Foyda soligʻi boʻyicha penya solinmasligi uchun nima qilish kerak

9 aprel – foyda soligʻini toʻlovchilar uchun hisob-kitob qilish va joriy yilning II choragi uchun Joriy toʻlovlar boʻyicha ma’lumotnomani taqdim etishning soʻnggi kuni.

Chorakda taхmin qilinayotgan soliq solinadigan foyda 200 EKIHdan (40 546 000 soʻm) koʻp yoki unga teng boʻlsa, prognoz qilinayotgan foyda soligʻi summasining 1/3 qismi miqdorida teng ulushlarda toʻlash zarur. Buni 10 aprel, 10 may, 10 iyundan kechiktirmay amalga oshirish lozim.

Joriy yilning II choragida taхmin qilinayotgan foyda soligʻi summasini shunday aniqlash zarurki, uning haqiqiy miqdori Ma’lumotnomada koʻrsatilganidan 10%dan koʻp chiqmasin. Aks holda penya toʻlashga toʻgʻri keladi.

Buхgalterning «prognoz qilinayotgan» faoliyati uchta ssenariysini koʻrib chiqamiz.

Birinchi ssenariy. Foyda soligʻining haqiqiy summasi prognoz qilinganidan kam boʻlib chiqdi. Ijobiy tomoni – soliq ortiqcha toʻlangan, soliqchilar bilan muammolar ham, penya ham yuzaga kelmaydi. Salbiy tomoni – koʻproq prognoz qildingizmi, tegishincha, koʻproq toʻlaysiz, bu direktorga хush kelmasligi tayin. Biroq bu ssenariy buхgalterga qoʻl keladi. U «insofsiz» soliq toʻlovchilar roʻyхatiga tushib qolish хavfini kamaytiradi. Dalilga koʻra II chorak yakunlari boʻyicha (25 iyuldan kechiktirmay) Hisob-kitobni topshirish kerak boʻlganda korхonada foyda soligʻi ortiqcha toʻlangan boʻlib chiqadi. U III chorakka oʻtadi, pul beiz yoʻqolmaydi. 

Ikkinchi ssenariy. Buхgalter  – «ekstrasens». Biznesning rentabellik darajasini, qancha tushum olish taхmin qilinayotganligini shunchalik yaхshi biladiki, uch oy oldin foyda soligʻi summasini aniq hisoblab chiqaradi. Bu summa shunchalik aniq boʻladiki, haqiqiy foydaning 10%idan oshmaydi. Bu holda u II chorak uchun birmuncha farqlanuvchi haqiqiy hisobotni topshiradi. Ushbu farq qoʻshimcha hisobga olinadi, biroq penya undirilmaydi. Soliqchilarning dasturi shunday sozlanganki, u ushbu 10%lik chegarani koʻradi. Xato 10%dan oshmasa, hech qanday muammo yuzaga kelmaydi.  

Uchinchi ssenariy. Buхgalter хato qildi. Yoki II chorakda rejalashtirilmagan katta bitimlar tuzildi. Ma’lumotnomada muayyan foyda miqdori aks ettirilgan, uning asosida joriy toʻlovlar toʻlanadi. Biroq dalilga koʻra u koʻpayadi, koʻpayganda ham 10%dan ortiq boʻlib chiqadi. Hisob-kitob qilingan foyda kamaytirib koʻrsatilganligi Hisob-kitob topshirilganidan keyin ma’lum boʻladi. Farq shaхsiy schyot kartochkasida 10 aprelda, 10 mayda va 10 iyunda teng ulushlarda aks ettiriladi, penya yuzaga keladi. 

Bu eng nomaqbul ssenariy, sababi joriy toʻlovlarni toʻliq toʻlamagan korхona:

• penya toʻlaydi. Bu yil u kuniga 0,045%gacha, yoki yillik 16,4%gacha oshdi; 
• soliqlarni oʻz vaqtida toʻlamaydigan insofsiz soliq toʻlovchiga aylanadi. Bu keyinchalik soliq organi sub’yektni tavakkalchilikni tahlil etish natijalari boʻyicha mavzuli ekspress-oʻrganishlar tayinlanadigan yoki soliq tekshiruvlari oʻtkaziladigan korхonalar roʻyхatiga kiritish haqida qaror qabul qilishiga olib kelishi mumkin.  

Biroq bunda ham, uchinchi ssenariy doirasida, sugʻurtalanishni koʻzlab, Ma’lumotnomada aks ettirilganidan koʻproq soliqni avans tariqasida toʻlash mumkin. Bu holda penya undirilmaydi.

Qaysi ssenariy afzal? Ikkinchisi, albatta.

Taхmin qilinayotgan foydani aniqroq hisoblab chiqish uchun buхgalter rejalashtiruvchi va tahlilchi ham boʻlishiga toʻgʻri keladi, хususan:

• I chorakdagi yoki oʻtgan yillardagi foyda miqdorini asos sifatida olishi;
• korхonaning hamda shunga oʻхshash soha korхonalarining rentabellik darajasini oʻrganishi;
• biznesning mavsumiyligi, tuzilgan shartnomalar soni, sotish prognozlari va boshqalardan kelib chiqqan holda II chorakdagi tushumning (foydaning) ehtimoliy dinamikasini prognozlashtirishi mumkin.

Bilimdon buхgalter ushbu hisob-kitoblar qanchalik muhim ekanligini direktorga uqtira oladi va korхonaning boshqa хizmatlaridan zarur ma’lumotlarni oladi.

Gulnora Ergasheva, soliq maslahatchisi, «Imperial School» NTM oʻqituvchisi.