Жамиятнинг МЧЖ устав фондидаги улушлари қандай тасарруф этилади
01.12.2023
Тавсияда:
– устав фондида ўзгаришларни расмийлаштириш;
– жамият улушларини таъсисчилар ўртасида тақсимлаш;
– таъсисчилар ва учинчи шахсларга жамият улушини сотиш;
– жамият улушини таъсисчиларга дивидентлар ҳисобига реализация қилиш;
– устав фондини жамият улушига камайтириш;
– тугатиш чоғида мулк ва фойдани тақсимлашда жамият улушлари ҳисоби.
Таъсисчининг улуши жамиятга ўтган кундан бошлаб бир йил ичида МЧЖ иштирокчиларининг умумий йиғилиши қуйидаги қарорлардан бирини қабул қилишилозим 
:
- жамиятнинг барча иштирокчилари ўртасида уларнинг жамият устав фондидаги улушларига мутаносиб равишда тақсимлаш;
- жамиятнинг барча ёки айрим иштирокчиларига ва (ёки), агар бу жамиятнинг уставида тақиқланган бўлмаса, учинчи шахсларга сотиш;
- жамият улушига устав фондини камайтириш.
Устав фондидаги ўзгариш қандай расмийлаштирилади
Жамият улуши тўғрисидаги масала ечими учун:
- жамият иштирокчилари умумий йиғилишини чақиринг;
- таъсисчилар қарорларини баённома билан расмийлаштиринг.
Эътибор беринг
Фақат жамият иштирокчиларининг умумий йиғилишининг бир овоздан қабул қилган қарори асосида :
- унинг иштирокчиларининг улушлари миқдори ўзгариши натижасида жамиятнинг иштирокчиларига улушларни сотиш;
- учинчи шахсларга улушларни сотиш;
- таъсис ҳужжатларига улушларни сотиш билан боғлиқ бўлган ўзгартиришларни киритиш.
Агар жамият улуши МЧЖ иштирокчилари ўртасида тақсимланса:
- таъсисчиларнинг йиғилишида таъсис ҳужжатларига ўзгартириш киритиш тўғрисида қарор қабул қилинг;
- ушбу қарор қабул қилинган кундан бошлаб бир ой ичида давлат рўйхатидан ўтказиш учун ўзгартирилган таъсис ҳужжатларини тақдим этинг.
Агар улуш жамият иштирокчиларига ва (ёки) учинчи шахсларга сотилса:
- иштирокчиларнинг умумий йиғилишини улуш тўлиқ тўланганда ўтказинг;
- жамият иштирокчилари томонидан улуш тўловлари натижасини тасдиқлаш ва таъсис ҳужжатларига ўзгартириш киритиш тўғрисида қарор қабул қилинг.
Ушбу қарор қабул қилинган кундан бошлаб бир ой ичида юридик шахсларни давлат рўйхатидан ўтказувчи органга қуйидагиларни тақдим этинг :
- янги таҳрирдаги таъсис ҳужжатларини;
- жамият томонидан сотилган улуш тўловини тасдиқловчи ҳужжатларни.
Жамият улуши таъсисчилар ўртасида қандай тақсимланади
Жамият улушини унинг барча иштирокчилари ўртасида уларнинг жамият устав фондидаги улушларига мутаносиб равишда тақсимланг.
Жамият улушини тақсимлаш ва иштирокчиларга бепул бериш натижасида:
- жамият молиявий фаолиятдан зарар кўради;
- таъсисчилар бепул олинган мулк кўринишида даромад олишади.
Юридик шахс бўлган таъсисчи солиқ мажбуриятларини мустақил амалга оширади.
Агар МЧЖ таъсисчиси жисмоний шахс бўлса, унинг учун бепул олинган мулк солиқ агентида ЖШДС солинадиган моддий наф тарзидаги даромад ҳисобланади .
Ташкилот билан меҳнатга оид муносабатларда бўлмаган таъсисчи – жисмоний шахс:
- ЖШДС суммасини ташкилотнинг кассасига ёки ҳисобрақамига киритиши;
- даромаддан ЖШДС ушлаб қолмаслик тўғрисида ёзма ариза тақдим этиши мумкин . Бунда у солиқ органларига тақдим этилган жами йиллик даромад тўғрисидаги декларация асосида ЖШДС тўлаши лозим .
Агар таъсисчи ташкилотингизнинг ходими ҳисобланса, унинг иш ҳақидан ва бошқа даромадларидан ЖШДС ушлаб қолинг.
Ташкилот ҳисобидан ЖШДС тўланганда унинг учун бу чегирилмайдиган харажат, жисмоний шахс учун эса – моддий наф кўринишидаги даромад ҳисобланади .
Агар таъсисчи ташкилотингиз ходими бўлса, ЖШДСни унинг меҳнат ҳақидан ушлаб қолинг.
Жамият улушини тақсимлашда жамиятда солиқ солиш:
- улушнинг бепул берилиши ҚҚСдан озод этади ;
- улушнинг жисмоний шахсга бепул берилишидан зарарни Фойда солиғи ҳисоб-китобида чегирилмайдиган харажатлар таркибига киритинг .
Бухгалтерия ҳисобида ишчи счётлар режасига 8630 «Компанияга тегишли акциялар» контрпассив счётини киритиш тавсия этилади.
Мисол
Жамият таъсисчилари орасида улушнинг тақсимланиши
«Альфа» МЧЖ устав фонди 100 000 минг сўмни ташкил қилади, унда улушлар қуйидагича тақсимланган:
«Баҳор» МЧЖ – 50 % ёки 50 000 минг сўм;
жисмоний шахс Норматов Т. В. – 30 % ёки 30 000 минг сўм;
жамиятнинг улуши – 20 % ёки 20 000 минг сўм.
«Альфа» МЧЖ иштирокчилари умумий йиғилиши жамиятнинг улушини унинг таъсисчилари орасида уларнинг улушига мутаносиб равишда тақсимлаш тўғрисида қарор қабул қилишди.
«Баҳор» МЧЖнинг улуши жамият улушини ҳисобга олмаганда 62,5 % (50 000 : (50 000 + 30 000) х 100), унга 12 500 минг сўм тегишли бўлади (20 000 х 62,5 %).
Жисмоний шахс Норматов Т. В.нинг улуши жамият улушини ҳисобга олмаганда 37,5 % (30 000 : (50 000 + 30 000) х 100), унга 7 500 минг сўм тегишли бўлади (20 000 х 37,5 %).
Жамият улуши тақсимланганидан сўнг «Альфа» МЧЖнинг устав фонди 100 000 минг сўм миқдорида сақланиб қолади, ундаги улушлар қуйидагича тақсимланади:
«Баҳор» МЧЖ – 62,5 % ёки 62 500 минг сўм;
жисмоний шахс Норматов Т. В – 37,5 % ёки 37 500 минг сўм;
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
||
|
Жамият иштирокчиларига улушлар бепул берилишидан зарар акс эттирилди |
20 000 |
8630 |
|
|
Устав фондидаги жамият улуши унинг таъсисчилари орасида тақсимланди |
12 500 7 500 |
8330
|
8330 |
Жамиятнинг улушини унинг таъсисчиларига ёки учинчи шахсларга сотилиши қандай ҳисобга олинади
Жамиятга тегишли улушни қуйидагиларга сотиш мумкин:
- МЧЖнинг бир ёки бир нечта иштирокчиларига;
- агар устав билан тақиқланмаган бўлса, учинчи шахсларга.
Ҳар қандай ҳолатда ҳам сотиш шартлари тўғрисидаги қарор иштирокчилар умумий йиғилишининг бир овоздан қабул қилинган қарори асосида қабул қилинади.
Агар жамиятнинг улуши номинал қийматдан юқори ёки паст қийматда сотилса, ташкилот мос равишда молиявий фаолиятдан даромад ёки зарар кўради.
Жамият ўзига тегишли улушни сотганда солиқ солиш:
- улушнинг сотилиши ҚҚСдан озод этилган ;
- фойда солиғини ёки айланмадан олинадиган солиқни ҳисоблашда жами даромад таркибига киритинг .
Мисол
Жамиятнинг улуши учинчи шахсларга сотилганда
«Альфа» МЧЖ устав фонди 100 000 минг сўм ва улушлар қуйидагича тақсимланган:
«Баҳор» МЧЖ – 50 % ёки 50 000 минг сўм;
жисмоний шахс Норматов Т. В. – 30 % ёки 30 000 минг сўм;
жамиятнинг улуши – 20 % ёки 20 000 минг сўм.
«Альфа» МЧЖ иштирокчиларининг умумий йиғилиши бир овоздан жамият улушини учинчи шахсга – жисмоний шахс Норматова Р. М.га номинал қийматидан юқори нархда – 25 000 минг сўмга сотиш бўйича қарор қабул қилди.
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
||
|
Жамият улуши учинчи шахсга сотилди |
20 000 5 000 |
8630 |
|
|
Жамият улушининг учинчи шахсга ўтиши акс эттирилди |
20 000 |
8330 |
8330 |
Жамият улушини таъсисчиларга дивидентлар ҳисобига реализация қилишни қандай ҳисобга олиш керак
Корхона таъсисчилари соф фойдани тақсимлаш ва кейинчалик жамият улушини сотиб олиш муносабати билан дивидендлар миқдорини тақсимлаш тўғрисида қарор қабул қилишлари мумкин. Ушбу қарорлар жамият иштирокчиларининг умумий йиғилиши баённомасида акс эттирилиши керак.
Фойдани тақсимлаш ва дивидендларни тўлаш шартлари ҳақида маълумот олиш учун тавсияни ўқинг.
Мисол
Дивиденд ҳисобига жамият улушини сотиб олиш
«Альфа» МЧЖ устав фонди 100 000 минг сўмни ташкил қилади, улушлари қуйидагича тақсимланган:
- «Баҳор» МЧЖ – 50 % ёки 50 000 минг сўм;
- жисмоний шахс Норматов Т. В. – 30 % ёки 30 000 минг сўм;
- жамиятнинг улуши – 20 % ёки 20 000 минг сўм.
«Альфа» МЧЖ иштирокчиларининг умумий йиғилиши 30 000 минг сўм соф фойдани таъсисчилар орасида уларнинг устав капиталидаги улушларига мутаносиб равишда тақсимлаш тўғрисида қарор қабул қилди. Бунда жамиятнинг улуши фойдани тақсимлашда ҳисобга олинмайди.
Шу билан бирга дивидендларнинг бир қисми – 20 000 минг сўм жамият улушини номинал қийматида сотиб олиш учун йўналтирилади. Дивидендларнинг қолган қисми пул кўринишида тўланади.
Ҳисоб-китоб қуйидагича:
- «Баҳор» МЧЖнинг улуши жамият улушини ҳисобга олмаган ҳолда 62,5%ни (50 000: (50 000 + 30 000) х 100) ташкил қилади, у 18 750 минг сўм миқдорида дивидендлар олиш ҳуқуқига эга (30 000 х 62,5%);
- жисмоний шахс Т. В. Норматовнинг жамият улушини ҳисобга олмаган ҳолда 37,5%ни (30 000 : (50 000 + 30 000) х 100) ташкил қилади, у 11 250 минг сўм миқдорида дивидендлар олиш ҳуқуқига эга (30 000 х 37,5%).
Дивидендлар кўринишидаги даромад солиғи:
- «Баҳор» МЧЖ – 937,5 минг сўм (18 750 х 5%);
- жисмоний шахс Норматов Т. В. – 562,5 минг сўм (11250 х 5%)ни ташкил қилади.
Солиқ ушлаб қолингандан кейин тўланадиган дивидендлар миқдори:
- «Баҳор» МЧЖга – 17 812,5 минг сўм (18 750 – 937,5);
- жисмоний шахс Норматов Т. В.га – 10 687,5 минг сўмни (11250 – 562,5) ташкил қилади.
Компания улушини сотиб олиш учун қуйидаги суммалар юборилади:
- «Баҳор» МЧЖ – 12 500 минг сўм (20 000 х 62,5%);
- жисмоний шахс Норматов Т. В. – 7 500 минг сўм (20 000 х 37,5%).
Дивидендларнинг қолган қисми пул кўринишида тўланади:
- «Баҳор» МЧЖ – 5 312,5 минг сўм (17 812,5 – 12 500);
- жисмоний шахс Норматов Т. В. – 3 187,5 минг сўм (10 687,5 – 7 500).
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
||
|
Корхонанинг соф фойдаси тақсимланди |
18 750 |
||
|
Дивидент кўринишидаги даромад солиғи ушлаб қолинди |
937,5 |
||
|
Жамият улушини сотиб олишга йўналтирилган дивидендлар |
12 500 |
8630 |
|
|
Жамият улушининг таъсисчиларга ўтиши акс эттирилди |
12 500 |
8330 |
8330 |
|
Дивидендлар пул кўринишида тўланди |
5 312,5 |
||
Жамият устав жамғармасини улуш ҳисобига қандай камайтириш мумкин
Тақсимланмаган (сотилмаган) жамият улуши қуйидаги ҳолларда сўндирилади:
- таъсисчилар умумий йиғилиши томонидан бундай қарор қабул қилинганда;
- агар улуш сотилмай қолса.
Жамият улуши сўндирилганда таъсисчиларнинг устав фондидаги қўйилмаларининг номинал қиймати ўзгармайди. Фақат улушларнинг фоиз миқдори ўзгаради.
Мисол
Жамият улушининг сўндирилиши
«Альфа» МЧЖ устав фонди 100 000 минг сўм ва улушлар қуйидагича тақсимланган:
- «Баҳор» МЧЖ – 50 % ёки 50 000 минг сўм;
- жисмоний шахс Норматов Т. В. – 30 % ёки 30 000 минг сўм;
- жамиятнинг улуши – 20 % ёки 20 000 минг сўм.
«Альфа» МЧЖ иштирокчиларининг умумий йиғилиши жамиятнинг улушини сўндириш ва таъсис ҳужжатларига тегишли ўзгартиришлар киритиш тўғрисида қарор қабул қилишди.
Жамият улуши сўндирилгандан сўнг «Альфа» МЧЖнинг устав фонди 80 000 минг сўмни ташкил этди ва ундаги улушлар қуйидагича тақсимланади:
- «Баҳор» МЧЖ – 50 000 минг сўм, бу ўз ўринда 62,5% (50 000: (50 000 + 30 000) х 100)ни ташкил этади;
- жисмоний шахс Норматов Т. В. – 30 000 минг сўм, бу эса 37,5% (30 000 : (50 000 + 30 000) х 100)ни ташкил қилади.
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
||
|
Устав фондидаги жамият улуши сўндирилди |
20 000 |
8330 |
8630 |
Жамият тугатилганда фойда ва мол-мулкни тақсимлашда унинг улуши инобатга олинадими
Жамиятга тегишли улуш қуйидагиларда ҳисобга олинмайди :
- жамият иштирокчиларининг умумий йиғилиши овоз бериш натижаларини аниқлашда;
- унинг тугатилишида фойда ва мол-мулкни тақсимлашда.
Мисол
Жамият тугатилганда фойда ва мулкни тақсимлаш жараёнида унинг улуши ҳисоби
«Альфа» МЧЖ устав фонди 100 000 минг сўм ва улушлар қуйидагича тақсимланган:
- «Баҳор» МЧЖ – 50 % ёки 50 000 минг сўм;
- жисмоний шахс Норматов Т. В. – 30 % ёки 30 000 минг сўм;
- жамиятнинг улуши – 20% ёки 20 000 минг сўм.
«Альфа» МЧЖ иштирокчиларининг умумий йиғилиши бир овоздан жамиятни ихтиёрий тугатиш тўғрисида қарор қабул қилди. Фойда ва мулкни тақсимлашда жамият улуши ҳисобга олинмайди.
Жамиятни тугатишда фойда ва мулкнинг тақсимоти қуйидаги нисбатларда тақсимланади:
- «Баҳор» МЧЖ – 62,5 % (50 000 : (50 000 + 30 000) х 100);
- Жисмоний шахс – Норматов Т. В. – 37,5 % (30 000 : (50 000 + 30 000) х 100).
Чтобы получать новости от Buxgalter.uz первыми, подписывайтесь на Telegram-канал
Публикации по теме:
Наша страница
Канал в телеграм 