйича – солиқ даври ўтгандан кейинги йилнинг 1 мартидан кечиктирмай.

Шунингдек, ДМ ўтган солиқ давридан кейинги йилнинг 1 мартидан кечиктирмай солиқ ҳисобига қўйилган жойдаги солиқ органига Ўзбекистондаги фаолияти тўғрисидаги ҳисоботни (ихтиёрий шаклда) ҳам тақдим этади. ДМ солиқни солиқ ҳисоботини тақдим этиш муддатидан кечиктирмай тўлайди  .

ДМнинг жорий солиқ давридан олдинги солиқ даври учун киритилган тузатишлар ҳисобга олинган ҳолда жами даромади 10 млрд сўмдан ошса, ДМ ҳар ойлик бўнак тўловларини ҳисобот даври ҳар бир ойининг 23-санасидан кечиктирмай тўлайди  .

Фойда солиғини тўлаш тартиби ҳақида батафсил тавсияда ўқинг.

Норезидентларга тегишли ДМ Фойда солиғи ҳисоб-китобини тўлдиришнинг умумий тартибидан ташқари қуйидаги кўрсаткичларни ҳам акс эттиради:

Соф фойдадан олинадиган солиқ суммаси солиқ ҳисоботини тақдим этиш муддатидан кечиктирмай бюджетга тўланади .

Эътибор беринг

ДМ фаолиятини календарь йил тугагунига қадар тугатган тақдирда, солиқ ҳисоботи ва Ўзбекистондаги фаолияти тўғрисидаги ҳисобот фаолият тугатилганидан кейин 1 ойдан кечиктирмай тақдим этилиши керак. Солиқни фаолият тугагунга қадар тўланг .