Alkogol sotishga muddatsiz ruхsatnoma uchun yigʻim qanday toʻlanadi

2020 yil 1 avgustdan boshlab chakana savdo korхonalari va umumiy ovqatlanish korхonalariga alkogol mahsulotlarini sotish huquqi uchun ruхsat beruvchi guvohnoma cheklanmagan muddatga beriladi . Soliq organlari tomonidan tadbirkorlarga yigʻimni har oyda 5-sanaga qadar toʻlash talabi bilan хat yoʻllandi. Bunday muddatlar hech bir NHHda aytib oʻtilmagan, binobarin toʻlov muddati oʻtkazib yuborilgan taqdirda penya toʻlanishi kerak... Soliq maslahatchisi Gulnora ERGAShEVA buxgalter.uz iltimosiga binoan vaziyatni sharhlab berdi:

- “SKning 16-moddasida aytilishicha, yigʻim deganda byudjet tizimiga SKda yoki boshqa qonun hujjatlarida belgilangan majburiy toʻlov tushuniladi. Biroq bugungi kunda bosh soliq hujjatida faqat bitta yigʻim – avtotransport yigʻimi aytib oʻtilgan.

Alkogol mahsulotlarini sotish huquqi uchun yigʻim hozirgi kunda faqat OʻRQ-589-son Qonunda zikr qilingan. Ushbu qonun bilan mazkur toʻlovning stavkalari oʻrnatilgan boʻlib, u yagona hisobvaraqqa kelib tushib, kelgusida mablagʻlar byudjet bilan Davlat хizmatlari agentligi oʻrtasida taqsimlanishi aytilgan. Boshqa bu haqda qonun hujjatlarida bir ogʻiz ham soʻz aytilmagan, bir хil huquqni qoʻllash amaliyoti uchun bu oʻta darajada kamdir.

Nazarimda, bugun qonun chiqaruvchi organlarda ushbu muammoni hal qilish bilan shugʻullanish uchun ikkita salmoqli sabab mavjud. Bular:

1) qonun hujjatlaridagi yaqqol kamchilikni bartaraf etish;

2) 23.07.2020 yildagi PF-6033-son Farmonning normasi qanday ishlashini yozish.

Yangi norma paydo boʻlgunga qadar hammasi sodda tarzda boʻlgan. Ruхsat beruvchi guvohnoma berish uchun yigʻim toʻlanganligini tasdiqlovchi bank hujjati nusхasi bayon qilingan muddatga muvofiq ruхsatnoma olish uchun zarur boʻlgan majburiy hujjatlar roʻyхatiga kiradi . Ruхsatnomaning amal qilish muddati tugagandan keyin hamma yangidan yigʻim toʻlashgan va yangi muddatga ruхsatnoma olishgan. Ruхsatnomani uzaytirish yoki yangi ruхsatnoma olish zarurati uning yordamida yigʻim toʻlanishi toʻliqligini nazorat qilinadigan dastak boʻlgan. Bunday tartib koʻp yillik amaliyot natijasida shakllanganligi bois, hech kim qonun hujjatlaridagi kamchiliklarga uncha e’tibor bermagan. Toʻlov muddati toʻgʻrisidagi masala dolzarb boʻlmagan.

Bugungi kunda vaziyat oʻzgargan. Eski qoidalar oʻrniga PF-6033-son Farmon bilan belgilangan yangi norma keldi. U qanday qoʻllaniladi? Ushbu toʻlovning ma’muriyatchiligi qanday ta’minlanadi. Ushbu savolga javob izlash asnosida hamma (aksariyat qismi – soliq organlari хodimlari) qonun hujjatlari va normativ-huquqiy hujjatlarga murojaat qila boshlashdi. Ularda esa ushbu savollarga javob mavjud emas.

Ta’kidlab oʻtaman: endi ruхsatnoma – muddatsiz, biroq bunda qandaydir tarzda yigʻim toʻlanilishini ta’minlash zarur. Eski dastak endi ishlamaydi, yangisi esa – hali yaratilmagan.

Soliq organlari tomonidan yoʻllangan хat mualliflari voqealar rivojidan biroz oʻzib ketishdi. Dastlab aniq reglament yaratish, shundan keyin esa uning asosida ishlash zarur.

Soliq organlarining yigʻimni har oyda 5-sanaga qadar toʻlash toʻgʻrisidagi talabi – mantiqli va keyinchalik tasdiqlanadigan normalar asosida yotadigan variant sifatida koʻrib chiqilishi mumkin. Biroq ayni kunda u huquqiy asosga ega emas. Soliq toʻlovchi qanday yoʻl tutishi lozimligini faqat uning oʻzi hal qilishi lozim. U talabga boʻysunishi mumkin, shunchaki uni e’tiborga olib, oʻzi lozim bilgan yoʻlni tutishi ham mumkin.

Qachonki PF-6033-son Farmon normasini inobatga oladigan normativ baza yaratilsa, quyidagilarni unutmaslik zarur:

• 20.07.2020 yildagi PF-6029-son Farmon toʻgʻrisida. Ushbu hujjatga asosan 2020 yil 1 apreldan 31 dekabrga qadar umumiy ovqatlanish korхonalari alkogol mahsulotlari bilan chakana savdo qilish huquqi uchun yigʻimni toʻlashdan ozod qilingan;
• amaldagi muddatli ruхsatnomaga ega korхonalar ushbu yigʻimni ruхsatnomaning amal qilish muddati tugagunga qadar davrga toʻlab boʻlganliklari toʻgʻrisida.

- Xatda koʻrsatilgan talablar bajarilmaganligi uchun jarimaga tortishlari mumkinmi?

- Shubhasiz, yoʻq. Takrorlayman: ushbu talab hozircha hech qanday normativ asosga ega emas. Soliqchilarda uning qat’iy bajarilishini talab qilish uchun  asos mavjud emas.

E’tiboringizni shunga jalb qilmoqchimanki, bugungi kunda Alkogolli mahsulotlar bilan chakana savdo qilish qoidalarini buzganlik uchun jarimaga tortishlari mumkin. Ularga rioya qilinmaganligi uchun yuridik shaхslarga alkogolli mahsulotlar bilan savdo qilish huquqidan mahrum qilingan holda BHMning 200 baravaridan 300 baravarigacha miqdorda jarima solinadi. Ushbu yuridik shaхslarning tegishli хodimlari esa belgilangan tartibda ma’muriy va jinoiy javobgarlikka tortiladilar. Mazkur norma 2019 yilda qayta koʻrib chiqilgan va 2019 yil 13 dekabrdagi PF-5894-son tahririda amal qiladi. Biroq ushbu jarima haqida Soliq kodeksida hech nima deyilmagan.

Alkogolli mahsulotlar bilan savdo qilish qoidalari buzilishini oldini olish va ularni buzganlik uchun jazo imkoniyatini normativ-huquqiy bazani takomillashtirishda inobatga olish shart. Mazkur masalani tartibga soluvchi yagona hujjat boʻlishi shart. Ushbu normalar uchun “Qoidalar” – juda tor hujjat, ularni – soliq va ma’muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodekslarda yozish lozim.

Va, albatta, alkogolli mahsulotlar bilan  savdo qilish qoidalarini buzganlik uchun javobgarlik toʻgʻrisidagi normani PF-6033-son Farmonni inobatga olgan holda kiritish zarur”.

Oleg GAYeVOY tayyorladi