9 ойни хатоларсиз ёпамиз:
Резерв капитали компаниянинг зарарларини қоплаш учун мўлжалланган бўлиб, қонун акциядорлик жамиятларига уни яратишни тўғридан-тўғри буюради, МЧЖлар эса уни яратиш масаласини ихтиёрий равишда ҳал қиладилар. Резерв капиталини қандай миқдорда ва қандай манбалардан шакллантириш ҳамда уни ҳисобда акс эттиришни тушунтирамиз.
Резерв капитали нима
Резерв капитали – компания зарар кўриш эҳтимоли учун шакллантирадиган хусусий капиталнинг бир қисми. Акциядорлик жамиятлари резерв фондини ташкил этишлари шарт. Қолган ташкилотлар – агар уларнинг таъсисчилари шундай қарор қилган бўлса, уни ташкил этадилар. Фонд ва ажратмалар миқдори уставда мустаҳкамланади, ҳисоб 8500-гуруҳ ҳисобварақларида олиб борилади.
Резерв капитали нима учун кераклиги 21-сонли БҲМСнинг 356-бандида тушунтирилган. Жамғарма маблағлари билан умумий баланс зарарлари қопланади. Бошқа манбалар бўлмаган тақдирдагина ўзга мақсадларга сарфланади.
АЖда резерв капитали нима учун ташкил этилиши «Акциядорлик жамиятлари ва акциядорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонуннинг 32-моддасида очиб берилган. Фонддан зарарлар қопланади, корпоратив облигациялар тўланади, имтиёзли акциялар бўйича дивидендлар тўланади ва жамият акциялари сотиб олинади. Буларнинг барчаси бошқа воситалар мавжуд бўлмаганда. Жамғарма маблағларини бошқа мақсадларга сарфлашни қонун тақиқлайди.
Резерв капитали қачон шакллантирилади
Резерв фонди соф фойдадан тўлдирилади, шунинг учун ажратмалар фақат даромадли йилда амалга оширилиши мумкин. АЖ учун бу мажбурий резерв: қонуннинг 32-моддаси йиллик ажратмаларни талаб қилади. Улар фонд Уставда белгиланган миқдорга етгунга қадар амалга оширилади. Шундан сўнг ажратмалар тўхтатилади.
МЧЖ, хусусий ва унитар корхоналар учун АЖ тўғрисидаги қонун амал қилмайди. Бундай компаниялар, агар таъсис ҳужжатларида назарда тутилган бўлса, резерв капиталини ташкил этадилар. 21-сон БҲМСнинг 356-банди шуни тақозо этади. Фонднинг миқдори, ажратмалар фоизи ва мақсади жамият устави билан белгиланади.
Ажратмалар компания йил давомида соф фойда олгандан сўнг амалга оширилади. Резерв фонди учун суммани фойдани тақсимлаш тўғрисидаги қарорда қайд этадилар.
Резерв капиталини қандай шакллантириш мумкин
АЖда резерв капиталини шакллантириш тартибини АЖ тўғрисидаги қонуннинг 32-моддасидаги учта қоида белгилайди. Устав талабларни кучайтириши мумкин, лекин юмшатмайди.
|
Кўрсаткич |
Қонун талаби |
|
Резерв капиталининг энг кам миқдори |
Устав фондининг (устав капиталининг) камида 15 фоизи |
|
Резерв капиталига ажратмалар фоизи |
Йиллик соф фойданинг камида 5 фоизи |
|
Ажратмалар муддати |
Жамғарма Уставда белгиланган миқдорга етгунга қадар |
Мисол
АЖ устав капитали – 10 млрд сўм. Резерв фонди 15% миқдорида белгиланган. Демак, жамғарма миқдори 1,5 млрд сўм бўлиши керак. Жамият 2 млрд сўм соф фойда билан камида 100 млн сўмни резервга йўналтиради. 8520-ҳисобдаги қолдиқ 1,5 млрдга етгунга қадар ажратмалар давом эттирилади.
Резерв капиталини шакллантириш манбалари – бу соф фойда, мол-мулкни қайта баҳолаш ва текинга олинган мол-мулкдир (пулдан ташқари). 8510-ҳисобварақ узоқ муддатли активларни қўшимча баҳолашни, 8530-ҳисобварақ эса текинга олинган мол-мулкни тўлдиради.
Резерв капиталини қўшилган капитал билан адаштирманг. У 8400-ҳисобварақда ҳисобга олинади. Булар эмиссион даромад ва устав капиталини шакллантиришдаги курс фарқидир.
Жамғармага тақсимланмаган фойданинг 5% дан камини йўналтириш мумкинми? Buxgalter Pro экспертлари ушбу мақолада вазиятдан мисоллар келтиришди.
Резерв капиталининг шаклланишини қандай ўтказмалар билан акс эттириш керак
Ҳисобварақлар режасидаги 8500-гуруҳ ҳисобварақлари пассив. Шунинг учун резерв капиталнинг шаклланиши кредит бўйича акс эттирилади. Корреспонденцияланувчи ҳисобварақ манбага боғлиқ.
Резерв капитали: шаклланиш пайтидаги ёзувлар
|
Операциялар |
Дебет |
Кредит |
|
Соф фойдадан резерв фондига ажратма |
8710 |
8520 |
|
Асосий воситаларни қўшимча баҳолаш |
0110-0199 |
8510 |
|
Асосий воситаларни бепул олиш |
0110-0199 |
8530 |
8510-ҳисобварақ бўйича ўтказма фақат компания мулкни қайта баҳолаган тақдирдагина амалга оширилади. 2021 йил 1 январдан бошлаб асосий фондларни ҳар йили қайта баҳолаш мажбурий эмас. Компаниялар уни ихтиёрий равишда амалга оширадилар.
8530-ҳисобварақнинг қолдиғи мол-мулк ишлатилганда ёки у чиқиб кетганда ҳисобдан чиқарилмайди. Қолдиқ корхона тугатилгунга қадар балансда акс эттирилади.
Бухгалтерия балансида (1-шакл) гуруҳ қолдиғи 430-сатр «Резерв капитали (8500)» бўйича кўрсатилади.
Фонддан фойдаланиш 8520-ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади. Иккинчи ўтказма ҳисобварағи мақсадга боғлиқ: зарарни қоплаш, акцияларни сотиб олиш, облигацияларни сўндириш. Ҳар бир ҳолат учун тайёр ўтказмалар Buxgalter Pro тизимида берилган.
«Резерв капитали ҳисоби» бўлимида экспертлар ҳамкасбларингизнинг саволларига жавоб тайёрладилар. Масалан, 8520-ҳисобварақ қолдиғини қаерга ҳисобдан чиқариш керак, АЖга активлар бўйича йўқотишлар учун алоҳида резерв керакми, 8530-ҳисобварақ билан қандай ишлаш керак? Тавсиялар, саволларга жавоблар ва ҳужжат намуналарини очиш учун рухсат олинг.
