Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
Amaldagi Soliq kodeksi ham, yangi kodeks loyihasi ham murakkab tilda yozilgan. Har bir normani koʻp marotaba qayta oʻqib chiqishga toʻgʻri kelmoqda va hatto shundan keyin ham baribir savollar yuzaga kelmoqda. Buxgalterlar kodeksni tushunarliroq qilishni va uni uslubiy koʻrsatmalar bilan toʻldirishni soʻrashmoqda. Bu buxgalterga xato qilmaslik va soliq organlarining maslahat berish boʻlinmalariga yuklamani kamaytirishga yordam beradi. Bundan tashqari, buxgalterlar xavfni tahlil qilish natijalari boʻyicha tekshiruvlarni tayinlash mezonlari va kameral nazorat natijalari va uning doirasida amalga oshiriladigan harakatlar haqida axborotga muhtojlar.
«Mika Trade» xususiy korxonasi bosh buxgalteri Tatyana ChERNOVA SK loyihasi boʻyicha boʻlib oʻtgan konferensiyada soliq toʻlovchilarga axborot jihatdan koʻmak berish haqida takliflar bilan soʻzga chiqdi. U kodeks moddalarini ancha tushunarli tilda bayon etish lozim, deb hisoblaydi. Shuningdek, uni soliq solish boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar, barcha murakkab masalalar boʻyicha Moliya vazirligi va DSQning tushuntirishlarini majburiy chop etish toʻgʻrisidagi norma bilan toʻldirish zarur:
-Buxgalter uchun Soliq kodeksi – bu oʻquv matni. U boʻyicha biz soliqlarni toʻgʻri hisoblash va toʻlashni oʻrganamiz.
Hech bir buxgalter soliq organlari bilan muammo yuzaga kelishini xohlamaydi. Buxgalterlarning aksariyati qonunga rioya qilishni istaydi. Biroq ularning barchasi bitta katta muammo bilan toʻqnash keladi: kodeks har doim ham buxgalterga tushunarli boʻlavermaydigan murakkab yuridik tilda yozilgan.
Yuridik ma’lumotga ega boʻlmagan oddiy buxgalter “xatboshi” yoki “qism”ni qanday topishni bilmaydi. SK normalari yaxshi turkumlashtirilmagan, uning hamma qoidalari tushunarli tarzda raqamlanmagan. Yana, uzun gaplar va gʻaliz shakldagi talqinlarni tushunish juda qiyin. Bundan tashqari, soliq toʻlovchilar Moliya vazirligi va DSQning tushuntirishlariga ehtiyojmandlar, hozir ular unchalik koʻp emas.
Loyihaga shunday norma kiritilgan:
“Soliq organlari soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining ijrosi boʻyicha soliq toʻlovchilarga koʻmaklashishi, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari normalari va soliq imtiyozlarini qoʻllash tartibini tushuntirishi shart” (“Soliq organlarining majburiyatlari” 28-modda 6-bandga qarang). Lekin bu norma juda umumiy va deklarativ. U xabar berish mexanizmini oʻz ichiga olmagan va uni baholash imkonini bermaydi.
Bugun Moliya vazirligi va DSQ soliq toʻlovchilarni qanday xabardor qilishadi? Ular normativ-huquqiy hujjatlarni e’lon qilishadi, savollarga yozma ravishda javob berishadi. DSQning koll-markazi – tel.11 98 ham shu tarzda faoliyat yuritadi.
Men SKda quyidagilarni toʻgʻridan-toʻgʻri belgilashni taklif etaman:
- soliq toʻlovchilarning ogʻzaki shakldagi savollariga individual javob berish;
- soliq toʻlovchilarning yozma shakldagi savollariga individual javob berish;
- Soliq kodeksiga rasmiy tushuntirishlar va uslubiy koʻrsatmalarni majburiy e’lon qilish;
- xavfni tahlil qilish natijalariga koʻra tekshiruvlarni tayinlash mezonlarini e’lon qilish;
- soliq toʻlovchilarni soliqlar, penyalar va jarimalar boʻyicha hisob-kitoblar holati haqida individual xabardor qilish;
- soliq toʻlovchilarni kameral nazorat va uning doirasida amalga oshiriladigan harakatlar toʻgʻrisida xabardor qilish.
Oxirgi band boʻyicha hozir buxgalterlarda umuman ma’lumot yoʻq. Biz oʻzimiz oʻzaro qoʻngʻiroqlashib, kimda qanday tekshiruv oʻtkazilganligi va uning doirasida nima amalga oshirilganligini aniqlab olishga harakat qilamiz. Soliq toʻlovchi soliq nazorati toʻgʻrisida toʻliq va yetarli axborot olish huquqiga ega.
![]()