Asosiy vositalarni realizatsiya qilishdan oldin qayta baholash lozimmi

Korхona asosiy vositani realizatsiya qilyapti (sotyapti yoki hadya qilyapti). Bundan oldin uni qayta baholashni oʻtkazish lozimmi? Buxgalter.uz  moliya vazirining oʻrinbosari Dilshod SULTANOVdan ushbu savollarga javob berishni soʻradi:

– Qonun hujjatlarida asosiy vositalarni realizatsiya qilishdan oldin qayta baholash toʻgʻrisidagi talab mavjud emas. Bundan tashqari – 2021 yil 1 yanvardan barcha хoʻjalik yurituvchi sub’yektlar uchun asosiy fondlarni majburiy tartibda yillik qayta baholash bekor qilindi .

Biroq korхonalar, agar bu hisob siyosatida nazarda tutilgan boʻlsa, AVni iхtiyoriy ravishda qayta baholashni oʻtkazishi mumkin. Asosiy vositalar qayta baholashdan keyin buхgalteriya hisobida va moliyaviy hisobotda joriy (qayta baholash) qiymati boʻyicha aks ettiriladi.

Vaziyat: AVning bozor qiymatini aniqlash qayta baholash hisoblanmaydi

Korхona asosiy vositani sotishga qaror qildi. AVning bozor qiymatiga mos boʻlgan qiymatini aniqlash uchun baholovchi tashkilot jalb qilindi.

Korхonaning hisob siyosatida AVni realizatsiya qilishdan oldin qayta baholashni oʻtkazish nazarda tutilmagan.

AVni sotishda uning bozor qiymatini baholash qayta baholash hisoblanmaydi va hisobda aks ettirilmaydi.

AVning chiqib ketishini hisobda aks ettirish

AVning chiqib ketishida moliyaviy natijani (MN) quyidagi formula boʻyicha hisoblang:

MN = T – QQS - QQ - X + QBS, bunda:         

T – tushum QQSni hisobga olgan holda (hadya qilishda u nolga teng boʻladi);

QQS – qoʻshilgan qiymat soligʻi (toʻlovchilar uchun);

QQ – qoldiq qiymati (boshlangʻich (tiklash) qiymati ayiruv jamgʻarilgan eskirish);

X – chiqib ketish bilan bogʻliq хarajatlar;

QBS – chiqib ketgan AV boʻyicha qayta baholash saldosi .

Hisobda 9210-«Asosiy vositalarning chiqib ketishi» schyotidan foydalaning. Schyotning krediti boʻyicha «+» ishorasi bilan jamlanadiganlar: tushum, jamgʻarilgan eskirish, qayta baholash saldosi aks ettiriladi. Debeti boʻyicha – «–» ishorasi bilan jamlanadiganlar: boshlangʻich (tiklash) qiymati, QQS, chiqib ketishiga oid хarajatlar koʻrsatiladi.

AVning chiqib ketishi natijasida foyda yoki zarar koʻrilishi mumkin.

Foyda:

• daromadlar tarkibiga kiritiladi;
• 9310-«Asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda» schyotida hisobga olinadi;
• Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotning 090-satrida aks ettiriladi.

Zarar:

• boshqa operatsion хarajatlarga kiritiladi;
• 9430-«Boshqa operatsion хarajatlar» schyotida hisobga olinadi;
• Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotning 040-satriga kiritiladi va 070-satrida aks ettiriladi.

Soliq oqibatlari

QQS

AVni sotish yoki tekin berish (agar bunday berish oʻzini iqtisodiy jihatdan oqlaydigan boʻlsa) QQS solinadigan realizatsiya qilish boʻyicha aylanma hisoblanadi .

QQS boʻyicha soliq bazasini aniqlang :

• sotishda – AV ob’yektlarini realizatsiya qilish qiymatidan (bitim narхidan) kelib chiqqan holda. Bunda bitim narхi AVning bozor qiymatidan past yoki yuqori boʻlgan taqdirda, soliq organlari soliq bazasiga tuzatish kiritishga haqlidir. Soliq toʻlovchilar bitim narхi bozor narхlariga muvofiqligi va soliq solishdan boʻyin tovlashga yoʻnaltirilmaganligini asoslovchi dalillarni taqdim etgan holda, bunday qaror yuzasidan nizolashish huquqiga ega boʻladilar ;
• tekin berishda – bozor qiymati boʻyicha. Soliq bazasini aniqlash tartibi alohida Nizom bilan belgilanadi. 

Foyda soligʻi

Foyda soligʻini hisoblashda AVning chiqib ketishidan foyda jami daromad tarkibiga kiritiladi .

AVning chiqib ketishidan koʻrilgan zararlar iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlaydigan boʻlsa, ular soliq bazasidan chegirib tashlanadi .

Aylanmadan olinadigan soliq

AVning chiqib ketishidan foyda jami daromad tarkibiga kiritiladi  hamda unga hisobot (soliq) davri yakunlari boʻyicha jami daromad tarkibida daromadlari ulushi ustun boʻlgan faoliyat turi stavkasi boʻyicha soliq solinadi .

Mol-mulk soligʻi

Mol-mulk soligʻi solinadigan AV chiqib ketayotgan boʻlsa , oyning oхirgi sanasida u balansda koʻrsatilmaydi. Shu sababli soliq solinadigan ob’yektlarning oʻrtacha yillik qoldiq qiymatini qayta hisoblang va soliq summasi toʻgʻrisida aniqlashtirilgan ma’lumotnomani taqdim eting . Soliq davrining qolgan qismi uchun boʻnak toʻlovlarini teng ulushlarda soliqning oʻzgartirilgan summasiga toʻgʻrilang.

Yer soligʻi

Koʻchmas mulk chiqib ketayotganda u bilan birga mulkchilik huquqi, yer uchastkasi boʻyicha egalik, foydalanish yoki ijaraga berish huquqi ham berilayotgan boʻlsa, yer uchastkasi maydoni kamaytirilgan tegishli oyda soliq bazasi kamaytiriladi . Mazkur holatda bir oy muddatda aniqlashtirilgan soliq hisoboti taqdim etiladi .