Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
Shu haqda QHTBT portalida muhokamaga qoʻyilgan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Soliq solish ob’yektlari va soliq solish bilan bogʻliq ob’yektlar toʻgʻrisidagi axborotni aniqlashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi Qarori loyihasida batafsil ma’lumot berilgan.
Yiliga bir marta soliq organlari mavjud boʻlgan soliq solish ob’yektlari va soliq solish bilan bogʻliq ob’yektlar toʻgʻrisidagi axborotni aniqlashtirish maqsadida soliq toʻlovchida koʻzdan kechirish hamda soʻrov oʻtkazish huquqiga ega (Soliq kodeksining 68-moddasi). Bu yangi soliq nazorati shaklini amalga oshirishni tartibga soluvchi hujjat hali mavjud emasligi bois e’lon qilingan Nizom loyihasi qonunchilikda ushbu sohada mavjud boʻshliqni bartaraf etishga moʻljallangan.
Soliq toʻlovchida koʻzdan kechirish hamda soʻrov oʻtkazishdan maqsad soliq xizmati organlarida mavjud boʻlgan soliq solish ob’yektlari va soliqqa tortish bilan bogʻliq ob’yektlar toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni aniqlashtirishdan iboratdir. Nizomning amal qilishi soliq solish ob’yektlari va soliq solish bilan bogʻliq ob’yektlarga ega boʻlgan, ulardan doimiy yoki vaqtinchalik foydalanayotgan barcha jismoniy shaxslar, yuridik shaxslar va ularning alohida boʻlinmalariga nisbatan tatbiq etiladi.
Nizomda belgilanishicha, koʻzdan kechirish hamda soʻrov oʻtkazish tadbiri davlat soliq xizmati organlari tomonidan zaruratga qarab, aniq grafik asosida yiliga koʻpi bilan bir marta oʻtkaziladi. Tadbir davomida soliq organlari tomonidan jarayonga bogʻliq boʻlmagan hujjatlarni talab qilishga, ularning moliyaviy-xoʻjalik faoliyatiga toʻsqinlik qilish yoki boshqa aralashuvlarga yoʻl qoʻyilmaydi.
Tadbirni oʻtkazish toʻgʻrisidagi buyruq soliq organining rahbari yoki uning oʻrinbosari tomonidan qabul qilinib, buyruqda tadbirni oʻtkazish joyi, muddati, tadbirda ishtirok etuvchi davlat soliq xizmati organi mansabdor shaxslarining familiyasi, ismi, sharifi koʻrsatiladi.
Davlat soliq xizmati organlari tadbirda ishtirok etish uchun huquqni muhofaza qiluvchi organlar va boshqa davlat idoralaridan vakillarni jalb etishi mumkinligi loyihada koʻrsatib oʻtilgan.
Soliq nazoratining ushbu shakli samaradorligini oshirish maqsadida soliq organlari soliq toʻlovchini oldindan xabardor qilishi mumkin.
Tekshirish va soʻrov oʻtkazish muddati bir ish kunidan oshmasligi kerak. Ayrim hollarda, xususan:
- soliq toʻlovchida koʻrib chiqilayotgan soliq solish ob’yektlari va soliq solish bilan bogʻliq ob’yektlar hajmidan kelib chiqib yoki soliq toʻlovchining bir nechta boʻlinmalari va ob’yektlari mavjud boʻlganda;
- soliq toʻlovchi tomonidan hujjatlar toʻliq taqdim etilmagan taqdirda tadbir uch ish kunigacha davom ettirilishi mumkin.
Nizomda tadbir ishtirokchilarining huquq va majburiyatlari ham nazarda tutilgan.
Jarayon mobaynida koʻzdan kechiriladigan hujjatlar roʻyxati Nizomda alohida keltiriladi. Xususan, bularga:
- davlat roʻyxatidan oʻtganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar;
- koʻchmas mulkka va yer uchastkalariga egalik qilish huquqi toʻgʻrisidagi kadastr hujjatlari va ijara shartnomalari;
- tabiiy resurslar, jumladan gaz, suv va elektr tarmoqlari korxonalari bilan tuzilgan shartnomalar;
- nazorat-kassa mashinasining davlat soliq xizmati organlaridan roʻyxatdan oʻtkazish kartochkasi, sertifikati, fiskal yoki onlayn rejimda ishlashi bilan bogʻliq hujjatlar;
- xodimlar bilan tuzilgan mehnat shartnomalari;
- yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan yollangan xodimlarni davlat soliq xizmati organlarida roʻyxatga olinganligi toʻgʻrisida guvohnoma;
- inkassatsiya shartnomasi (naqd pulni olib borib topshirish toʻgʻrisidagi shartnomasi) va kassa kitobi bilan bogʻliq hujjatlar;
- litsenziyalar, sertifikatlar va ruxsatnomalar;
- ishlab chiqarish uskunalari boʻyicha hujjatlar;
- soliq solish ob’yektlari va soliqqa tortish bilan bogʻliq ob’yektlar boʻyicha boshqa hujjatlar kiritilgan.
Tekshirish va soʻrov natijalariga koʻra, davlat soliq xizmati organining mansabdor shaxslari tomonidan qogʻoz yoki elektron shaklda ma’lumotnoma rasmiylashtirilib, tadbir natijalari davlat soliq xizmati organlarining elektron axborot tizimida aks ettiriladi. Ulardan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq kameral nazorat yoki xronometraj koʻzdan kechirish oʻtkazishda hamda soliq toʻlovchining soliq hisobotlarini kameral nazoratdan oʻtkazish orqali qoʻshimcha soliq va boshqa majburiy toʻlovlarni hisoblash uchun foydalaniladi.
Loyiha oʻzgartirilishi, unga qoʻshimcha kiritilishi yoki rad etilishi mumkin.
Shohista Yakubova, “Norma” MChJ eksperti