Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
Soliqlarni toʻlash chogʻida tez-tez xatolar sodir boʻlib turadi: buxgalterning e’tiborsizligi, katta raqamlar bilan ishlashi, ishining haddan tashqari koʻpligi. Qanday qilib bunday vaziyatga tushib qolmaslik haqida buxgalter.uz iltimosiga binoan «Norma» eksperti Dilorom SAIDOVA gapirib berdi:
- Soliqning kam toʻlanishiga olib keladigan eng koʻp sodir boʻladigan xatolar:
- soliq summasi notoʻgʻri kiritilgan.
Buxgalter bexosdan raqamlarni joyi bilan chalkashtirib, soliqning kamroq summasini kiritdi, 497 532 824 soʻm oʻrniga 479 532 824 soʻm joʻnatildi.
- soliqni toʻlash uchun toʻlov topshiriqnomasi joʻnatilgan, biroq toʻlov oʻtkazilmagan.
Sabablari:
- toʻlov topshiriqnomasini shakllantirishda korxonaning boshqa hisobvaragʻi avtomatik tarzda chiqariladi (masalan, yopiq);
- toʻlov kechroq kechqurun joʻnatilgan va bank uni oʻtkazmagan;
- soliqni toʻlash chogʻida soliqning notoʻgʻri kodi tanlangan va h.k..
Agar soliq kam toʻlangan boʻlsa
Soliq kam toʻlangan taqdirda penya hisoblash yoki moliyaviy sanksiyalarni qoʻllash buxgalter xatoni qanchalik tez aniqlashiga bogʻliq. Agar u kam toʻlanganligini toʻlov muddati oʻtgunga qadar aniqlasa va qoʻshimcha soliq toʻlasa, hech qanday oqibatlar boʻlmaydi. Agarda – muddat oʻtgach aniqlasa, muddat oʻtgan kundan keyingi kundan boshlab penya “tomishni” boshlaydi. Boqimondani penya bilan birga soʻndirishga toʻgʻri keladi.
2020 yildan boshlab penya stavkasi MBning qayta moliyalash stavkasidan kelib chiqib hisoblanadi va uning uch yuzdan biriga teng
.
Penya stavkasi har bir kun uchun quyidagiga teng:
- 01.01.2020 yildan 14.04.2020 yilga qadar - 0,053% (16% x 1/300);
- 15.04.2020 yildan boshlab - 0,05% (15% x 1/300);
- 11.09.2020 yildan boshlab - 0,047% (14% x 1/300).
Agar buxgalter ortiqcha soliq toʻlagan boʻlsa
Bunday holat ham amaliyotda uchrab turadi. Masalan, buxgalter bexosdan qoʻshimcha nol kiritgan boʻlishi mumkin. Yoki soliq summasini buxgalterlik dasturidan “bank mijoz” tizimiga kiritishda tiyinli summa yaxlit son sifatida aks ettirilishi mumkin. Barcha variantlarni keltirib oʻtishning imkoni yoʻq...
Agar ortiqcha toʻlov summasi uncha katta boʻlmasa, uni soliq boʻyicha kelgusi toʻlovlar hisobiga qoldirish mumkin. Biroq agar u – katta va korxona pul mablagʻlarini muayyan maqsadlar uchun ishlatishni rejalashtirgan boʻlsa, ortiqcha toʻlangan summani qaytarish lozim.
Buning uchun soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali “Ortiqcha toʻlangan soliqlar summalarini qaytarish” arizasini yuboring. Siz ortiqcha toʻlangan soliq summasini toʻliq yoki qisman qaytarishingiz mumkin
. Agar boshqa soliqlar boʻyicha qarz boʻlmasa, ortiqcha toʻlangan soliq summasi soliq organi tomonidan bunday ariza olingan kundan e’tiboran 15 kun ichida qaytarilishi lozim
.
Ortiqcha toʻlangan summaga foizlar hisoblanadimi
Foizlar faqat ortiqcha soliq summasi soliq organi tomonidan undirilgan taqdirda hisoblanadi
. Mazkur chora soliq toʻlovchiga yetkazilgan zararni kompensatsiya qilish uchun nazarda tutilgan.
Bizning holatimizda ortiqcha toʻlov buxgalterning yoki buxgalteriya hisobini yuritish uchun javobgar boʻlgan boshqa shaxsning aybi bilan hosil boʻlgan, shu bois ortiqcha toʻlangan soliq summasiga foizlar hisoblanmaydi.
Soliqni toʻlash chogʻida xatolarni oldini olish maqsadida:
- Soliqlarni soʻnggi paytda yoki ish kuni yakunida, shoshgan holda yoki kimdir sizni chalgʻitganda toʻlamang.
- Toʻlovdan soʻng soliqning ShKni tekshiring. Kam toʻlangan taqdirda siz buni darhol payqaysiz.
- Ikki bosqichli nazoratni tashkil qiling. Masalan, buxgalterlardan biri soliqlarni toʻlash uchun toʻlov topshiriqnomalarini shakllantiradi va saqlab qoʻyadi. Shundan keyin bosh buxgalter yana bir bor hammasini tekshiradi va oʻzi toʻlov topshiriqnomasini bankka joʻnatadi.
- Agar toʻlovlar buxgalterlik dasturida shakllantirilsa, uni sizni xatodan ogohlantiradigan tarzda sozlash mumkin. Buning uchun ishlab chiquvchilardan unga toʻlov summasini oldingi davr uchun toʻlangan soliq summasi bilan solishtirish tartib-taomilini kiritishni soʻrang. Agar farq katta boʻlsa, dastur xato toʻgʻrisida ogohlantiradi.
![]()