Электр пайвандлаш ишларида ишларнинг хавфсизлиги Қоидалари (АВ томонидан 28.01.2026 й. 3764-сон билан рўйхатга олинган Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитасининг 07.01.2026 й. 31-сон қарори билан тасдиқланган)

Ўзбекистон Республикаси

Адлия вазирлигида

2026 йил 28 январда 3764-сон

билан рўйхатга олинган

Ўзбекистон Республикаси

Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги

Саноат, радиация ва ядро

хавфсизлиги қўмитасининг

2026 йил 7 январдаги

31-сон қарорига

ИЛОВА

Электр пайвандлаш ишларида ишларнинг хавфсизлиги

ҚОИДАЛАРИ

Мазкур Қоидалар электр пайвандлаш ишларида ишларнинг хавфсизлигига қўйиладиган талабларни белгилайди.

1-БОБ. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР

1. Мазкур Қоидалар ташкилий-ҳуқуқий шакли ва мулкчилик шаклидан қатъи назар, ташкилотларда (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) электр пайвандлаш ишларини бажариш билан боғлиқ бўлган ходимлар ва иш берувчиларга, шунингдек юридик шахс ташкил этмасдан тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи жисмоний шахсларга нисбатан татбиқ этилади.

2. Мазкур Қоидалар ёпиқ биноларда ёки очиқ ҳавода жиҳозланган ва фойдаланиладиган, пайвандлаш, қоплама қилиш, эритиш орқали кесиш (ажратиб кесиш ва сирт бўйича кесиш) ҳамда босим қўллаган ҳолда пайвандлаш технологик жараёнларини бажариш учун мўлжалланган доимий ва кўчма ҳаракатланувчи электр пайвандлаш қурилмаларига, жумладан, қуйидагиларга татбиқ этилади:

а) ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш ва кесиш;

б) атом-водородли пайвандлаш;

в) электрон-нурли пайвандлаш;

г) лазерли пайвандлаш ва кесиш (ёруғлик нури ёрдамида пайвандлаш ва кесиш);

д) электрошлакли пайвандлаш;

е) контактли қиздириш орқали пайвандлаш;

ё) контактли ёки диффузион пайвандлаш, ёй-контактли пайвандлаш;

ж) ҳимоя газлар (актив ва инерт газлар) муҳитида пайвандлаш.

3. Иш берувчи мазкур Қоидаларга мувофиқ, ишлаб чиқариш хусусиятларини инобатга олган ҳолда меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўриқномалар ҳамда технологик жараёнлар ва ускуналардан фойдаланиш бўйича ҳужжатларни ишлаб чиқади ва қайта кўриб чиқади.

4. Мазкур Қоидаларнинг талабларига риоя этилишини назорат қилиш электр пайвандлаш ускуналарини қуриш, лойиҳалаш, реконструкция қилиш ва эксплуатация қилиш жараёнида ташкилот томонидан амалга оширилиши лозим.

2-БОБ. УМУМИЙ ХАВФСИЗЛИК ТАЛАБЛАРИ

1-§. Меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини ташкил этиш

5. Ўзбекистон Республикаси "Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Қонунининг 12-моддасига мувофиқ ходимларининг сони эллик киши ва ундан ортиқ бўлган ҳар бир ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилиш талабларига риоя этилишини таъминлаш, уларнинг бажарилиши устидан назоратни амалга ошириш мақсадида меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ташкил этилади ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича тегишли тайёргарликка эга бўлган мутахассис лавозими жорий этилади.

Ходимларининг сони эллик нафардан кам бўлган ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини ташкил этиш ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича мутахассис лавозимини жорий этиш тўғрисидаги қарор иш берувчи томонидан мазкур ташкилот фаолиятининг ўзига хос хусусияти ҳисобга олинган ҳолда қабул қилинади.

6. Ходимлар электр пайвандлаш ишларини бажаришда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 20 октябрдаги 649-сон қарори билан тасдиқланган Ёнғин хавфсизлиги қоидаларининг талабларига амал қилиши керак.

7. Ҳар бир ташкилотда раҳбарнинг буйруғи (бошқарув қарори) билан мазкур Қоидалар асосида билимлари текширувдан ўтган раҳбарлар ва мутахассислар орасидан электр пайвандлаш ишларининг хавфсиз фойдаланиш учун масъул шахс тайинланади.

Ташкилотларда электр пайвандлаш ишларининг хавфсиз фойдаланиш учун масъул шахсдан ташқари, ташкилот раҳбарининг буйруғига (бошқарув қарорига) биноан устахоналар (бўлимлар) бўйича ҳам электр пайвандлаш ишларининг хавфсиз фойдаланиш учун масъул шахслар тайинланиши мумкин.

8. Ташкилотнинг электр пайвандлаш ишларининг хавфсиз фойдаланиш учун масъул шахснинг мажбуриятлари мансаб йўриқномасида белгиланиши керак.

9. Меҳнатни муҳофаза қилиш ва соғлом ҳамда хавфсиз меҳнат шароитларини таъминлаш бўйича чора-тадбирларни амалга ошириш устидан назорат ташкилотнинг меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича тегишли мутахассиси томонидан олиб борилади.

2-§. Электр пайвандлаш, юзаларни эритиб қоплаш

ва металларни кесишда хавфли ва зарарли

ишлаб чиқариш омиллари

10. Электр пайвандлаш, юзаларни эритиб қоплаш ва металларни кесиш жараёнлари ходимларга салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган хавфли ва зарарли омиллар қуйидагилардан ҳосил бўлади:

а) пайвандлаш аэрозолида мавжуд қаттиқ ва газсимон токсик моддалар;

б) оптик диапазондаги пайвандлашнинг интенсив (ультрабинафша, кўринадиган, инфрақизил) кучли нурланиши;

в) пайвандланаётган буюмлар ва пайвандлаш ваннасининг кучли иссиқлик (инфрақизил) нурланиши;

г) учқун, эриган металл ва шлакларнинг атрофга сачраши;

д) электромагнит майдонлар;

е) ультратовуш;

ж) шовқин;

з) статик юклама; и) чанг;

и) газ.

Хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари мазкур Қоидаларнинг 1- иловасида келтирилган.

11. Пайвандлаш аэрозоллари миқдори ҳамда таркиби пайвандланаётган металларнинг кимёвий таркибига, шунингдек электр пайвандлаш, юзаларни эритиб қоплаш ва металларни кесиш усулларига боғлиқ ҳисобланади.

Ходимларнинг нафас олиш зонасига қаттиқ моддалар (темир, марганец, кремний, хром, никель, мис, титан, алюминий, вольфрам ва бошқалар), уларнинг оксидлари ва бошқа бирикмалари, шунингдек газсимон токсик моддалар (фторли водород, кремний тетрафлориди, озон, углерод оксиди, азот оксидлари ва бошқалар) мавжуд бўлган пайвандлаш аэрозоллари тушиши мумкин.

Бунда пайвандлаш ишлари олиб бориладиган иш жойларининг атмосферасида зарарли моддалар ва газнинг рухсат этилган максимал концентрaцияси мазкур Қоидаларнинг 2-иловасида келтирилган.

Пайвандлаш аэрозоллари таркибидаги қаттиқ ва газсимон токсик моддаларнинг организмга таъсири сурункали ва касб касалликларининг келиб чиқишига сабаб бўлиши мумкин.

12. Оптик диапазондаги пайвандлашнинг кучли нурланишининг (ультрабинафша, кўринадиган, инфрақизил) интенсивлиги пайвандлаш металларига, ҳимоя ва плазма ҳосил қилувчи газларга ва бошқа омилларга боғлиқ ҳисобланади.

Бунда ҳимоя воситалари мавжуд бўлмаганда инсоннинг кўриш аъзоларининг шикастланиши (электроофталмия, катаракта ва бошқалар) ва тери қопламларининг зарарланиши (эритема, куйишлар ва бошқалар) юзага келиши мумкин.

13. Пайвандланаётган металлар ва пайвандлаш ваннасининг кучли иссиқлик (инфрақизил) нурланишининг интенсивлиги металларни қиздириш ҳароратига, уларнинг ўлчамлари ва конструкциясига, шунингдек пайвандлаш ваннасининг ҳарорати ва ўлчамларига боғлиқ ҳисобланади.

14. Ходимлар учқун, эриган металл ва шлакларнинг атрофга сачраши ҳамда отилиб чиқишини олдини олиши лозим.

15. Электромагнит майдонлар кучланиши пайвандлаш ускуналарининг тури ва қувватига, шунингдек пайвандланаётган металларнинг конфигурациясига боғлиқ ҳисобланади.

Электромагнит майдонларининг танага таъсир қилиш хусусияти таъсир қилишнинг кучлилиги ва давомийлиги билан белгиланади.

16. Шовқин манбалари пневматик юритмалар, вентиляторлар, плазматронлар, қувват манбалари ва бошқалар ҳисобланади. Шовқиннинг организмга таъсири унинг спектрал хусусиятлари ва товуш босими даражасига боғлиқ ҳисобланади.

Ультратовуш манбалари сифатида плазматронлар, ультратовуш генераторлари, электродлар ва бошқалар бўлиши мумкин. Ультратовушнинг таъсири унинг спектрал хусусиятларига, интенсивлигига ва таъсир этиш давомийлигига боғлиқдир.

17. Пайвандлашдан кейин чокларни тозалаш учун қўлланадиган қўл пневматик асбоблар маҳаллий вибрация манбаи ҳисобланади.

18. Металларни қўлда ва ярим автоматик усулларда электр пайвандлаш, юзаларни эритиб қоплаш ва кесиш жараёнларида юқори қўл-елка аъзоларига тушадиган статик юклама электрод ушлагичлар, горелкалар ва кескичларнинг оғирлиги ва шаклига, шланглар ва симларнинг оғирлиги ҳамда эгилувчанлигига, узлуксиз ишлаш давомийлигига ва бошқа омилларга боғлиқдир.

19. Электр пайвандлаш, юзаларни эритиб қоплаш ва металларни кесиш жараёнлари амалга ошириладиган иш жойларини танлашда хавфли ишлаб чиқариш омиллари энг кам ҳосил бўладиган ҳамда ҳаводаги зарарли моддалар миқдори минимал бўлган жойларга устуворлик берилиши керак.

20. Иш жойларида оптик диапазон (ультрабинафша, кўринадиган инфрақизил) электромагнит нурланиш энергия оқимининг рухсат этилган зичлиги Радиочастоталарнинг электромагнит майдонлари манбалари билан ишлашнинг санитария қоидалари ва нормалари (0060-23-сон СанҚваН) (ҳисоб рақами 227, 2023 йил 30 декабрь) талабларига жавоб бериши керак.

21. Иш жойидаги товуш босими ва унга тенг келадиган кенг минтақали шовқин даражаси СанҚваН 0325-16 "Иш жойларида шовқиннинг йўл қўйилган даражасининг санитария нормалари"га асосан белгиланади.

Тонал ва импульсли шовқин учун рухсат этилган эквивалент даражаси 5 dB дан кам бўлиши керак.

Кондиционер, шамоллатиш ва ҳаво иситиш мосламаларини ишлатишда шовқиннинг рухсат этилган эквиваленти 5 dB дан кам бўлиши керак.

Турли хил товуш даражаларининг турли давомийликдаги таъсирини баҳолаш учун эквивалент товуш даражаси кўрсатгичи қўлланилишига йўл қўйилади.

Агар шовқин рухсат этилган даражадан ошиб кетса, ходимлар эшитиш органларининг шахсий ҳимоя воситалари билан таъминланган бўлиши керак.

Вақти бўйича тебранувчи ва узлукли эшитиладиган шовқин учун максимал товуш даражаси 110 dB дан, импульсли шовқин учун 125 dB дан ошмаслиги керак.

22. Иш жойларида ва ташкилотнинг ҳудудида шовқин ва тебранишнинг даражаси СанҚваН 0325-16 "Иш жойларида шовқиннинг йўл қўйилган даражасининг санитария нормалари" ва СанҚваН 0326-16 "Иш жойларида умумий ва локал тебранишнинг санитария нормалари"га мувофиқ бўлиши керак.

23. Ходимлар тегишли жамоавий ва шахсий ҳимоя воситалари билан таъминланмаганда электр пайвандлаш, юзаларни эритиб қоплаш ва металларни кесиш ишларини бажаришга йўл қўйилмайди.

3-§. Меҳнат хавфсизлиги бўйича қўшимча талаблар

қўйиладиган юқори хавфли ишлар

24. Меҳнат хавфсизлиги бўйича қўшимча талаблар қўйиладиган юқори хавфли ишлар қуйидагилардан иборат:

баландликда бажариладиган пайвандлаш ишлари;

сиғимлар, цистерналар, қувурлар ичида пайвандлаш ишлари;

берк ва етиш қийин бўлган жойларда пайвандлаш ишлари;

қудуқларда ва чуқурларда пайвандлаш ишлари;

сув остида пайвандлаш.

4-§. Ходимларни меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича

йўл-йўриқдан ўтказиш, ўқитиш ва уларнинг билимларини

текшириш, малакасини ошириш ва қайта тайёрлаш

25. Ходимларни меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўл-йўриқдан ўтказиш, ўқитиш ва уларнинг билимларини текшириш, малакасини ошириш ва қайта тайёрлаш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 24 декабрдаги 819-сон қарори билан тасдиқланган Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўл-йўриқдан ўтказиш, ўқитиш ва билимларни текшириш, малака ошириш ҳамда қайта тайёрлаш тўғрисидаги низом асосида амалга оширилиши керак.

26. Хавфли ишлаб чиқариш объектларида электр пайвандлаш, юзаларни эритиб қоплаш ва кесиш ишларида меҳнатни муҳофаза қилиш масалалари бўйича аттестациядан ўтган ходимларга берилиши керак.

27. Ходимларни меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўл-йўриқдан ўтказиш, ўқитиш ва уларнинг билимларини текшириш, малакасини ошириш ҳамда қайта тайёрлаш ташкилот раҳбарининг зиммасига юкланади.

28. Бўлинма ва бўлим раҳбарлари томонидан ходимларнинг меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича барча турдаги йўл-йўриқдан ўз вақтида ва сифатли ўтказилиши, ўқитилиши ва билимларининг текширилишини назорат қилиш ташкилотнинг меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати (меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича мутахассис) зиммасига юкланади.

29. Ишга янги кираётган барча ходимлар, бошқа ташкилотлардан хизмат сафарига юборилган ходимлар, пудрат (субпудрат) ишларини амалга оширувчилар (малакаси, иш стажи ва иш тажрибасидан қатъи назар) ҳамда амалиёт ўтаётган талабалар ва ўқувчилар кириш йўл-йўриғидан ўтишлари шарт.

Кириш йўл-йўриғидан меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ходими ёки ушбу мажбуриятлар юкланган бошқа ходим, шунингдек, ташкилот томонидан жалб қилинган профессионал иштирокчилар томонидан ўтказилади.

Кириш йўл-йўриғининг айрим бўлимларини ўтказиш учун тегишли мутахассислар жалб қилиниши мумкин (тиббиёт ходими, ёнғин хавфсизлиги бўйича мутахассис, электр хўжалигига жавобгар шахс ва бошқа мутахассислар).

Кириш йўл-йўриғидан замонавий техник қурилмаларни қўллаган ҳолда меҳнатни муҳофаза қилиш хонасида, ишлаб чиқариш шароитлари ва ўқитиш материалининг аниқ моҳиятига жавоб берувчи кўргазмали қуроллар ва адабиётлардан фойдаланилган ҳолда ўтказилади.

30. Ходимлар кириш йўл-йўриғидан ташқари иш жойидаги йўл- йўриқдан ўтказилиши шарт.

Иш жойидаги йўл-йўриқнинг мақсади - ҳар бир ходимни ишларни бажаришнинг хавфсиз услублари ва усулларига ўқитишдан иборат. Йўл-йўриқ бериш жараёнида ходим ишлаб чиқариш ускунаси, асбоблар, мосламалар, уларнинг тавсифлари ва конструкциясининг хусусиятлари, юзага келиши мумкин бўлган хавфлар, ишларни бажаришнинг хавфсиз услублари ва усуллари ҳамда иш жойини тайёрлаш тартиблари билан таништирилиши керак.

Иш жойидаги йўл-йўриқдан ўтказиш ходим бўйсунувига юборилган бевосита иш раҳбарига (уста, смена муҳандиси, бўлинма раҳбари) юкланади. Зарур ҳолларда иш жойидаги йўл-йўриқ тегишли мутахассислар (механиклар, энергетиклар, технологлар ва бошқалар) иштирокида ўтказилиши мумкин.

31. Ходимлар ушбу касбдаги малака ва иш стажидан қатъи назар, камида ҳар олти ойда бир марта, меҳнат шароитлари зарарли (ўта зарарли) ва (ёки) хавфли (ўта хавфли) ишларда банд бўлган ходимлар камида ҳар уч ойда бир марта меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича даврий йўл-йўриқдан ўтишлари шарт.

Белгиланган муддатларда қандайдир сабабларга кўра (меҳнат таътили, касаллик, хизмат сафари ва бошқалар) йўл-йўриқдан ўтмаган ходимлар ишга қайтган куни даврий йўл-йўриқдан ў тади.

32. Бўлинма ва бўлим мутахассис ва ходимлари қуйидаги ҳолларда навбатдан ташқари ўқитилиши ҳамда билимлари текширилиши шарт:

меҳнатни муҳофаза қилиш, меҳнат хавфсизлиги ва гигиенаси бўйича янги ёки қайта кўриб чиқилган меҳнатни муҳофаза қилиш масалалари бўйича техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар ва норматив- ҳуқуқий ҳужжатлар амалга киритилганда;

янги ускуналарни ишга тушириш ёки янги технологик жараёнларни татбиқ этишда;

ходимни бошқа иш ўрнига ўтказиш ёки уни бошқа лавозимга тайинлаш вақтида, меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича қўшимча билимлар талаб этиладиган ҳолларда;

бахтсиз ҳодисаларга йўл қўйилганда - гуруҳли, оқибати ўртача оғир ёки оғир ва ўлим билан тугаган бахтсиз ҳодисалар, шунингдек, авария ҳолати, ёнғин, портлаш ёки заҳарланиш юзага келганда;

ташкилотнинг раҳбари, меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ва давлат назорати ва текшируви органлари талабларига асосан;

меҳнат фаолиятида бир йилдан кўпроқ танаффус бўлганда.

33. Агар ходимлар ўзининг асосий ишидан ташқари бошқа ишларни бажаришга жалб қилинган бўлса, унда асосий иши бўйича ҳамда қўшимча иш бўйича ҳам меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича ўқитилиши ва йўл-йўриқ ўтказилиши керак.

5-§. Ходимларнинг ишлаб чиқариш жараёнида иштирок

этишига рухсат бериш шартларига қўйиладиган талаблар

34. Электр пайвандлаш ишлари 18 ёшдан катта бўлган, махсус тайёргарликдан ўтган, ёнғин хавфсизлиги қоидалари бўйича билим ва кўникмаларга эга, шунингдек меҳнат муҳофазаси бўйича йўриқномадан ўтган шахсларга рухсат этилиши керак.

35. Ишга киришда касбий касалликларнинг олдини олиш учун ходимлар Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2387, 2012 йил 29 август) асосан дастлабки тиббий кўрикдан ўтишлари шарт.

Соғлиғида муаммоси бўлган ходимлар бошқа зарарли омиллар билан боғлиқ бўлмаган ишларга ўтказилиши керак.

36. 5 метрдан юқори баландликдаги пайвандлаш ишларида тиббий кўрикдан ўтган, баландликда ишлашга қарши кўрсатмаси бўлмаган, махсус дастур бўйича ўқитилган ва рухсатнома олган 3-тоифали пайвандчиларга рухсат этилади.

37. Аёлларга сиғимлар, цистерналар, қувурлар ичида ҳамда қудуқларда ва чуқурларда, шунингдек, 10 метрдан юқори баландликдаги иншоотларда пайвандлаш ишларини олиб боришга йўл қўйилмаслиги тавсия этилади.

38. Ходимлар электр хавфсизлиги бўйича II даражадан кам бўлмаган малакавий гуруҳга эга бўлиши керак.

6-§. Санитария ва гигиена қоидаларига қўйиладиган талаблар

39. Пайвандлаш ишлари амалга ошириладиган жойларни ёритиш ШНҚ 2.01.05-24 "Табиий ва сунъий ёритиш" шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари"га (ҳисоб рақами 309, 2024 йил 25 октябрь) мувофиқ ташкил этилиши шарт.

40. Пайвандлаш ишлари амалга ошириладиган иш жойларидаги ҳарорат, намлик ва ҳаво тезлигининг рухсат этилган даражаси СанҚваН 0324-16 "Ишлаб чиқариш биноларининг микроиқлимнинг санитария-гигиеник нормалари" ва СанҚваН 0294-11 "Иш жойлари ҳавосидаги зарарли моддаларнинг рухсат этилган миқдорининг гигиеник талаблари"га мувофиқ бўлиши керак.

7-§. Ҳимоя воситаларини танлаш ва улардан

фойдаланишга қўйиладиган талаблар

41. Ходимлар махсус кийим-бош, махсус пойабзал ҳамда бошқа шахсий ҳимоя ва гигиена воситалари билан бепул таъминланади.

42. Шахсий ҳимоя воситалари бажариладиган ишнинг хавфларидан келиб чиқиб танланиши, ходимни етарли даражада ҳимоя қила олиши ва ноқулайлик туғдирмайдиган ўлчамда ҳар бир ходимга таъминланиши керак.

Шахсий ҳимоя воситаларини танлаш иш жойларидаги хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омилларига қараб амалга оширилиши шарт.

Ходимлар шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланиш тартибини билиши керак.

43. Шахсий ҳимоя воситаларини танлашда ҳаводаги муҳит ва буюм юзаларининг заҳарли моддалар билан ифлосланиш даражасига, шовқин ва вибрация интенсивлигига, электр хавфсизлиги даражасига, иш жойидаги микроиқлимга ҳамда бажарилаётган иш хусусиятлари инобатга олиниши лозим.

Ҳавони тозаловчи воситалар иш жойидаги ҳавонинг тозалигини СанҚваН 0324-16 "Ишлаб чиқариш биноларининг микроиқлимнинг санитария-гигиеник нормалари" ва СанҚваН 0294-11 "Иш жойлари ҳавосидаги зарарли моддаларнинг рухсат этилган миқдорининг гигиеник талаблари"га мувофиқ таъминлаши керак.

44. Юз ва кўриш органлари учун шахсий ҳимоя воситаларини танлаш ушбу Қоидаларнинг 3, 4 ва 5-иловаларида келтирилган талабларни инобатга олиб амалга оширилиши керак.

45. Кўзни нурланишдан, учқун ва эритилган металл ва чангнинг сачрашидан ҳимоя қилиш учун ЗП ва ЗН турдаги кўзойнаклардан фойдаланиш керак.

46. Пайвандлаш, кесиш, эритиш, тозалаш, қиздириш вақтида юзни ҳимоя қилиш учун ходимлар ҳимоя қалқонлари билан таъминланиши лозим.

Ходимлар қулоқчинлар, шовқинга қарши эшитишни ҳимоя қилувчи мосламалар билан таъминланиши шарт.

47. Электр пайвандлаш ишларини бажаришда шовқин даражаси СанҚваН 0325-16 "Иш жойларида шовқиннинг йўл қўйилган даражасининг санитария нормалари"да белгиланган талаблардан ошмаслиги керак.

48. Ходимлар шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланишда уларга меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича мутахассиси томонидан ушбу воситалардан фойдаланиш қоидалари ва уларнинг хизматга яроқлилигини текшириш усуллари тўғрисида йўл-йўриқ берилиши керак.

49. Шахсий ҳимоя воситалари зарарсиз, қулай бўлиши, ходимларнинг ҳаракатига халақит бермаслиги, шунингдек, учқун ва эритилган металлнинг сачрашидан, намлик, саноат ифлосланишидан, механик шикастланишдан ҳимоялаши ва санитария-гигиена талаблари ҳамда меҳнат шароитларига жавоб бериши керак.

50. Пайвандлаш усуллари ва иш шароитларига қараб махсус кийимлар ушбу Қоидаларнинг 6-иловасига мувофиқ танланиши керак.

51. Пайвандлаш, юзаларни эритиб қоплаш ва металларни кесиш пайтида қўлларни ҳимоя қилиш учун ходимларга электр ўтказувчанлиги паст бўлган учқунга чидамли материалдан тайёрланган қўлқоплар берилиши керак.

52. Ҳимоя хусусиятларига эга бўлмаган, пайвандлаш ёйининг нурланишидан емириладиган ҳамда учқунлар ва эритилган металл томчиларидан алангаланиши мумкин бўлган, шунингдек қизиган юзаларга тегилганда эриб ёпишиб қоладиган лавсан, капрон ва шу каби синтетик материаллардан тайёрланган қўлқоплар ва махсус кийимлардан фойдаланиш тақиқланади.

53. Оёқларни эритилган металл сачрашидан келиб чиқадиган куйишлардан, механик жароҳатлардан, қиш фаслида очиқ ҳавода ишлаганда совқотишдан, олдиндан қиздирилган металларни пайвандлашда қизиб кетишдан, шунингдек электр токи уришидан (сиғимлар, цистерналар, қувурлар ичида ишлаганда) ҳимоялаш учун ходимлар махсус пойабзал билан таъминланиши шарт.

54. Очиқ боғичли ва ости металл михланган пойабзаллардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

8-§. Биноларнинг ҳажмига, жойлашган жойига ҳамда

ишлаб чиқариш объектлари ва майдонларига

қўйиладиган талаблар

55. Ҳар бир иш жойи учун ускуналар ва йўлаклар эгаллаган майдондан ташқари, ҳар бир ходим ҳисобига камида 10 кв.м майдон ажратилиши лозим.

56. Иш жойлари шамоллатиш ускуналари шовқин пасайтиргичлар ва тебранишдан ҳимояловчи воситалар билан таъминланиши керак.

57. Бир қаватли биноларда зарарли моддалар ҳосил бўладиган иш жойлари ташқи деворлар яқинида жойлаштирилиши лозим.

Агар кўп қаватли биноларда бундай иш жойлари жойлашган бўлса, зарарли моддаларнинг қаватлар ўртасида тарқалишига йўл қўймаслиги зарур.

58. Пайвандлаш ёйининг кучли ёрқинлиги ва атрофдаги буюмлар билан контрастни камайтириш мақсадида иш жойлари, шунингдек, ускуналар оч рангларда (кулранг, сариқ, ҳаворанг) бўялиши лозим. Бўёқлар ёруғликни юмшоқ акс эттирувчи хусусиятга эга бўлиши ва ультрабинафша нурланишни қисман юта олиши керак.

59. Пайвандланган металларни олиб ўтиш учун ишлатиладиган ва ҳар бир сменада камида 40 дақиқа очиладиган кириш жойлари совуқ ҳавонинг иш жойига киришининг олдини оладиган махсус пардалар билан жиҳозланиши лозим.

60. Иш жойларининг поллари ёнғинга чидамли материаллардан ясалиши ва гигиена, технологик ва фойдаланиш талабларига жавоб бериши лозим.

61. Пайвандлаш ишлари олиб бориладиган жойлар ёнғинга чидамли ҳимоя панеллари билан ўралиши лозим.

Кичик ва ўрта ўлчамдаги металлар ёнғинга чидамли материал билан қопланган махсус иш жойларида пайвандланиши керак. Бунда иш жойининг қопламаси билан поллар орасида камида 50 mm, ҳимоя газ ишлатилганда эса камида 300 mm бўшлиқ қолдирилиши шарт. Ҳар бир иш жойлари учун эркин майдон камида 4,5 кв.м бўлиши лозим.

62. Иш жойининг ёнғин хавфсизлиги Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 20 октябрдаги 649-сон қарори билан тасдиқланган Ёнғин хавфсизлиги қоидаларига мувофиқ белгиланиши керак.

9-§. Иш жойларини ёритишга қўйиладиган талаблар

63. Пайвандлаш ишлари кўз билан бажариладиган ишларнинг тоифасига киради. Бунда иш жойидаги табиий ва сунъий ёритиш ШНҚ 2.01.05-24 "Табиий ва сунъий ёритиш" шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларининг (ҳисоб рақами 309, 2024 йил 25 октябрь) талабларига жавоб бериши лозим.

64. Иш жойлари табиий ва сунъий ёритилган бўлиши лозим.

Сунъий ёритиш қуйидаги турларга бўлинади:

ишчи;

фавқулодда;

хавфсизлик;

навбатчи ёритиш.

65. Сунъий ёритиш умумий ёритиш (бир хил ва маҳаллийлаштирилган) ва комбинацияланган ёритиш тизими орқали амалга оширилиши лозим. Ҳажми катта бўлган металлар устида ишлайдиган иш жойларида комбинацияланган ёритиш умумий ёритиш (бир хил ва маҳаллийлаштирилган) қўлланилиши керак.

66. Пайвандлаш ишлари олиб бориладиган иш жойларида комбинацияланган ёритишнинг даражаси 400-500 lx бўлиши керак.

10-§. Иш жойларининг микроиқлимига қўйиладиган талаблар

67. Иш жойларида ҳарорат, нисбий намлик ва ҳаво тезлиги СанҚваН 0324-16 "Ишлаб чиқариш бинолари микроиқлимнинг санитария-гигиеник нормалари"нинг талабларига мувофиқ таъминланиши лозим.

68. Иш жойларини иситиш, вентиляциялаш ҳамда кондициялаш ШНҚ 2.04.05-22 "Иситиш, вентиляция ва кондициялаш" шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 287, 2024 йил 11 сентябрь) мувофиқ бўлиши лозим.

69. Ходимларнинг вақтинчалик дам олиш жойларида микроиқлимнинг кўрсаткичлари мазкур Қоидаларнинг 67-бандига мувофиқ таъминланиши шарт, шунингдек очиқ дераза ва эшиклар яқинида махсус пардалар ўрнатилиши лозим.

Иш жойларида иссиқлик нурланиши 140 V/kv.m гача бўлса, ҳаво ҳаракати тезлиги 0,2 m/s га оширилиши лозим. Агар иссиқлик нурланишини техник усуллар билан 140 V/kv.m гача камайтириш имкони бўлмаса, иш жойлари совуқ ҳаво оқими билан таъминланиши керак.

11-§. Иш ва дам олиш режимлари

70. Ходимларнинг меҳнат ва дам олиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодекси ҳамда корхона ёки ташкилотнинг ички меҳнат тартиб- қоидаларига мувофиқ белгиланади.

71. Иш ўринларини меҳнат шароитлари ва асбоб-ускуналарнинг жароҳатлаш хавфлилиги Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 15 сентябрдаги 263-сон "Ходимлар меҳнатини муҳофаза қилиш чора- тадбирларини янада такомиллаштириш тўғрисида"ги қарорига мувофиқ аттестациядан ўтказилиши лозим.

3-БОБ. ПАЙВАНДЛАШ ТЕХНОЛОГИЯСИГА

ҚЎЙИЛАДИГАН ТАЛАБЛАРИ

1-§. Электр пайвандлаш жараёнларининг

айрим турлари учун махсус талаблар

72. Электр пайвандлаш ишларини бажаришга фақат ускуналар, шахсий ҳимоя воситалари ҳамда ҳимояловчи мосламалар ва санитария-гигиеник меҳнат шароитлари талабларига мос бўлгандагина киришишга рухсат этилади.

2-§. Қўлда ёйли пайвандлашни амалга

оширишда хавфсизлик талаблари

73. Қўлда ёйли пайвандлаш имкон қадар маҳаллий ҳавони чиқариш мосламалари билан жиҳозланган иш жойларида амалга оширилиши керак.

74. Қўлда ёйли пайвандлаш ишларини 1,3 м дан баланд бўлган жойларда амалга ошириш учун ушбу жойларнинг ён томонолари ҳимоя тўсиқлари билан жиҳозланган бўлиши лозим. Бунда ҳимоя тўсиғининг баландлиги камида 1,1 м бўлган тутқичли ва кенглиги камида 0,15 м бўлган тахтадан иборат бўлиши лозим.

75. Бир вертикал бўйича турли баландликларда ишларни бир вақтда бажаришга фақат пастки қаватларда ишлаётган ходимлар эритилган металл томчилари, пайванд қолдиқлари ва бошқа нарсалар тушиб кетиши мумкин бўлган буюмлардан ишончли ҳимояланган тақдирда йўл қўйилади.

Электр ва газ билан пайвандлаш ишлари олиб бориладиган жойлар, шунингдек уларнинг пастки қаватлари (агар ёнғинга чидамли ҳимоя қопламаси мавжуд бўлмаса), ёнувчан материаллардан камида 5 m, портловчи материаллар ва ускуналардан (газ баллонлари, газ генераторлари ва бошқалар) камида 10 m масофада тозаланган бўлиши лозим.

76. Пайвандлаш ускуналарининг кабеллари (симлари) кислород, ацетилен ва бошқа ёнувчи газ қувурларидан камида 1 m узоқликдаги масофада жойлаштирилиши лозим.

77. Зарарли газ пайдо бўлиши мумкин бўлган иш жойларда, шу жумладан сиғимлар, цистерналар, қувурлар, қудуқлар ва чуқурларда пайвандлаш ишларини бажаришга фақат ташкилот раҳбарининг рухсати бўйича амалга оширилади.

78. Ёнувчан, зарарли моддалар ёки электр қурилмалари билан боғлиқ қурилмаларни пайвандлаш, кесиш ёки қиздириш ташкилот раҳбарининг рухсати билан амалга оширилиши лозим.

79. Бино ичида жойлаштирилган буюмлар ичида пайвандлаш ишлари олиб борилганда иш жойидаги ҳаво ҳаракатланишининг тезлиги 0,7 - 2,0 м/с бўлиши керак.

Шамоллатиш ускуналари орқали берилаётган ҳаво ҳарорати +20°С дан паст бўлмаслиги лозим.

80. Буюмлар ичида пайвандлаш ишлари олиб борилганда чиқариш вентиляция қурилмалари орқали тортиб олинадиган ҳаво иш жойидан ташқарига чиқарилиши лозим.

81. Фавқулодда ҳолатларда кўчма чиқариш вентиляция қурилмалари орқали ифлосланган ҳавони иш жойидан чиқаришга вақтинча йўл қўйилиши мумкин.

82. Ишлаб чиқариш жойларида вентиляцияни ташкил этиб бўлмаса, ходимга унинг ниқоби ости орқали соатига 6-8 mҳ тоза ҳаво етказилиши керак. Совуқ мавсумда ушбу ҳаво камида +18 °С гача иситилган бўлиши шарт.

83. Титаниум металларни пайвандлашда аргон газини тежаш учун ҳимоя газини етказувчи мосламаларда газ оқимини ёпиш қурилмаси бўлиши лозим.

84. Пайвандлаш ишларида бахтсиз ҳодисалар асосан қуйидаги сабаблар туфайли содир бўлади:

пайвандлаш ускуна ва буюмларнинг металл қисмлари ерга уланмаганда электр токи таъсири;

пайвандлаш кабеллари ва электрод ушлагичларининг изоляция нуқсонлари борлиги;

ток ўтувчи қисмларда ҳимоя тўсиқларининг йўқлиги;

махсус оёқ кийимлар ва қўлқоплар ҳамда ҳимоя гиламчалардан фойдаланмаслик;

электр пайвандлаш ёйининг нуридан кўз ва терини ҳимоя қилувчи воситаларни ишлатмаслик.

85. Очиқ ҳавода буюмларни пайвандлашда ишлатиладиган пайвандлаш генераторлари, трансформаторлар ҳамда ёрдамчи асбоб-ускуналарни об-ҳаво таъсиридан ҳимоялаш учун улар усти ёпилган махсус жойларга жойлаштирилиши лозим.

86. Очиқ майдонларда электр пайвандлаш ишларини ёмғир, қор ёққанда ёки чақмоқ бўлганда бажариш тақиқланади.

87. Мобил пайвандлаш агрегати билан қувват манбаи ўртасидаги кабеллар узунлиги 10 m ошмаслиги лозим. Кабеллар изоляцияси механик зарарлардан ҳимояланган бўлиши керак. Шикастланган изоляция ёки қопламага эга кабелларни ишлатиш тақиқланади.

88. Пайвандлаш кабеллари кислород қувурлари ва баллонлари ёнувчи газлар ишлатиладиган жойлардан камида 1 м узоқликдаги масофада жойлаштирилиши лозим.

89. Пайвандлаш ишларини бошлашдан олдин ва иш давомида пайвандлаш кабеллари ва электрод ушлагичларининг изоляцияси ҳолатини, шунингдек, барча контактларнинг маҳкам боғланганлигини назорат қилиш лозим.

Пайвандлаш кабеллари сув, мой, пўлат симлар, кислород ва ацетилен шланглар, қизиган пайвандланаётган буюмлар ва иссиқ қувурларга тегмаслиги керак.

90. Пайвандлаш агрегатларини тармоққа улаш ва узиш, уларни алмаштириш ҳамда ишлаш ҳолатини назорат қилиш электр монтёрлар томонидан амалга оширилиши керак. Бундай ишларни ходимлар бажариши тақиқланади.

91. Пайвандлаш ишларида газ баллонлардан фойдаланилганда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 16 мартдаги 226-сон қарори билан тасдиқланган Газ хўжалигида хавфсизлик қоидаларига риоя этилиши керак.

3-§. Ҳимоя газлари ва уларнинг аралашмаларида

пайвандлаш жараёнларига қўйиладиган талаблар

92. Ҳимоя газлари ва уларнинг аралашмаларида пайвандлаш жараёнлари амалга ошириладиган иш жойлари қуйидагиларга эга бўлиши керак:

технология талабларига мувофиқ пайвандлаш ускуналари ва иш жойларининг жиҳозларига;

зарарли чанг ва газларни сўриб олувчи қурилмаларга.

93. Ҳимоя газлари муҳитида эрийдиган электродлар билан механизациялашган пайвандлаш бажариладиган иш столлари ёки манипуляторлар зарарли тутун, чанг ва газларни чиқариб юбориш учун мўлжалланган сўриб олувчи қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши керак. Ушбу қурилмалар пайвандлаш ёйининг газ билан ҳимоясини бузмасдан ишлашини таъминлаши лозим.

94. Пайвандланадиган металларни ўрнатиш учун мўлжалланган мосламалар (манипуляторлар, айлантиргичлар) металлни пайвандлаш жараёнида барқарор ҳолатда туришини таъминлаши, зарур ҳолларда эса уни қулай ва хавфсиз тарзда айлантириш ҳамда кўчириш имкониятини яратиши лозим.

4-§. Газдан фойдаланган ҳолда ишлашга қўйиладиган талаблар

95. Газ контейнерлари ёки рамплар жойлаштирилган хона шамоллатиб турилиши ва иш жойидаги ҳаво ҳарорати эса +25 °С дан ошмаслиги лозим.

96. Газдан фойдаланган ҳолда пайвандлаш ишлари олиб бориладиган иш жойларида 20 тадан ортиқ газ баллон бўлмаслиги керак.

Бўш газ баллонни тўлдирилган газ баллон билан алмаштиришда ундаги коллектор клапанлари ёпилиши шарт ва газ баллонлар уланадиган жойларидан газ оқмаслиги лозим.

Газ баллонга редукторни улашдан олдин қуйидагилар текширилиши лозим:

редукторнинг кириш тутқичи ва ёпинчиқлари;

редукторнинг кириш тутқичидаги фибрали муҳр ва фильтрнинг мавжудлиги ва ишлаш ҳолати.

Шикастланган фибрали муҳрни фақат янги муҳр билан алмаштириш мумкин (бунда теридан, алюминий, мис ва бошқалардан фибрали муҳр ишлатиш тақиқланади).

Газдан фойдаланган ҳолда пайвандлаш ишлари олиб бориладиган иш жойларида ортиқча буюмлар ва ёнувчи моддаларни жойлаштириш тақиқланади.

97. Газдан фойдаланган ҳолда пайвандлаш ишлари олиб бориладиган иш жойларига карбонат ангидрид гази контейнерлар ёки рамплар орқали марказлашган тизим билан етказилса, уларнинг газ қиздиргичи иссиқ сув ёки буғ ёрдамида қиздирилиши лозим.

98. Суюқ карбонат ангидрид билан тўлдирилган контейнер ишлатилганда ишчи босим автоматик равишда 8-12 kgf/kv.sm оралиғида сақланиши лозим.

Бунда суюқ карбонат ангидрид билан тўлдирилган контейнердаги ишчи босим 7 kgf/kv.sm дан пастга тушмаслиги керак.

99. Газ контейнеридан суюқ карбонат ангидрид олинаётганда қуйидагилар тақиқланади:

таъмирлаш ишларини бажариш;

очиқ олов ёрдамида қувурлар ва ускуналарни иситиш;

эгилувчан уланиш шлангларини букиш ва кесиш;

уланган қисмларни босим остида тортиш.

100. Қиш мавсумида очиқ майдонларда пайвандлаш бажарилганда, карбонат ангидрид гази тўлдирилган газ баллонларни музлаш хавфидан олдини олиш мақсадида уларни махсус изоляция қилинган жойларга жойлаштириш лозим.

101. Музлаган карбонат ангидрид газ баллонини ёки редукторини очиқ олов, буғ оқими ва шунга ўхшаш усуллар билан иситиш тақиқланади. Газ баллон ёки редукторни иситиш учун газ чиқаришни тўхтатиб, уни +20-25 °С ҳароратдаги илиқ жойга олиб кириш ва иситилишини кутиш керак. Музлаган редукторни эса +25 °С дан ошмаган ҳароратдаги сув билан иситиш мумкин.

102. Газ баллон ва редуктор клапанларини иш жойида демонтаж қилиш ва таъмирлаш тақиқланади.

Бунда таъмирлаш ишларини фақат малакали ходимлар бажариши лозим.

103. Карбонат ангидрид гази редукторда музлашининг олдини олиш учун редуктор олдига қиздиргич ўрнатилиши лозим. Газ баллон редукторига уланган газ қиздиргичининг электр спирали газ баллон билан тўғридан-тўғри алоқа қилмаслиги керак.

104. Қиздиргич 42V дан ошмайдиган кучланиш ва 70Vt қувватли тармоқдан қувватланиши лозим, бу газ баллонни ҳаддан ташқари қизиб кетишини олдини олади.

105. Карбонат ангидрид билан тўлдирилган контейнерлар ва баллонлардан пайвандлаш иш жойларига газни марказлашган тарзда етказиб берувчи рамплар қўлланилганда, ўрнатмаларни ишлаб чиқарувчиларнинг техник ҳужжатлари ва кўрсатмаларини инобатга олган ҳолда меҳнат хавфсизлиги бўйича йўриқномалар ишлаб чиқилиши ва тасдиқланиши лозим.

5-§. Аргон билан ишлашга қўйиладиган талаблар

106. Аргон билан тўлдирилган контейнерлар, йиғувчи идишлар ва цистерналар, шунингдек, газ баллонлардан фойдаланган ҳолда марказлашган тарздаги пайвандлаш ишларида рамплар ишлатилганда, уларнинг ишлаб чиқувчиларининг кўрсатмаларини ҳисобга олган ҳолда меҳнат хавфсизлиги бўйича йўриқномалар ишлаб чиқилиши лозим.

107. Аргон билан тўлдирилган контейнерлар, йиғувчи идишлар ва цистерналар, шунингдек, газ баллонлар иш жойининг полидан 0,5 m паст чуқурликда жойлаштирилмаслиги керак.

108. Суюқ аргон билан тўлдирилган контейнер ишлатилганда қўшимча хавфсизлик чоралари қуйидагиларни ўз ичига олади:

контейнерни бўшатиш фақат буғлатгич ёрдамида амалга оширилиши;

клапанларни очиш ва ёпиш секин ва силлиқ, зарба ёки тебранишларсиз бажарилиши;

босим остидаги клапан ва қувурлардаги мурват ва муҳрларни маҳкамлаш тақиқланиши;

шлангларни узиш фақат аргон тўлиқ буғлангандан кейин амалга оширилиши;

суюқ аргон инсон терисига тегиши тақиқланиши;

шлангларни узаётганда хизмат кўрсатувчи ходим шлангнинг қарама-қарши томонида туриши.

109. Аргон билан тўлдирилган контейнерлар, йиғувчи идишлар ва цистерналар, шунингдек, газ баллонлардан фойдаланилаётганда ва уларда рамплар ишлатилаётганда барча хавфсизлик қурилмаларининг ишлашини доимий назорат қилиш лозим.

Бунда хавфсизлик қурилмалари созланган, пломбаланган ва тоза ҳолатда сақланиши керак.

6-§. Оқим-механизацияланган ва конвейер линияларида

пайвандлаш жараёнларига хавфсизлик талаблари

110. Линияларда пайвандлаш ишлари доимий иш жойларида ҳамда вақтинчалик иш жойларида амалга оширилиши мумкин. Доимий иш жойларида тегишли пайвандлаш ускуналаридан фойдалаган ҳолда, вақтинчалик иш жойларида эса қўл билан пайвандлашда фойдаланиладиган ускуналар ёрдамида бажарилади.

111. Оқим-механизацияланган ва конвейер линияларида пайвандлаш жараёнларида технологик жараёнларни ишлаб чиқишда ишни максимал даражада автоматлаштириш таъминланиши, шунингдек, хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омилларини чеклаш ва ходимларни ҳимоя қилиш учун махсус техник ечимлар жорий этилиши лозим.

112. Автоматлаштирилган пайвандлаш жараёнларида, зарарли аэрозол, газ ва нурланиш даражалари рухсат этилган миқдордан ошса, ишларни масофадан бошқариш тизими орқали бажариш ва шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланиш мажбурий ҳисобланади.

113. Зарарли чанг ва газ ажралмаларини йўқ қилиш учун уларни пайвандлаш автоматлари ёки яримавтоматлари, агрегатлар, портал тизимлар ёки манипуляторларга ўрнатилган ёки бириктирилган чанг-газ қабул қилувчи қурилмалар ёрдамида олиб ташлаш лозим.

114. Фавқулодда вазиятларда ишлаш учун линияларда пайвандлаш ва кўтариш- транспорт операцияларини алоҳида бошқариш тизими таъминланиши шарт.

115. Пайвандлаш оқим-механизацияланган линияларидаги ускуна ва бошқарув консоллари бир текисликда жойлаштирилиши лозим, бунда ходимлар вертикал ҳаракатланишга мажбур бўлмайди.

116. Оқим-пайвандлаш линиялари махсус лойиҳалаштирилган иш жойининг ажратилган бўлимларида жойлаштирилиши лозим.

Пайвандлаш жойлари ёнмайдиган тўсиқлар ёки портал, консол ва шунга ўхшаш конструкциялар билан ажратилиши керак, бунда қўшни иш жойларидаги ходимлар зарарли омиллардан ҳимояланган бўлиши керак.

117. Оқим-механизацияланган ва конвейер линияларининг бўлимлари қўшни бўлимлар, деворлар, кириш йўлларидан йўлаклар орқали ажратилиши лозим.

118. Пайвандлаш жойидан йўлакларгача бўлган масофа камида 5 m бўлиши лозим, бунда йўлакдан ўтаётганлар пайвандлаш аркининг кўзга зарарли нуридан ҳимояланган бўлиши керак.

Агарда ушбу талабни бажариш имкони бўлмаса, пайвандлаш жойида ёнмайдиган тўсиқ ўрнатилиши зарур.

7-§. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш

жараёнларига қўйиладиган талаблар

119. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарини иш жойларининг пойдеворига ўрнатишда, уларнинг статик ва динамик юклари инобатга олиниши лозим.

120. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналаридан фойдаланишда қуйидагилар бажарилиши лозим:

контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарини доимий текшириб, чанг, кир ва мойлардан тозалаш;

мегометр ёрдамида контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарининг барча ток ўтказувчи қисмларининг, шунингдек, ўрам ва бошқарув занжирларининг корпусга нисбатан изоляциясини текшириш;

контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарини ҳаво етказиб бериш қурилмаларига улаш;

контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарини совутиш учун сув билан таъминлаш ва ушбу сувни оқова сувларини чиқариб юбориш тизимига оқизиш;

контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарининг узаткичларини ерга улаш;

контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарининг пневматик тизими муҳрланганлигини текшириш;

контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарининг пневматик тизимидан ҳаво чиқмаслигини текшириш;

контактли қиздириш орқали пайвандлаш техникаларига фойдаланишдан олдин минерал ёғ қуйиш ёки минерал ёғ мавжудлигини текшириш.

121. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш техникаларидаги совутиш тизимининг ҳар бир қувури доимий текшириб турилиши лозим.

122. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш техникаларининг совутиш тизимларидаги ҳаво ва сув тармоқларида вентиллар бўлиши шарт.

123. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарининг совутиш тизимлари узоқ танаффус пайтида ёки сувнинг музлаш хавфи бўлганда сиқилган ҳаво билан тозаланиши керак.

124. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналари таркибидаги пневмосилиндрларнинг ишчи қисмларида занглаш хавфи мавжуд бўлган ҳолларда, уларга коррозияга қарши мой суртилиши лозим.

125. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналаридан фойдаланишдан олдин улар синовдан ўтказилиши ҳамда ускуналарнинг барча қисмлари соз ҳолатда эканлиги ва тўғри ишлаши текширилиши лозим.

126. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналарини иш жойларининг пойдеворига ўрнатилганда ундаги барча болт бирикмаларининг маҳкамлиги текширилади.

127. Контактли қиздириш орқали пайвандлаш ускуналаридан фойдаланилганидан сўнг, уларнинг ток кабеллари ҳам иш жойларининг пойдеворига осилиши керак.

128. Ишни бошлашдан олдин ходим қуйидагиларга мажбур:

ўз иш жойини тартибга келтириш;

ўз асбоб-ускуналари ва мосламаларини ишга тайёрлаш ҳамда уларнинг созлигини текшириш;

ҳаво ва сув тизимлари, шовқин ютгичларннинг созлигини текшириш;

носоз мосламалардан фойдаланмаслик;

ҳимоя қурилмаларининг мавжудлиги ва созлигини текшириш;

блокировка қурилмалари, бошқарув шкафлари, барча узелларнинг ерга уланганлиги, изоляциянинг созлигини текшириш;

шахсий ҳимоя воситаларининг ишончлилиги ва созлигини текшириш.

129. Иш жараёнида ходим қуйидагиларга мажбур:

доимо эътиборли бўлиш;

иш жойига ишга алоқаси бўлмаган шахсларни киритмаслик ва пайвандлаш ускуналарининг бошқарувини бегона шахсларга топширмаслик;

пайвандлаш ускуналари ишлаётган пайтда уни мойлаш, тозалаш ҳамда йиғиштириш ишларини бажармаслик;

пайвандлаш ускуналарига тегишли кабелларни сув билан тегиб кетмаслигини ва уларга эриган металл томчилари тушмаслигини назорат қилиш;

электродларни текшириш, агар электродлар ёпишиб қолса, дарҳол пайвандлаш ускуналарини тўхтатиш ва бу ҳақда шу заҳоти бўлим бошлиғига хабар бериш;

иш режимига қатъий риоя қилиш;

бўёқ, мой, занг ёки қалин қатламли қотқоқ билан қопланган металларни пайвандлашдан олдин уларни яхшилаб тозалаш;

пайвандланаётган металларни махсус мосламага ишончли қилиб маҳкамлаш;

металларнинг майда деталлари пайвандланаётганда қўллар қисилиб қолмаслиги учун эътиборли бўлиш;

пайвандлаш ускуналари ишлаганда унинг роликлар, электродлар ва бошқа ҳаракатланувчи қисмлари ишлашида хавфсизликни таъминлаш;

пайвандлаш ускуналари ишлаётган вақтда пайванд қилинаётган жойларга, электродларга ва пайвандлаш ускуналарининг бошқа қисмларига қўл теккизмаслик ҳамда пайвандлаш ускуналарига суянмаслик;

пайвандлаш ускуналари ишлаётган вақтда унга ёки унинг ички қисмига бирор нарса ўрнатмаслик ҳамда жойини ўзгартирмаслик;

пайвандлаш ишлари амалга оширилган жойлар эриган металл қолдиқлари ва бошқа ифлосликлардан тўлиқ тозалаш;

пайвандлаш ускуналарини созлаш ишларини электр тармоғидан ўчирган ҳолда амалга ошириш.

130. Ишдаги танаффуслар вақтида иш жойиларидаги электр тармоқлари ўчирилиши ҳамда сув ва ҳаво совутиш тизимларининг вентиллари ёпилиши керак.

Қиш фаслида иш жойларидаги сув музлаб қолмаслиги учун унинг айланиши (циркуляцияси) сақлаб турилиши лозим.

131. Иш жойиларида электр тармоқлари электр энергиядан узилиб қолган тақдирда дарҳол пайвандлаш ускуналари ўчирииши зарур.

132. Пайвандлаш ускуналарида носозлик аниқланса, ишни дарҳол тўхтатилиши ва навбатчи электр монтёр чақирилиши керак. Бунда носозликни ходим томонидан бартараф этилиши тақиқланади.

Пайвандлаш ускуналаридаги носозликни бартараф этиш вақтида улар электр таъминоти ҳамда ҳаво ва сув манбаларидан тўлиқ узилиши керак ҳамда пайвандлаш ускуналарининг устига "Ёқилмасин!" деган огоҳлантирувчи белги қўйилиши шарт.

133. Иш жойиларининг яқинига камида 5 м масофада ёнувчан ва ёнғин хавфи бўлган материалларни жойлаштириш тақиқланади.

134. Пайвандлаш ускуналарида аланга пайдо бўлса, шу заҳоти ушбу ускуналарни ишлаши тўхтатилиши ва аланга қуруқ қум ёки ўт ўчиргич ёрдамида ўчирилиши ҳамда бир вақтнинг ўзида навбатчи электр монтёр чақирилиши керак.

Ёнғин содир бўлган барча ҳолатларда бу ҳақда дарҳол алоқа воситалари орқали давлат ёнғин назорати органларига хабар бериш лозим, бунда давлат ёнғин давлат ёнғин назорати органлари етиб келгунча ёнғинни бартараф этиш чоралари давом эттирилиши зарур.

135. Иш тугагач ходим қуйидагиларга мажбур:

пайвандлаш ускуналарини электр таъминоти ҳамда ҳаво ва сув манбаларидан тўлиқ узиш;

иш жойини йиғиштириш, пайвандлаш ускуналарини ва тегишли асбобларни махсус ажратилган жойларга жойлаштириш;

тутаб турган буюмлар (латта, изоляция материали ва бошқалар) қолмаганлигига ишонч ҳосил қилиш;

иш давомида аниқланган барча носозликлар ҳақида бўлим бошлиғига хабар бериш.

136. Пайвандлаш ускуналарига фақат ушбу ускуналардан фойдаланувчи ходим, созловчи механик ва электр монтёр томонидан хизмат кўрсатилиши керак.

8-§. Ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш

ва кесиш жараёнларига қўйиладиган талаблар

137. Ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш ва кесиш жараёнларида қуйидагилар таъминланиши шарт:

пайвандлаш ваннасига флухни механик тарзда таъминлаш учун мослама мавжуд бўлиши;

ишлатилган флухни пайванд чизиғидан тозалаш ва йиғиб олиш учун ҳопперли йиғувчи ва фильтрли флух тортгичи ўрнатилган бўлиши.

138. Ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш ва кесиш жараёнлари амалга ошириладиган иш жойлар вентиляцияси қурилмалари билан жиҳозланиши шарт.

Ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш ҳамда кесиш жараёнларини амалга оширишда қўлланиладиган вентиляция қурилмалари пайвандлаш ускуналаридан 40 mm дан ошмаган масофада жойлаштирилиши лозим.

Вентиляция қурилмаларида ҳаво оқими тезлиги 4-9 m/s бўлиши керак.

139. Вентиляция қурилмаларидан чиқаётган ҳавони чанг ва зарарли газлардан тозалаш учун вентиляция қурилмалари махсус мосламалар билан жиҳозланиши шарт.

140. Ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш ҳамда кесиш жараёнларини амалга оширишда қўлланиладиган пайвандлаш ускуналари шлак қобиғини тозалаш ва уни йиғиб олиш учун мўлжалланган механик қурилмалар билан жиҳозланиши шарт.

Агар механик қурилмалар ишлатиш имкони бўлмаса, шлак қобиғи қўл билан тозалашга рухсат этилади, бунда ходим нафас олиш воситаси (респиратор) билан ҳимояланиши керак.

141. Шлак қобиғидан ҳосил бўлган флухни бунгерга солиш жараёнида иш жойлари ва атрофни чангдан ҳимоя қилиш чоралари кўрилиши шарт.

142. Ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш ва кесиш жараёнларида ҳавога зарарли газлар кўп чиқмаслиги учун флух қуруқ ва тоза бўлиши керак, унга ҳеч қандай мой, флух қобиғи қолдиқлари ёки бошқа ифлосликлар аралаштирилмаслиги лозим.

143. Рельс йўли бўйлаб ҳаракатланувчи ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш ҳамда кесиш жараёнларини амалга оширишда қўлланиладиган пайвандлаш ускуналаридан фойдаланилганда қуйидаги талабларга риоя этилиши лозим:

рельс йўли буюмга ёки стендга ишончли ва тўғри маҳкамланган бўлиши;

ҳаракатланиш механизмининг орқа ва ён роликлари рельсга мустаҳкам ўрнатилган бўлиши.

144. Трубалар ва бошқа катта ҳажмли металларни ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш ва кесиш ишларини амалга ошириш учун иш жойи қуйидаги талабларга жавоб берадиган махсус кабиналар билан жиҳозланиши шарт:

ташқи сиртлари иссиқ ва шовқиндан изоляцияланган бўлиши;

тартибланган ҳаво таъминоти (тоза ҳаво берувчи тизим) мавжуд бўлиши;

ёйли ва плазмали пайвандлаш, қоплама қилиш ва кесиш жараёнларни бошқариш учун бошқарув пульти билан жиҳозланган бўлиши.

9-§. Газ баллонларни сақлаш ва улардан

фойдаланишга қўйиладиган талаблар

145. Очиқ майдонларда газ баллонларни сақлашда, уларни ёмғир, қор ва бевосита қуёш нурларидан ҳимоя қилувчи қопламалар ёнмайдиган материаллардан тайёрланиши шарт.

146. Оёқчага эга бўлган газ баллонлари вертикал ҳолатда, махсус тўрлар ёки бошқа маҳкамловчи қурилмалар ёрдамида уларнинг ағдарилиб кетишининг олди олинган ҳолда сақланиши лозим.

Оёқчаси мавжуд бўлмаган газ баллонлари горизонтал ҳолатда, махсус рамкалар ёки токчаларда сақланиши лозим. Бунда газ баллонларини устма- уст жойлаштириш баландлиги 1,5 m дан ошмаслиги шарт.

Газ баллонлардаги клапанлар ҳимоя қопқоқлари билан ёпилган бўлиши ва бир томонга йўналтирилган бўлиши шарт.

147. Бўш газ баллонлар газ билан тўлдирилган газ баллонлардан алоҳида жойда сақланиши керак.

148. Газ баллонларни фақат масъул шахсларгина ташиши, сақлаши, бериши ва қабул қилиши мумкин.

149. Газ баллонларидан фойдаланишда, уларни сақлаш ва кўчириш жараёнида мой излари мавжуд материалларга ҳамда ишчи кийимларга тегиб кетишининг олди олиниши шарт.

150. Газ баллонлар зарбалардан ва тўғридан-тўғри қуёш нурларидан ҳимояланган бўлиши керак. Газ баллонлар иситиш мосламаларидан 1 m дан кам бўлмаган хавфсиз масофада ўрнатилиши лозим.

151. Иш жараёнидаги танаффуслар вақтида ҳамда иш вақти якунланганда пайвандлаш ускуналари газ баллонлардан узилган ҳолда ўчирилиши шарт.

Газ баллонларга уланган пайвандлаш ускуналарининг шланглар ажратиб қўйилиши ва газ баллонлардаги босим тўлиқ туширилиши лозим.

152. Иш вақти якунлангач газ баллонлар фақат газ баллонларни сақлаш учун махсус ажратилган жойга жойлаштирилиши ва ушбу жойга бегона шахсларнинг кириши олди олиниши шарт.

153. Пайвандлаш ускуналаридан фойдаланишда ходимлар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 11 ноябрдаги 712-сон "Истеъмолчилар электр қурилмаларини техник эксплуатация қилиш қоидалари ва Истеъмолчилар электр қурилмаларини эксплуатация қилишда хавфсизлик техникаси қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида"ги қарорида белгиланган талабларга амал қилиши шарт.

10-§. Ёнғиндан ҳимоя қилиш талаблари

154. Пайвандлаш ишларини бошлашдан олдин, иш жойларининг юқори нуқталари ва пайвандлаш ускуналаридаги ҳаво намуналарида ацетилен миқдори таҳлил қилиниши керак.

Бунда ҳаво намуналаридаги ацетилен миқдори 0,3 mg/l дан ошмаслиги лозим.

155. Пайвандлаш ишлари якунлангач ходим иш жойини тарк этишдан аввал иш жойида ёнғин келтириб чиқариши мумкин бўлган алангалар йўқлигини текшириб чиқиши шарт.

156. Ходимларни ёнғин хавфсизлигини бўйича Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 20 октябрдаги 649-сон "Ёнғин хавфсизлиги қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида"ги қарорига мувофиқ ўқитилиши керак.

157. Иш жойлари ёнувчан конструкциялар доимий ёки кўчма тўсиқлар билан, ёнувчан поллар эса металл қопламалар билан ҳимояланиши шарт.

Бунда кўчма тўсиқлар пўлат қопламадан тайёрланган бўлиши керак.

158. Пайвандлаш тайёрлов бўлимларида ёнғин вужудга келтириши эҳтимоли бўлган хавфли органик эритмалар фақатгина давлат ёнғин назорати органлари билан келишилган миқдорда сақланиши керак.

4-БОБ. ИШЛАБ ЧИҚАРИШ УСКУНАЛАРИГА ВА ИШЛАРНИ

ТАШКИЛ ЭТИШГА ҚЎЙИЛАДИГАН ТАЛАБЛАР

1-§. Ишлаб чиқариш ускуналарига қўйиладиган талаблар

159. Ўрта ва кичик ўлчамли металларни пайвандлаш, қиздириб бириктириш ва кесиш ишлари шамоллатиш тизимига эга, махсус жиҳозланган иш жойларида бажарилиши керак. Иш жойларининг юқори қисми очиқ, ёнмайдиган материаллардан тайёрланган бўлиши лозим.

Бир пайвандлаш ишлари олиб бориладиган иш жойидаги бўш майдон 3 mҲ дан кам бўлмаслиги шарт.

Пайвандлаш ишларини қулай ва хавфсиз бажаришни таъминлаш учун иш столи ва стеллажнинг ҳар икки томонидан камида 1 m кенгликда ўтиш йўллари бўлиши лозим.

Ускуналар, ҳаракатланувчи механизмлар ва кўчирилаётган деталлар орасидаги, шунингдек доимий кўп постли электр таъминоти манбалари орасидаги ўтиш йўллари кенглиги камида 1,5 m бўлиши керак. Доимий бир постли электр таъминоти манбалари орасидаги ўтиш йўллари кенглиги камида 0,8 m бўлиши лозим.

160. Иш жойларида ходимларнинг қўлидаги статик юкни камайтирадиган махсус таянчлар ўрнатилиши керак.

Кабелни елка устига узатиш ёки билакка ўраш орқали қўл устидаги юкни камайтиришга йўл қўйилмайди.

161. Бегона шахсларнинг иш жойларида бўлиши тақиқланиши шарт.

Ходим ўз ёнида ёки ўзидан пастда ишлайдиган ходимни радиация, учқун, эритилган металл томчиларнинг тасодифий тушишидан ҳимоя қилувчи тўсиқлар билан таъминлаши керак.

162. Иш жойлари ва ўтиш жойлари баландлиги камида 1,8 m бўлган экранлар билан ажратилиши керак.

Агар иш жойлари ва ўтиш жойларини экранлар билан ажратиш имкони бўлмаса, ходимлар шахсий ҳимоя воситалари билан ҳимояланган бўлиши керак.

Очиқ ҳавода, бир-бирига яқин жойлашган бир нечта ходим бир вақтда ишлаганда, улар орасига тўсиқлар ўрнатилиши керак.

163. Очиқ ҳавода пайвандлаш ишлари амалга оширилиши жараёнида ёмғир ёки қор ёғса, иш жойларининг устига бошпана ўрнатилиши керак.

Бошпана бўлмаганда, ёмғир ёки қор пайтида пайвандлаш ишларини олиб бориш тўхтатилиши керак.

164. Доимий пайвандлаш ишлари олиб бориладиган иш жойларидан ташқарида пайвандлаш ишларини олиб бориш учун ташкилот раҳбарининг ёки ёнғин хавфсизлиги бўйича жавобгар шахснинг ёзма рухсати олиниши лозим.

165. 5 м ортиқ баландликда пайвандлаш ишлари олиб борилаётганда ушбу жойнинг пастки майдони ёнмайдиган материаллар билан қопланиши керак

Ходимлар 5 m ортиқ баландликда пайвадлаш ишларини олиб бориш жараёнида хавфсизлик камарлари, карбонли хавфсизлик арқонлари ҳамда зарур асбоб-ускуналар учун махсус сумкалардан фойдаланиши шарт.

166. Битта металлни иккита ходим томонидан пайвандлашга рухсат берилади.

167. Металларни пайвандлашда уларнинг юзаларидаги ҳарорат +45°C дан ошмаслиги керак.

168. Сиғимлар, цистерналар, қувурлар, қудуқларда ва чуқурларда пайвандлаш ишлари бажарилганда ушбу жойлар ҳавони сўриб чиқарувчи мосламалар билан таъминланиши керак ҳамда улардаги ҳаво алмашинуви тезлиги 0,3-1,5 m/s бўлиши керак.

169. Ҳаво ҳарорати +50°C дан юқори бўлган иш жойларида махсус иссиқликдан ҳимоя қилувчи воситалар ва тоза ҳаво етказувчи воситаларисиз ходимларнинг ишлашига йўл қўйилмайди.

170. Пайвандлашда металларини ушлаб туриш ва уларни ҳаракатлантириш учун иш жойи тартибга солинган ҳамда махсус стол ёки мосламалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

Бунда махсус стол ёки мосламалар ходим учун қулай ҳаракатланишини таъминлаши ва буюмларнинг кичик қисмларини пайвандлаш ёки қўлда кесишда ўтириб ишлаш имконини бериши керак.

171. Усти ёпилмаган чуқурликларнинг ёнида ходимларнинг ишлашига йўл қўйилмайди.

172. Ходимлар сиғимлар, цистерналар, қувурлар, қудуқлар ва чуқурларга тушганда, уларнинг ёпиш эшиклари (қопқоқлари) очиш жойларига маҳкам ўрнатилганлигига ишонч ҳосил қилиш керак.

2-§. Ишларни ташкил этишга қўйиладиган талаблари

173. Доимий техникаларни бошқариш ва назорат қилиш бошқарув пульти орқали амалга оширилиши керак.

174. Бир нечта бошқарув воситаларига эга пайвандлаш ускунаси бир вақтда фақат битта бошқарув воситасидан бошқарилиши керак.

175. Доимий ва кўчма пайвандлаш ускуналарининг ишлашини бошқариш ва назорат қилиш тизими масофадан туриб амалга оширилиши мумкин.

Навбатчи ёй ҳосил бўлишидан олдин, плазматронга кучланишнинг эркин узатилиши ходим томонидан "Ишга тушириш" тугмаси орқали амалга оширилишига рухсат берилади. Ушбу босқичда ҳимояловчи қулфлаш тизимининг ишлаши талаб этилмайди.

Навбатчи ёй актив ҳолатга келгандан сўнг ҳимоялаш қулфи автоматик равишда ишга туширилиши ва "Ишга тушириш" тугмаси орқали назорат қилиниши шарт.

Плазматрондан кучланиш ечилганда ёки ёй узилган ҳолатда ҳимоя қулфлаш тизими автоматик равишда ишга тушиши шарт.

176. Пайвандлаш ускуналарининг бошқарув панелларида электр таъминотни узиш, резакка газ беришни тўхтатиш учун ёндиргични ўчириш функцияларини таъминловчи тўхтатиш тугмачаси ("Стоп умумий") ўрнатилиши шарт.

Тўхтатиш тугмачаси ("Стоп умумий") қизил рангда, қўзиқорин шаклида ҳамда бошқарув панели юзасидан чиқиб турадиган қилиб жойлаштирилиши шарт.

177. Пайвандлаш ускуналарини электр энергияси билан таъминлаш учун қўлланиладиган электр симлари ва кабеллари ташқи ҳимоя қопламига эга бўлиши ҳамда механик шикастланишдан ҳимояланган ҳолда жойлаштирилиши шарт.

3-§. Плазма гази орқали кесиш ускунасига бўлган талаблар

178. Плазма гази орқали кесишни бошлашдан олдин қуйидагиларга риоя қилиниши керак:

совутиш тизимининг ишлашини текшириш;

керакли кесиш тезлигини ўрнатиш;

технологик жараёнга мувофиқ плазма ҳосил қилувчи муҳитнинг (масалан, газ, ҳаво, аргон ва бошқалар) сарфини аниқлаш;

йиғма столининг ёки асосий қисмининг тубида сув борлигини текшириш.

179. Плазма гази орқали кесиш ускунасидан фойдаланилганда ходимлар плазма ёйи ва ультрабинафша нурланишидан ҳимояланиши керак.

180. Плазма гази орқали кесиш ускунасидаги носозликларни бартараф этишда ушбу ускуналар электр таъминотидан узилган ҳолда электр хавфсизлиги бўйича камида III гуруҳга эга ходимлар томонидан амалга оширилиши керак.

181. Плазма гази орқали кесиш ишлари амалга ошириладиган жойлардаги поллар каучук диэлектрик гилам билан қопланиши керак.

4-§. Карбонат ангидрид ва газ аралашмалари муҳитида

пайвандлаш учун ускуналарга қўйиладиган талаблар

182. Карбонат ангидрид муҳитида пайвандлаш яримавтоматининг ёндиргичининг конструкцияси газ чиқиш сопласини тезкор ечиш имкониятини таъминлаши ҳамда уни металл сачрандиларидан (учқунлардан) осон тозалашга мослаштирилган бўлиши лозим.

Бунда, газ чиқиш сопласининг ток ўтказувчи қисмидан изоляцияланган бўлиши керак.

183. Ёндиргичда пайвандлаш тўхтатилгандан кейин газни ўчириш учун қўшимча жўмрак кўзда тутилган бўлиши керак.

184. Автоматик ва механизациялаштирилган пайвандлаш ускуналари зарарли чанг ва газларни чиқарувчи мосламалар билан таъминланиши керак.

185. Ходимлар бир хил турдаги ҳимоя кийимлари ва шахсий ҳимоя воситалари билан таъминланиши керак.

186. Баллонлардан, суюлтирилган газ солинган контейнерлардан ва баллонлардаги ҳимоя газларидан фойдаланиш учун мўлжалланган рампалардан фойдаланиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 4 августдаги 493-сон қарори билан тасдиқланган Ортиқча босим остида ишлайдиган ускуналар хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламент асосида амалга оширилиши керак.

187. Суюлтирилган газ солинган контейнерларга (ёки тўплагич идишларга), шунингдек пайвандлаш постларига газ етказиб беришнинг рампали тизимига хизмат кўрсатишга Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 24 декабрдаги 819-сон қарори билан тасдиқланган Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўл-йўриқдан ўтказиш, ўқитиш ва билимларни текшириш, малака ошириш ҳамда қайта тайёрлаш тўғрисидаги низом асосида билимлари текширилган шахслар қўйилади.

188. Суюлтирилган газ солинган контейнер (тўплагич-идиш) ўрнатиладиган майдонча металл тўсиққа эга бўлиши керак, бунда контейнер ва тўсиқ ўртасида камида 1 m бўлган масофа қолиши керак. Контейнер яқинида иситиш манбалари бўлмаслиги керак.

189. Транспорт автоцистерналаридан тўплагич-идиш сифатида фойдаланилганда майдонча автоцистернага юк ортиш ва тушириш учун тегишли юк кўтариш қобилиятига эга телфер билан жиҳозланган бўлиши керак.

190. Контейнер (тўплагич-идиш) очиқ ҳавода ўрнатилганда, уни қуёш нурлари ва ёғингарчиликдан ҳимоя қилувчи соябон билан таъминланиши керак.

5-§. Инерт газлар муҳитида пайвандлаш учун

ускуналарга қўйиладиган талаблар

191. Пайвандлаш ускуналарининг ёндиргичлари ва пистолет- ёндиргичларининг тутқичлари ходимни ҳимоялаш учун иссиқлик-электр изоляцияли материал билан қопланган бўлиши керак. Мазкур тутқичларнинг ҳарорати иш пайтида +40°C дан ошмаслиги лозим.

Агарда пайвандлаш ускуналарининг ёндиргичлари ва пистолет- ёндиргичлари тутқичларнинг ҳарорати +40°C дан ошганда улар сув ёки бошқа сунъий совутиш тизимига эга бўлиши керак.

192. Пайвандлаш ускуналарининг ёндиргичлари ва пистолет- ёндиргичларининг тутқичлари қулай ушлаш имконини бериши керак.

193. Пайвандлаш ускуналарининг ёндиргичлари ва пистолет- ёндиргичларининг тутқичларида кучланиш ва газни бошқариш учун мослама кўзда тутилган бўлиши керак.

194. Пайвандлаш ускуналарининг ёндиргичларининг умумий оғирлиги 0,8 kg дан, пистолет-ёндиргичларининг оғирлиги эса 1,5 kg дан ошмаслиги керак.

195. Пайвандлаш ускуналарининг ёндиргичлари ва пистолет- ёндиргичларининг тутқичларининг симлари электр изоляциясига эга материал билан қопланган бўлиши керак.

5-БОБ. ИШ МАТЕРИАЛЛАРИ ВА АНДАЗАЛАРНИ

ТАЙЁРЛАШ, САҚЛАШ ВА ТАШИШ ТАЛАБЛАРИ

196. Пайвандлаш, қоплаш ва кесиш ишларида қўлланиладиган материаллар (металлар, электродлар, боғламалар, флюслар, пайванд симлари, газлар ва суюқликлар) ходимларга зарарли ва хавфли таъсир кўрсатмаслиги керак.

197. Ҳарорати +45°C дан юқори бўлган металларнинг қирраларини эритувчилар билан артиш тақиқланади.

198. Йилнинг совуқ даврида пайвандланиши керак бўлган металлар пайвандлаш бошланишидан олдин, уларнинг ҳарорати иш жойидаги ҳаво ҳароратидан паст бўлмаслиги учун иш жойига олдиндан олиб кирилиши керак.

199. Пайвандлаш, қоплаш ва кесиш учун қўлланиладиган пайвандлаш материаллари (электрод, флюс, сим) иш бошланишидан олдин, материал технологик паспортида тавсия этилган режимларда қиздирилиши ёки қуритилиши керак.

200. Таркибида зарарли моддалар бўлган коррозияга қарши қоплама билан қопланган пайвандланадиган ва юзаси қопланадиган металларнинг юзалари, пайвандлаш жойидан камида 1 m кенгликда мажбурий тартибда тозаланиши керак.

201. Пайвандлаш материаллари (электрод, флюс, сим) ёпиқ ва қуруқ биноларда сақланиши керак. Бунда пайвандлаш материалларининг (электрод, флюс, сим) сақланиши уларнинг технологик паспорти талабларига жавоб бериши шарт.

6-БОБ. ТАЪМИРЛАШ ИШЛАРИДА

ХАВФСИЗЛИК ТАЛАБЛАРИ

202. Пайвандлаш ва кесиш учун мўлжалланган ускуналарга хизмат кўрсатиш ва уларни таъмирлаш (тармоққа улаш ва ундан узиш, ўрнатиш, таъмирлаш) ишларига фақат электр хавфсизлиги бўйича 3-гуруҳдан паст бўлмаган электр монтёрларга йўл қўйилади.

7-БОБ. ЯКУНИЙ ҚОИДА

203. Ушбу Қоидалар талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.

Қоидаларга

1-ИЛОВА

Пайвандлаш ишларида зарарли ва

хавфли ишлаб чиқариш омиллари

   

Қоидаларга

2-ИЛОВА

Пайвандлаш ишларида атмосферада зарарли

моддалар ва газнинг рухсат этилган максимал

концентрaцияси (РМК)

     

Қоидаларга

3-ИЛОВА

Пайвандлаш ишларида тавсия этилган

ёруғлик фильтрлари

          

Қоидаларга

4-ИЛОВА

Газ билан пайвандлаш ва кислородли

кесиш учун нур фильтрлария

         

Қоидаларга

5-ИЛОВА

Лазер нурига қарши кўзойнаклар учун

тавсия этилган шиша маркалари

Изоҳ:

*) Тўқ ранг;

**) Рангсиз.

Қоидаларга

6-ИЛОВА

Меҳнат шароитлари ва пайванд усулларига

боғлиқ холда махсус кийим танлаш

Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси (www.lex.uz),

2026 йил 29 январь