Хўжалик шартномаларида кафолатли ушланма қандай аҳамиятга эга

Тавсияда:

– кафолатли ушланма нима, у қандай шартномаларда қўлланилади;
– қурилишда кафолатли ушланма;
– пудрат шартномаси бўйича кафолатли ушланма муддатлари ва миқдори;
– кафолатли ушланма суммасини қайтариш муддатлари;
– шартнома бекор қилинганда кафолатли ушланма;
– кафолатли ушланма таваккалчиликлари;
– пудратчи кафолатли ушланма суммасини муддатидан аввал олиши мумкинми;
– кафолатли ушланмани асоссиз бойиш деб ҳисоблаш мумкинми.

Кафолатли ушланма умумий тушунчаси – шартнома бўйича мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш усули. У асосан қурилиш соҳасида қўлланилади. Бироқ шартноманинг шартларидан бирида ушбу ускунани монтаж қилиш ва ундан фойдаланишнинг кафолат муддати назарда тутилган бўлса, ускуналарни етказиб бериш шартномаларида ҳам фойдаланилиши мумкин. Маълумки, шартномаларда мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш усулларининг стандарт тўплами мавжуд бўлиб, улар унчалик кўп эмас, айниқса, буюртмачи манфаатларини ҳимоя қилиш ҳақида гап кетганда. Кўпинча – бу ишни кечиктириб ёки бажармагани ёхуд сифатсиз бажарганлиги учун анъанавий жарима ва пенялар. Бироқ амалиётда бундай усуллар самарасиз бўлиб, анча меҳнат талаб қилади, чунки суд қарорисиз жарима ёки пеня ундиришнинг деярли имкони бўлмайди. Суд жараёни эса доим сермашаққат, вақт ва маблағ сарфлашни талаб қилади.

Кафолатли ушланма, ўз навбатида, етарли даражада оригинал ва таъсирчан таъминлаш чораси бўлиб, буюртмачидан судга мурожаат қилишни талаб қилмайди ва шартнома даражасида унинг манфаатларини ҳимоя қилади. Бунинг устига, қурилиш соҳаси пудрат ва субпудрат шартномалари бўйича мажбуриятлар ижросини таъминлаш усулларининг кенг доирасига эга эмаслигини биламиз.

Мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш усули

Фуқаролик қонунчилигида мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш усули сифатида кафолатли ушланма назарда тутилмаган, бироқ амалиётда пудрат шартномаларини тузиш ва бажариш чоғида «тақиқланмаганми, демак, рухсат берилган» тамойилидан кўп фойдаланилади. Бунда у турлича номланади – захирадаги ушланма, кафолат таъминоти, шартнома бўйича захиралаш, пудратчининг депозити. Кафолатли ушланмадан фойдаланиш имконияти тасдиғи сифатида Олий суд Пленуми бу масала юзасидан ўз тушунтиришларини берди.

Шунга кўра, пудратчи кафолат муддати тугагунига қадар бажарилган ишларнинг ҳақини тўлиқ ундиришни сўраган ҳолда, пудратчининг талабини кафолат муддати тугаганидан кейин тўланиши лозим бўлган суммани чегириб ташлаган ҳолда қаноатлантириш лозим .

Бундай шарт, шубҳасиз, буюртмачи учун қулай, бироқ пудратчи учун хатарли, чунки пудратчи ишдаги камчиликларни ўз вақтида бартараф этмаса (одатда, шартномаларда бунинг учун жуда қисқа муддат берилади), буюртмачи маблағларнинг қир қисмини умуман қайтармасликка ҳақли. Пудратчи шартнома тузиш чоғида камчиликларга йўл қўйилмаслигига ишонгани боис камчиликларни бартараф этиш учун ажратилган муддатларга унча аҳамият бермайди. Натижада эса катта жаримага «тушади». Шу сабабли пудрат шартномаларини имзолашдан аввал унда қайд этилган барча муддатлар соғлом фикрга зид эмаслигига ишонч ҳосил қилинг.

Ўз навбатида Фуқаролик кодекси фақат буюртмачи муайян мажбуриятларни бажармаган тақдирда, у зарур суммаларни тўлагунга қадар пудратчининг ишлари натижасини, яъни яратилаётган ашёни ушлаб қолиш ҳуқуқини, шу жумладан буюртмачига тегишли бўлган ускуналарни, қайта ишлаш ёки ишлов бериш учун берилган ашёларни, фойдаланилмай қолган материал қолдиғини ва унинг ихтиёридаги буюртмачининг бошқа мол-мулкини ушлаб қолиш ҳуқуқини ҳам тартибга солади .

Пудрат шартномаси бўйича кафолатли ушланма муддатлари ва миқдори

Пудрат шартномаси бўйича кафолатли ушланма кафолат муддати тугагунга қадар амал қилади. Пудрат шартномаларида кафолатли ушланма қайд этиладиган бандлар пудратчининг мажбуриятини таъминлаш мақсадида киритилади. Гап шундаки, буюртмачи пудратчига бажарилган ишлар якунланганда ва шартноманинг амал қилиши тугагандан кейин барча суммани бирданига тўламайди.

Пудрат шартномаси бўйича доим ишлар натижасининг сифатига тааллуқли кафолат муддати мавжуд бўлади. Шу давр мобайнида буюртмачи пулнинг бир қисмини ўзида ушлаб қолади. Кафолатли ушланма тўғрисидаги шартда буюртмачи пудратчига тўлаши лозим бўлган маблағларнинг муайян қисмини ушлаб туриши қайд этилади. Одатда, у битим умумий суммасининг 5 %идан 10 %игача миқдорни ташкил этади. Кафолат муддати тугаши билан буюртмачи қуйидаги иккита ҳолатда қолган ҳамма пулни пудратчига ўтказиб бериши шарт:

– пудрат шартномаси бўйича ишларнинг сифати юзасидан эътироз билдирилмаганда;
– кафолат муддати давомида пудратчи аниқланган барча камчиликларни тезкор равишда бартараф этганда.

Буюртмачи кафолатли ушланма суммасини ўзида қолдириши мумкин бўлганда

Буюртмачининг кафолатли ушланма суммасини ўзида қолдириш имконияти ҳақида сўз юритишдан аввал ушбу ҳуқуқни шартномада тўғри қайд этиш зарур. Бундай бандда барча эҳтимолий вариантлар назарда тутилиши керак.

Шартноманинг намунали банди:

n.n. «Пудратчининг шартнома бўйича мажбуриятларни бажариши тарафлар имзолаган бажарилган ишларни қабул қилиш тўғрисидаги далолатномаларга ҳамда бажарилган ишлар қиймати ва сарф-харажатлар тўғрисидаги маълумотномаларга мувофиқ Пудратчи фойдасига шартнома бўйича тўловнинг бир қисмини ташкил этувчи, Пудратчи ишлари қийматининг ҚҚС билан 10 (ўн) фоизи миқдоридаги Буюртмачининг кафолатли ушланмалари, шу жумладан Пудратчига тўланиши лозим бўлган ускуналар ва материаллар қиймати билан таъминланади».

Энг кенг тарқалган амалиёт – бу шартномада кафолатли ушланма суммасини ишлар қийматидан фоизларда белгилаш. Бироқ кафолатли ушланмани қатъий белгиланган суммада ифодалашга йўл қўйилади. 

Пудрат шартномаси бекор қилинганда буюртмачи шартнома бекор қилингунига ёки ишлар тўхтатилгунига қадар бажарилган ишларнинг сифатини таъминлаш мақсадида кафолатли ушланма суммасини ушлаб қолишда давом этишга ҳақли эканлигини ҳам қайд этинг. Ҳар қандай ҳолатда ушлаб қолинадиган пул маблағлари қайтарилиши лозим, нуқсонларни бартараф этиш учун сарфланган суммалар бундан мустасно. Мана шу ерда улар қанча муддат ўтгач пудратчига қайтарилиши кераклигини албатта қайд этинг. Одатда, у шартнома бекор қилинган ва кафолат муддати тугаган пайтдан бошлаб 12 ойни ташкил этади.

Бизга маълумки, кафолат мажбуриятлари шартнома бўйича барча ишлар тўлиқ ҳажмда бажарилганидан кейин ва кафолат муддати бошланиши тўғрисидаги далолатнома имзоланган пайтдан бошлаб ёхуд шартнома бекор қилинган санадан кейинги кундан бошлаб юзага келади. Кафолатли ушланма суммасини қайтаришни икки босқичга бўлиш мумкин: сумманинг 50 %ини пудратчига ишлар тугалланганидан ва у имзоланган ёзма кафолатни тақдим этганидан сўнг қайтариш, бироқ барча ишлар тугалланган ва пудрат шартномасининг барча шартлари бажарилган бўлса, кафолатли ушланманинг қолган 50 %ини эса кафолат муддати тугаганидан сўнг қайтариш.

Шартноманинг намунали бандлари:

б.б. «Кафолат суммаси сифатида ушлаб қолинган пул маблағлари мазкур Шартноманинг ___-бандида назарда тутилган фойдаланишнинг кафолат муддати даврида мустақил кафолат расмийлаштирилганидан сўнг 10 иш куни ичида қайтарилиши лозим».

б.б. «Буюртмачи ушлаб қолинган сумманинг 50 %ини Буюртмачи ишларни қабул қилиш далолатномасида кўрсатган ишлар тугалланган санадан кейин ҳамда барча ишлар тугалланган ва контрактнинг барча шартлари бажарилган тақдирда, Пудратчи имзоланган ёзма кафолатни тақдим этганидан сўнг 7 иш куни ичида Пудратчига қайтаради. Буюртмачи ушлаб қолинган сумманинг қолган 50 %ини, агар Буюртмачи бажарилган ишларда бартараф этиб бўлмайдиган камчиликларни кўрсатмаган бўлса, Буюртмачи ишларни қабул қилиш далолатномасида кўрсатган ишлар якунланган санадан бошлаб 12 ойдан кейин Пудратчига қайтаради».

Кафолат муддати давомида бажарилган ишларда бартараф этиб бўлмайдиган камчиликлар аниқланган тақдирдагина, Буюртмачи кафолатли ушланма суммасини ўзида қолдиради. Бунда ушбу камчиликларга ким – пудратчининг ўзи ёки субпудратчи йўл қўйгани аҳамиятга эга эмас, жавобгарлик тўлиқ пудратчи зиммасига юклатилади. Камчиликларни бартараф этиб бўлса, уларни бартараф этиш учун барча сарф-харажатлар кафолатли ушланма суммасидан қопланади, қолдиқ эса, агар қолса, пудратчига қайтарилади.

Шартномада буюртмачининг камчиликларни ушланма суммаси ҳисобидан бартараф этиш ҳуқуқини кўрсатинг, фақат ушбу суммани муайян пайтгача ушлаб қолиш ҳуқуқини эмас. Бу муҳим, акс ҳолда сизда кафолатли ушланма суммаси бўлса ҳам, ундан фойдалана олмайсиз.

Кафолатли ушланма суммасини қайтариш муддатлари

Пудрат шартномасида пулни қайтариш муддати белгиланмаган бўлса, ушбу сумма кафолатли ушланма деб ҳисобланмаслигини назарда тутинг. Тўлиқ тўланмаган суммани ундириш учун пудратчига уни оддий қарз сифатида ундириш талаб этилади, яъни у даъво аризаси юбориши, унга рад жавоби берилса, масалани суд тартибида ҳал қилиши мумкин. Сиз эса бажарилган ишлар учун тўлиқ тўланмаган сумма кафолатли ушланма бўлганини исботлай олмайсиз.

Кафолатли ушланма тўғрисидаги шартда кафолат муддати тугаганда пул қайтарилиши қайд этилмаса, пудратчи ишларни топширган заҳоти уни қайтаришга тўғри келади. Суммани ўтказиш муддати кечиктирилган тақдирда пудратчи ўз вақтида қайтармаганлик учун жарима санкциялари ёки пеня талаб қилиши мумкин.

Ушланма суммасини қайтариш муддатларини белгилаётганда уларни юз бермаслиги мумкин бўлган ҳодиса билан боғламанг. Масалан, муайян маҳсулотни ишлаб чиқариш учун ўрнатилган ускунани ишга туширилган пайтдан бошлаб қайтариш. Ишлаб чиқариш учун хом ашё йўқлиги боис ускуна ишга туширилмаслиги мумкин. Бунда пудратчининг айби йўқ, буюртмачи пудрат шартномаси бўйича бутун суммани тўлашига тўғри келади, сумманинг бир қисмини ушлаб қолиш эса ноқонуний бўлади.

Шартнома бекор қилинганда кафолатли ушланма

Буюртмачи айрим ҳолатларда пудратчи кафолатли ушланмани муддатидан аввал, яъни ушланма суммасини қайтариш мажбурияти билан боғлиқ ҳодиса ёки хатти-ҳаракат юз бергунга (объект фойдаланишга топширилгунга, кафолат муддати тугагунга) қадар қайтаришни талаб қилишга ҳақли эканлигини назарда тутиши лозим.

Пудрат шартномаси муддатидан аввал бекор қилинганда кафолатли ушланма борасидаги масалалар турлича ҳал қилинади. Пудрат шартномаси бўйича кафолатли ушланмадан мажбуриятларни таъминлаш усули сифатида фойдаланиш мумкинлигига ҳеч ким эътироз билдирмайди. Бироқ шартнома муддатидан аввал бекор қилинганда уни буюртмачидан ундириш ҳақида низо юзага келса, бунда воқеалар ривожланишининг иккита қарама-қарши варианти бўлиши мумкин.

Шартнома бекор қилинаётганда, кафолатли ушланма шартномага киритилган бўлса ҳам, пудратчи буюртмачидан бутун суммани бир йўла тўлашни талаб қилиши мумкин. Бироқ бутун суммани тўлиқ ундириб олишнинг доим имкони бўлмайди, чунки битта вариант бўйича шартнома бекор қилиниши билан мажбуриятларни таъминлашнинг ушбу усули учун асослар қолмагани боис буюртмачидан кафолатли ушланмани ундириш мумкин, деб ҳисобланади.

Иккинчи вариант бўйича пудрат шартномасида кафолатли ушланма нафақат келишув амал қиладиган даврга, балки ундан кейинги даврга ҳам татбиқ этилади, деб ҳисобланади. Зеро пудратчи шартнома амал қилаётган даврда бажаришга улгурган ишларнинг сифати учун жавобгарликни зиммасига олади. Шу сабабли кафолатли ушланмани муддатидан аввал ундириш учун сабаб йўқ, деб ҳисобланади. Барчаси бажарилган ишлар ҳажмига ва пудрат шартномасининг хусусиятига боғлиқ. Шунинг учун ҳар бир ҳолат алоҳида кўриб чиқилади, барча баҳсли масалалар учун универсал ечим йўқ. Масалан, буюртмачи ишларни ўз вақтида ва тўлиқ молиялаштириш мажбуриятларини бажармаса, у ҳолда пудратчи қурилган объектни ёки унинг бир қисмини ўз ихтиёрида қолдиришга, буюртмачи пудрат ишларини молиялаштиришдан бош тортганда эса – қурилган объектни реализация қилиб, қурилиш бўйича чиқим ва зарарларни реализация қилишдан тушган тушум ҳисобидан қоплашга ҳақли.

Бундай вариантларнинг юзага келишига йўл қўймаслик учун пудрат шартномаси матнига у бекор қилинганда буюртмачи шартнома бекор қилингунга ёки тўхтатилгунга қадар бажарилган ишларнинг сифатини таъминлаш учун кафолатли ушланма суммасини қайтариш тартиби ва муддатларини кўрсатган ҳолда уни ушлаб қолишга ҳақли эканлиги тўғрисидаги бандни киритганингиз маъқул. Бундай банд мавжуд бўлмаганда, ушбу масалани бекор қилиш тўғрисидаги келишувда кафолатли ушланмани қайтариш шартлари ва муддатларини батафсил кўрсатган ҳолда ҳам ҳал қилиш мумкин, бироқ бу фақат шартнома ҳар икки тарафнинг розилиги билан бекор қилинган тақдирда амалга оширилиши мумкин.

Кафолатли ушланма таваккалчиликлари

Кафолатли ушланмалардан фойдаланиш хавфли, деган фикр мавжуд. Бу салбий амалиёт билан изоҳланади, яъни кафолатли ушланма мажбуриятларни таъминлаш усулларининг бирортасига ҳам мос келмайди, амалдаги қонунчиликда эса бажарилган иш учун пудратчига қўшимча ҳақ тўламаслик учун қонуний асослар мавжуд эмас.

Бу фикрга қарама-қарши ўлароқ айтиш мумкинки, Фуқаролик кодекси мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш нормаларини белгилаб берувчи бутун бошли бобни ўз ичига олади. Шу боис шартномадаги кафолатли ушланма тўғрисидаги шарт амалдаги қонунчиликка мос келади. Мажбуриятлар неустойка, гаров, қарздорнинг мол-мулкини ушлаб қолиш, кафиллик, банк кафолати, закалат ва қонунда ёки шартномада назарда тутилган ҳамда уларга зид бўлмаган бошқа усуллар билан ҳам таъминланади .

Кўп юзага келадиган «Ишларнинг натижасини буюртмачига бериб, бироқ унинг тасодифан шикастланиши ёки нобуд бўлиши хавфини пудратчига қолдириш мумкинми?» деган саволга кафолатли ушланма жавоб беради. Айнан у ишлар натижаси буюртмачига топширилганига, бироқ пудратчи ҳали ҳам унинг учун жавобгар эканлигига мисол бўла олади. Бироқ бу ҳолда ҳам муайян шароитларда ишлар натижаси буюртмачига унинг тасодифан шикастланиши ёки нобуд бўлиши хавфи билан бирга берилади. Чунончи, қабул қилиш-топшириш далолатномаси имзоланганидан кейин объектда пудратчи ишда бракка йўл қўйгани учун эмас, балки ундан нотўғри фойдаланилганлиги ёки хавфсизлик техникаси бузилганлиги сабабли қандайдир носозликлар юзага келса, у ҳолда пудратчи бунинг учун жавобгар бўлмайди.

Фуқаролик кодексида назарда тутилмаган, бироқ шартномада қайд этилган кафолатли ушланма буюртмачига пудратчи томонидан йўл қўйилган ва ишлар натижасини қабул қилиш чоғида аниқланмаган яширин камчиликлар пудратчи ҳисобидан аниқланган тақдирда, барибир бартараф этилишига кафолат беради.

Пудратчи кафолатли ушланма суммасини муддатидан аввал олиши мумкинми

 Кафолатли ушланманинг анъанавий шакли қандай ишлашидан хабардормиз. Бунда пудратчи ишни қисмларга бўлиб топширади, 5 %дан 10 %гача чегириб қолинган тўловни олади. Ушбу суммалар пудратчининг ишлари қайта ишланган ва уларни бажариш муддати кечиктирилган тақдирда кафолат фондини шакллантиради. Бу ҳолда пудратчи учун асосий қийинчилик – қолган суммани олиш ва буни муддатидан аввал амалга ошириш мумкин ёки мумкин эмаслиги. Амалиётда кафолатли ушланма учун белгиланган муддатнинг тугашини кутмай, буюртмачидан бутун суммани олиш мумкин бўлган бир нечта шартлар мавжуд:

• тўлов учун шарт энди жисмонан юзага келмайди

Буюртмачи қурилиш билан шуғуллангиси келмай қолди, уни якунлашни режалаштирмаяпти, қабул қилишдан бош тортмоқда ёки янги пудратчини жалб қилди. Бу ҳолда ушланмани қайтариш мажбурияти боғланган пайт келмайди. Одатда, шартномаларда бу фойдаланишга топшириш, якуний қабул қилиш ёки кафолат муддатининг тугаш пайти бўлади. Бунда буюртмачи тўлов тўғрисидаги талабномани олганида эътироз билдиради, чунки ушлаб қолинган маблағларни тўлаш учун шартномада белгиланган шартлар энди мавжуд эмас, деб ҳисоблайди. Бироқ воқеалар бундай ривожланганда ушбу шартлар юзага келмаслиги исботланса, пулни олиш мумкин.

Шуниси муҳимки, буюртмачининг пудрат шартномасидан воз кечиши ўз-ўзидан кафолатли ушланмани муддатидан аввал тўлаш учун сабаб бўлмайди. Ушбу важ ўрнига кафолатли ушланманинг таъминлаш функцияси ўз маъносини йўқотди, дея далил келтирган маъқул. Тарафлар шартномани бекор қилганларида тўлов мажбурияти билан боғлиқ бўлган ҳодисаларнинг муқаррарлиги аломати йўқолади. Бу ҳолда кафолатли ушланмани қайтариш муддати аллақачон келганини исботлаш ёки тан олиш зарур. Бу шарт оқилона муддатда юзага келмаса, пудратчи тўловнинг буюртмачидан ушлаб қолинадиган қисмини талаб қилишга ҳақли.

Шартномада у муддатидан аввал бекор қилинган тақдирда, ушланмани қайтариш тартибини дарҳол қайд этган маъқул. Шу тариқа қандай шарт қачон юзага келиши кераклиги борасида баҳслашиш хавфини истисно этасиз. 

Шартноманинг намунали шарти:

б.б. «… шартнома бекор қилинган тақдирда буюртмачи кафолатли ушланмани қисман бажарилган ишлар далолатномаси имзоланганидан кейин ёхуд шартнома бекор қилинганидан сўнг муайян вақт оралиғида тўлайди»; 

• буюртмачи ушланмани тўлашга боғлиқ бўлган вақтни атайин кечиктиради

Пудратчи ишларни эътирозларсиз ва ўз вақтида бажарган бўлиши мумкин, бироқ ушланмани қайтариш вақти тўлалигича буюртмачига боғлиқ. Масалан, у экспертизадан ўтказиш учун ҳужжатларни топшириши, фойдаланишга топшириш учун рухсатнома олиши шарт. Буюртмачи бу ишларни атайин кечиктирса, буюртмачи ноинсофлик қилаётганини, бунга таъсир ўтказиш имконига эга эмаслигингизни исботлашингизга тўғри келади. Бу ҳолда барча оқилона муддатлар ўтиб кетганлиги сабабли баҳсли ҳолат аллақачон юзага келганлигини исботланг. Буюртмачи ушланма келгусида тўланишига боғлиқ бўлган ишларни бажаришдан бўйин товлаётганини исботлашгина қолади. Масалан, у якуний қабул қилиш билан боғлиқ бўлса, пудратчи объектнинг тайёрлиги ҳақида буюртмачига хабар берганлигини, қабул қилишни келишиб олишга уринганлигини, далолатномаларни юборганлигини исботлаш зарур;

• объект буюртмачи учун истеъмол қадр-қийматига эга

Буюртмачи ишларни қабул қилмаган, бироқ улардан аллақачон фойдаланаётган бўлса, кафолатли ушланмани талаб қилиш мумкин бўлган яна бир шарт. Буюртмачининг ўзини бундай тутиши объектнинг истеъмол қадр-қийматини тан олганлигидан далолат беради. Кафолатли ушланма тўғрисидаги низоли масалани ҳал қилиш чоғида буюртмачи олинган натижадан фойдаланиш-фойдаланмаслиги албатта ҳисобга олинади. Масалан, пудратчи кўп квартирали уйлар қурилишида баъзи ишларни бажарган. Пудратчи бутун объект учун жавобгар бўлмаса-да, ушланма тўланишини биноларни фойдаланишга топшириш билан боғлаганлар, уни эса пудратчига боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра мунтазам равишда кечиктирганлар. Пудратчи судга мурожаат қилган. Суд тартибида унинг фойдасига кафолатли ушланма пули ундирилган, сабаби буюртмачи ушбу пудратчининг ишлари натижасидан фойдаланганлиги исботланган. Қолаверса, ишларнинг сифати бўйича унга нисбатан эътироз билдирилмаган. Бу ҳолда объект тўлиқ тайёр бўлмагани муҳим эмас эди, асосийси, буюртмачи ушбу пудратчининг ишлари натижасидан аллақачон фойдаланган.

Кафолатли ушланмани асоссиз бойиш деб ҳисоблаш мумкинми

Пудрат шартномасида пудратчи ҳам, буюртмачи ҳам асоссиз бойиши мумкин. Ҳаммаси қайси тараф мол-мулкни сақлаб қолганига ёки сотиб олганига боғлиқ. Пудратчи ҳақ олса-ю, ишларни бажармаса, унда бойлик тўпланади. Бунда у бутун суммани ёки бўнакни олгани аҳамиятга эга эмас. Бундай вазиятда буюртмачи шартномадан воз кечишга ва асоссиз бойишга йўл қўймаслик учун тўловни қайтаришни талаб қилишга ҳақли.

Буюртмачи асоссиз бойишга йўл қўймасликни талаб қилишга ҳақли бўлган яна бир нечта вазиятлар мавжуд. Масалан, буюртмачи хатога йўл қўйиб, икки марта иш ҳақини тўлаган ёки материалларни топширган, бироқ пудратчи улардан ишда фойдаланмаган ва қайтармаган. Буюртмачи ишлар натижасини қабул қилса-ю, бироқ уларнинг ҳақини тўламаса, пудратчида иккита вариант бор: биринчиси – ҳақ тўлашни талаб қилиш, иккинчиси – аввал шартномадан воз кечиш, кейин эса асоссиз бойиш тўғрисида даъво аризаси бериш. Шунингдек буюртмачи ишларни шартномасиз қабул қилган бўлса, асоссиз бойишни иш ҳақи шаклида қайтариши керак бўлади.

Шартномада қайд этилган ва кўрсатилган муддатларда қайтарилган кафолатли ушланма асоссиз бойиш деб ҳисобланиши мумкин эмас.