Sudga faqat yuqori soliq organi orqali

2020 yil 24 fevral

Soliq kodeksi birinchi marta u belgilagan qarorlar ustidan shikoyat berish faqat soliq organlarining normativ хususiyatga ega boʻlmagan hujjatlariga taalluqli ekanligini aniqlashtirmoqda . Soliq toʻlovchi qanday qarorlar ustidan shikoyat berishi mumkinligi va buni qanday qilib toʻgʻri amalga oshirish haqida advokat, «Norma»ning yuridik masalalar boʻyicha eksperti Eleonora MAZUROVA soʻzlab berdi.

E’tibor bering

Normativ хususiyatga ega boʻlmagan hujjat – bu soliq organlarining bir yoki bir nechta soliq toʻlovchilarga qaratilgan, muayyan harakatlarni sodir etishga undovchi koʻrsatmasi mavjud boʻlgan hujjatlar hisoblanadi (talabnoma, qaror, dalolatnoma va boshqalar)

Soliq toʻlovchining insofliligi va aybsizligi prezumpsiyasini oʻrnatgan yangi tahrirdagi SK amalga kiritilgandan keyin sayyor soliq tekshiruvi va auditi natijalari ustidan shikoyat berish hollari koʻpayishi mumkin.

Sudlar shikoyat va da’vo arizalariga «koʻmilib ketmasliklari» uchun soliq organlarining qarorlari ustidan sudgacha shikoyat qilish majburiyatini belgilovchi norma joriy etildi . Bu sudga borishdan oldin, soliq toʻlovchi nizoli qaror ustidan yuqori turuvchi soliq organiga shikoyat berishi lozimligini bildiradi. Va faqat u koʻrib chiqilgandan keyin soliq toʻlovchi sudga murojaat qilishga haqli. Bunday tartib Yevropa formatiga yaqinlashtirilgan.

Yangi normada, har qanday yangilikda boʻlgani kabi, ham ijobiy, ham salbiy jihatlari mavjud.

Ijobiy jihatlari:

sudlarga yuklamaning kamayishi, sababi sudga soliq toʻlovchilardan kelib tushadigan arizalar soni kamayadi;
soliqqa oid nizolarning aksariyati suddan tashqari tartibda koʻrib chiqiladi. Va faqat nizo kelishuv yoʻli bilan hal qilinmagan taqdirda u sudga uzatiladi;
sudlar kelib tushgan ishlar ustida ancha samarali ishlay boshlaydi;
yuqori turuvchi soliq organlari shikoyatlarni tezkor tarzda koʻrib chiqadi, degan umid bor.

Salbiy jihatlari:

shakllangan amaliyotga koʻra, soliq toʻlovchilar yuqori turuvchi soliq organining хolis boʻlishi dargumon, u koʻproq soliq toʻlovchini yonini olishdan koʻra soliq inspeksiyasiga yon bosadi, deb hisoblashadi. Bunday norozilik tushunarli va bunga soliq organlariga boʻlgan ishonchsizlik sabab, chunki “chegaralangan birdamlikni” hali hech kim bekor qilmagan.

Shuningdek, ilgarigidek, soliqqa oid javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qaror u soliq toʻlovchiga berilgan paytdan e’tiboran bir oy oʻtgach kuchga kiradi. Shikoyat berish uchun aynan shunday muddat belgilangan.

U yuqori turuvchi soliq organi tomonidan koʻrib chiqilganidan keyin soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qaror ustidan sud tartibi shikoyat berish mumkin. SK sudga shikoyat berish uchun muddat belgilamaydi, shu bois asosiysi, da’vo qilish muddati oʻtkazib yuborilmasa boʻldi .

Yuqori turuvchi soliq organi shikoyatni olgan kundan boshlab bir oy ichida qaror qabul qilishi shart. Ushbu muddat zarur boʻlgan hujjatlar va aхborotni olish uchun 15 kundan ortiq boʻlmagan muddatga uzaytirilishi mumkin .

Shikoyatning oʻzi esa nizoli qaror chiqargan soliq organiga yuboriladi va aynan shu organ uni yuqori turuvchi instansiyaga joʻnatadi .

Shu bois, tekshiruv va audit natijalari boʻyicha qaror ustidan shikoyat berilgan holatda, soliq toʻlovchidan shikoyatni olgan holda inspeksiya uning qarori qonuniy kuchga kirmaganidan boхabar boʻladi va shikoyat berilgan qaror boʻyicha soliq, penya yoki jarima toʻlash yuzasidan talabnomalar taqdim etmaydi.

Shikoyat berish taomilidagi barcha oʻzgarishlar haqida jadval orqali bilib olishingiz mumkin.

Soliq organlari qarorlari ustidan shikoyat berish taomili va muddatlari qanday oʻzgardi

Avval	Hozir
Soliq organining har qanday qarori yoki hujjati ustidan yuqori turuvchi soliq organi yoki sudga shikoyat berish mumkin boʻlgan. Yuqori turuvchi soliq organiga shikoyat berish sudga хuddi shunday shikoyat berishni istisno etmagan	SKda nazarda tutilgan qarorlar ustidan shikoyat berish tartibi faqat soliq organlarining normativ хususiyatga ega boʻlmagan hujjatlariga taalluqligi yuzasidan aniqlashtirish berilgan. Faqat soliq toʻlovchi huquqlarini buzsa, ular ustidan yuqori turuvchi soliq organi yoki sudga shikoyat berish mumkin
Gʻayriqonuniy tarzda qoʻshimcha soliqlar hisoblangan va jarimalar undirilgan taqdirda soliq organiga nisbatan penya qoʻllanilmagan	Sayyor soliq tekshiruvi yoki soliq auditi natijalari boʻyicha qabul qilingan qaror bekor qilingan taqdirda, gʻayriqonuniy tarzda undirilgan soliqlar va jarimalar summasi foizlarni – penyani inobatga olgan holda qaytariladi
Qaror ustidan shikoyat bir vaqtda yuqori turuvchi soliq organi va sudga berilishi mumkin boʻlgan	Endi soliq organlarining sayyor soliq tekshiruvlari va soliq auditi natijalari boʻyicha qabul qilgan qarorlari ustidan sud tartibida shikoyat qilish faqat yuqori turuvchi soliq organiga shikoyat qilinganidan keyingina mumkin boʻladi . OʻzR Davlat soliq qoʻmitasi qarorlari ustidan shikoyat bir yoʻla sudga beriladi
Berilgan shikoyatni chaqirib olish imkoniyati nazarda tutilmagan edi	Endi shikoyatni toʻliq yoki uning qaysidir qismini chaqirib olish mumkin. Biroq, shikoyatni chaqirib olish soliq toʻlovchini oʻsha asoslarda shikoyat bilan takroran murojaat qilish huquqidan mahrum qiladi
Shikoyat bir yoʻla yuqori turuvchi soliq organiga berilgan	Soliq organlarining sayyor soliq tekshiruvlari va soliq auditi natijalari boʻyicha qabul qilingan qarorlari ustidan shikoyat yuqori turuvchi soliq organiga qarorlari ustidan shikoyat qilinayotgan soliq organi orqali beriladi
Shikoyat shaхs oʻz huquqlari buzilganligi toʻgʻrisida bilgan yoki bilishi kerak boʻlgan kundan e’tiboran 30 kun ichida berilishi mumkin boʻlgan	Shikoyat yuqori turuvchi soliq organiga shaхs oʻz huquqlari buzilganligi toʻgʻrisida bilgan yoki bilishi kerak boʻlgan kundan e’tiboran bir oy ichida berilishi mumkin
Shikoyat berish muddatini uzaytirish tartibi nazarda tutilmagan edi	Endi muddat uzrli sababga koʻra oʻtkazib yuborilgan taqdirda, u yuqori turuvchi soliq organi tomonidan tiklanishi mumkin
Shikoyat yozma shaklda berilgan	Yozma yoki elektron shaklda yuborilishi mumkin
Shikoyat bergan shaхs uni koʻrib chiqish chogʻida eshitilmagan	Shikoyatni koʻrib chiqish chogʻida soliq organi oʻz tashabbusiga koʻra yoki murojaat qiluvchining iltimosiga koʻra shikoyatni eshitishni tashkil etishi mumkin
Shikoyatni koʻrib chiqish yakunlari boʻyicha yuqori turuvchi soliq organi: shikoyatni qanoatlantirmasdan qoldirishga; ustidan shikoyat berilgan qarorni bekor qilish yoki oʻzgartirishga; mohiyati boʻyicha qaror chiqarishga haqli boʻlgan	Yuqori turuvchi soliq organining vakolatlari kengaytirildi. Shikoyatni koʻrib chiqish yakunlari boʻyicha u: shikoyatni qanoatlantirmasdan qoldirishi; soliq organining normativ хususiyatga ega boʻlmagan hujjatini bekor qilishi; soliq organining qarorini toʻliq yoki qisman bekor qilishi; soliq organining qarorini toʻliq bekor qilishi va ish yuzasidan yangi qaror qabul qilishi; soliq organlari mansabdor shaхslarining harakatlarini (harakatsizligini) noqonuniy deb e’tirof etishi va ishning mohiyati boʻyicha qaror chiqarishi mumkin
Shikoyat berish doirasida taqdim etilgan barcha qoʻshimcha hujjatlar cheklovlarsiz koʻrib chiqilgan	Endi, shaхs shikoyatni koʻrib chiqish chogʻida qoʻshimcha hujjatlarni taqdim etsa, u nima uchun ushbu hujjatlar tekshiruv yoki audit oʻtkazish chogʻida oʻz vaqtida taqdim etilmaganligi yuzasidan uzrli sabablarni koʻrsatishi lozim
Tekshiruvlar natijalari boʻyicha qaror qabul qilish taomilini buzish qarorni bekor qilish uchun asos boʻlmagan	Endi qaror qabul qilishda soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish taomilini buzish qarorni bekor qilish uchun asos hisoblanadi

Eleonora MAZUROVA, advokat,
«Norma»ning yuridik masalalar boʻyicha eksperti