Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
Hisobot davri tugagach hisobvaraq-fakturalar taqdim etganlik uchun jarima solishadimi
DSQ soliq toʻlovchilarning shaxsiy kabinetlariga hisobotlar topshirilgan davridan keyin ushbu davrlar uchun EHF rasmiylashtirilib (soliq qonunchililigiga muvofiq soliq solish bazasiga tuzatish kiritish bundan mustasno), lekin aniqlashtirilgan hisobotlar taqdim etilmagan taqdirda, SKning 223-moddasiga muvofiq soliq solish bazasini yashirish (kamaytirib koʻrsatish) boʻyicha moliyaviy jarima qoʻllanilishi toʻgʻrisida eslatma yoʻlladi. Ekspertlar bunday ifodalashni notoʻgʻri, deb hisoblashadi.
Soliq maslahatchisi Gulnora ERGAShEVA buxgalter.uz iltimosiga binoan buxgalterlar yuzaga kelgan vaziyatda nimalar qilishlari lozimligini gapirib berdi.
- Ha, SKning 223-moddasiga muvofiq soliq toʻlovchini tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan tushumni keyingi hisobot davriga oʻtkazilganligi uchun jarimaga tortadilar. Kodeks buni realizatsiya hajmi va daromad (foyda)ni qasddan kamaytirish sifatida talqin qiladi. Bunda ancha katta miqdordagi jarima qoʻllaniladi – yashirilgan (kamaytirilgan) summaning 20%i.
Lekin “tushumni oʻtkazish” nima degani? Misol uchun, korxona tushumni, faraz qilaylik, qachonki barcha hisob registrlarida u sentyabr oyiga tegishliligi koʻrinib tursada, qasddan sentyabrdan oktyabrga oʻtkazadi.
Eslatma mualliflari esa ushbu norma va mazkur tushuncha ostiga hisobot davri tugagandan keyin hisobvaraq-fakturalar taqdim etilgan barcha hollarni kiritadilar. Va bu notoʻgʻri!
Koʻp korxonalar, xususan – xizmat koʻrsatuvchi korxonalar oyning oxirgi sanasi bilan EHFni tizimga kiritishga ulgurmaydilar. Ular buni qonuniy asoslarga binoan Hisobvaraq-fakturalarning shakllari hamda ularni toʻldirish, taqdim etish va qabul qilish tartibi toʻgʻrisida nizomda beligilangan muddatlarda amalga oshiradilar, ya’ni hisobot oyidan keyingi oyning 5 yoki 10 sanasiga qadar.
Nizomda hisobvaraq-faktura tovarlar joʻnatilgan (topshirilgan) yoki xizmatlar koʻrsatilgan kalendar sanada rasmiylashtirilib taqdim etiladi deyilgan
. Biroq bunda istisnolar ham mavjud.
Birinchidan, tovarlar (xizmatlar) yuridik shaxslarning milliy valyutadagi korporativ bank kartalari yoki yakka tartibdagi tadbirkorlarning milliy valyutadagi bank kartalari orqali toʻlovni qabul qilgan holda realizatsiya qilinganda hisobvaraq-faktura sotib oluvchining (xaridorning) talabiga koʻra tovarlar (xizmatlar) realizatsiya qilingan kalendar oyning oxirgi sanasiga qadar tovarlar (xizmatlar) amalda realizatsiya qilingan sana bilan rasmiylashtirilishi shart.
Ikkinchidan, elektr va (yoki) issiqlik energiyasi, suv, gaz, kommunal xizmatlar, aloqa xizmatlari, temir yoʻlda tashish, transport-ekspeditorlik xizmati realizatsiya qilinganda, quvurlar tizimi orqali yuklarni tashishga doir xizmatlar realizatsiya qilinganda, shuningdek, tovarlar (xizmatlar) doimiy (uzluksiz) asosda realizatsiya qilinadigan boshqa xollarda tovarlar yetkazib berilganda (xizmatlar koʻrsatilganda) hisobvaraq-faktura kalendar oyning soʻnggi kunida mazkur oy davomida jami yetkazib berilgan tovarlar (koʻrsatilgan xizmatlar) hajmi boʻyicha bir marta taqdim etiladi. Bunda, hisobvaraq-faktura tovarlar (xizmatlar) realizatsiya qilingan oydan keyingi oyning 10 kuniga qadar, tovarlar (xizmatlar) realizatsiya qilingan oyning oxirgi kunidagi sana bilan taqdim etiladi.
Uchinchidan, ob’yektlar qurilishida, shu jumladan, ob’yektlarni foydalanish uchun tayyor holda qurishda, shuningdek, uzoq (bir soliq hisoboti davridan ortiq) texnologik davriylikdagi uzoq muddatli shartnomalar boʻyicha, agar tuzilgan uzoq muddatli shartnomalar shartlarida xizmatlarni har oyda topshirish nazarda tutilmagan boʻlsa, hisobvaraq-faktura har bir kalendar oyning oxirgi kuni taqdim etiladi. Bunda, hisobvaraq-faktura xizmatlar realizatsiya qilingan oydan keyingi oyning 10 kuniga qadar, xizmatlar realizatsiya qilingan oyning oxirgi kunidagi sana bilan taqdim etiladi.
Toʻrtinchidan, umumlashtirilgan holdagi hisobvaraq-fakturalar kalendar oyning oxirgi kunidagi sana bilan hisobot oyidan keyingi oyning 5 kuniga qadar shakllantiriladi. Ularni yetkazib beruvchi oyda bir marta (har bir hujjat turi boʻyicha) quyidagi hollarda shakllantiradi:
- sotilgan tovarlar (xizmatlar) uchun toʻlovlar naqd pulda yoki jismoniy shaxslarning plastik kartalari orqali amalga oshirilganda NKM yoki virtual kassa cheki taqdim etilganda;
- xoʻjalik yurituvchi sub’yekt tomonidan aholi bilan pullik hisob-kitoblarni amalga oshirishda rasmiylashtiriladigan, qat’iy hisobot beriladigan blankalar hisoblanadigan shakl boʻyicha kvitansiya taqdim etilganda. Kvitansiyalar soliq organlarida roʻyxatdan oʻtkazilgan holda faqat NKM ta’mirlashga topshirilganda yoki savdo shaxobchasida (xizmat koʻrsatish joyida) elektr energiyasi vaqtincha mavjud boʻlmagan hollarda qoʻllaniladi;
- tovarlar eksporti boʻyicha bojxona yuk deklaratsiyalari rasmiylashtirilganda;
- bank operatsiyalari mijozning shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma hujjat berish bilan rasmiylashtirilganda;
- tovarlar tekinga ommaviy tarqatilganda;
- har qanday transport vositasi orqali yoʻlovchilarni tashishda yoʻl chiptalari (shu jumladan, elektron) rasmiylashtirilganda;
- koʻrsatilgan kommunal xizmatlar, aloqa xizmatlari uchun bank orqali buxgalteriya hisobini yuritishda asos boʻlib xizmat qiluvchi birlamchi hujjatlar qoʻllagan holda toʻlovlar amalga oshirilganda.
Bunday hollarda buxgalter hisobvaraq-fakturani EHF tizimiga sentyabr oyi uchun oktyabrda, biroq “30 sentyabr” sanasi bilan kiritishi kelib chiqadi. Bunday tartib soliq hisobotini ham, soliqlarning toʻgʻri toʻlanishini ham buzib koʻrsatmaydi. Binobarin, ushbu vaziyatlar SKning 223-moddasida nazarda tutilgan jarimalar ostiga tushmaydi.
Soliq toʻlovchilar nima qilishlari lozim?
Har doim Hisobvaraq-fakturalarning shakllari hamda ularni toʻldirish, taqdim etish va qabul qilish tartibi toʻgʻrisida nizomga amal qiling va siz haq boʻlasiz.
Oleg GAYeVOY tayyorladi