Бухгалтерский учет и налогообложение в Узбекистане

ТМЗларни асосий воситалар таркибига ҳар доим ҳам ўтказиб бўлмайди, бошланғич қийматдаги хатолик эса активнинг бутун хизмат муддати давомида унга эргашиб юради. Buxgalter.uz сайтида ҳозирда амалда бўлган 5-сон БҲМСни ҳисобга олган ҳолда, ТМЗларни асосий воситаларга хатосиз ўтказиш тартибини тушунтирамиз.

Корхона эскирган ишлаб чиқариш ускунасини тугатмоқда. Қисмларга ажратиш натижасида олинган деталлар ва материалларни 5-сон БҲМС қоидаларига биноан қандай тўғри расмийлаштириш ва кирим қилиш керак?

2026 йил 1 сентябрдан Ўзбекистонда МҲЭКМ ўзгаради – Президентнинг 23.06.2026 йилдаги ПФ-115-сон Фармонига асосан у 1 271 000 сўмдан 1 360 000 сўмгача ошади. Бу сана йил давомида ходимларига моддий ёрдам ҳисоблаган ёки ҳисоблашни режалаштираётган ҳар бир иш берувчига тааллуқли: бундай тўловлар бўйича ЖШДСга доир имтиёз бевосита МҲЭКМ миқдорига боғланган. Йил ўртасида МҲЭКМнинг ўзгариши – бу бир марталик ҳаракат эмас, балки ҳисобланган суммалар бўйича солиқни қайта ҳисоблаб чиқиш мажбуриятидир.

Фискал маълумотлар операторига узатилган электрон чекда баъзан фақат тўлов ва ҚҚС суммалари сақланиб қолиб – сотилган товарлар ҳақидаги маълумотлар йўқолади. Шунга ўхшаш муаммо тушумлар бўйича ҳисоботда ҳам учрайди: сотиш ёки қайтариш чекларининг бир қисми унга тушмай қолади. Бу онлайн-НКТ билан ишловчи барча юридик шахсларга тааллуқли. Агар камчиликлар ҳисобот давригача бартараф этилмаса, онлайн-НКТ бўйича маълумотлар айланмадан олинадиган солиқ ва ҚҚС бўйича ҳисоботларни бузиб кўрсатади.

Аввалги материалда солиқ органи буйруқ чиқарилгандан кейин 3 кун ўтиб солиқ аудитини тайинлаши мумкин бўлган ҳолатлар кўриб чиқилган эди. Умумий қоидага кўра, солиқ тўловчи аудит ўтказилиши ҳақида камида 30 календарь кун олдин хабардор қилиниши лозим. Ушбу қоидадан фақат битта истисно мавжуд. Аудит олдиндан хабардор қилмасдан фақатгина солиқ органида солиқ тўлашдан бўйин товлаш белгилари мавжуд бўлган ва бундай аудитни ўтказиш учун Солиқ қўмитасининг келишуви олинган тақдирдагина бошланиши мумкин. Қонунчилик «бўйин товлаш белгилари» деганда нимани тушунади ва солиқ хавфининг юқори тоифаси уларнинг ўрнини боса оладими? Buxgalter.uz илтимосига биноан Наталья ТУРАЛИНОВА, аудитор, «Аркад Аудит» аутсорсинг компанияси раҳбари таҳлилни давом эттиради:

Самарқанд вилоятидаги умумий овқатланиш корхоналари, туроператорлар ва меҳмонхоналар Самарқанд вилояти солиқ бошқармасининг илгари тўланган ҚҚС бўйича кэшбекнинг бир қисмини ундириш тўғрисидаги қарорларини олишни бошладилар. Солиқ органи Президентнинг 23.01.2024 йилдаги ПҚ–39-сон ва 24.05.2024 йилдаги ПҚ–193-сон қарорларига ҳавола қилмоқда, уларга кўра субсидиялар, имтиёзлар ва преференциялар миқдори тадбиркорлик субъектининг барқарорлик рейтингига боғлиқ қилиб қўйилган. Солиқ органининг фикрича, 07.11.2024 йилдаги 745-сон ВМҚда назарда тутилган кэшбек солиқ тўловчининг рейтинг тоифасини ҳисобга олмасдан автоматик равишда ўтказилган. Шу сабабли, солиқ органи «ортиқча олинган» кэшбек суммасини мустақил равишда ҳисоблаб чиқаради ва уни 173-код — «QQS (Moliya vazirligiga qaytarish)» бўйича бюджетга ундириш тўғрисида қарор чиқаради. Ушбу қарор асосида туман (шаҳар) солиқ инспекциялари корхоналарга солиқ қарзини узиш тўғрисида талабнома тақдим этмоқда, пеня ҳисобламоқда ва пул маблағларини инкассо топшириқномалари орқали ҳисоб-китоб ҳисобварақларидан сўзсиз тартибда ундириб олмоқда. Бир қатор корхоналарнинг пул маблағлари аллақачон ҳисобдан чиқарилган. Бундай ундириш тартиби қонунчилик нуқтаи назаридан жиддий саволларни туғдирмоқда. Buxgalter.uz илтимосига биноан Наталья ТУРАЛИНОВА, аудитор, «Аркад Аудит» аутсорсинг компанияси раҳбари ушбу масала бўйича ўз фикрлари билан ўртоқлашди: