Oʻzini oʻzi band qilganlar ishi toʻgʻrisida 15 ta muhim savol

preview

Amaliyotda “oʻzini oʻzi band qilgan shaxs” maqomiga ega tadbirkorlar faoliyatini tashkil etish, ular bilan oʻzaro hisob-kitob qilish va ularga soliq solish boʻyicha talay savollar yuzaga keladi. Buxgalter.uz iltimosiga binoan ularga Profi Training biznes-treneri  Yuliya PAKIDIShEVA (ACCA DipIFR, CAP) javob berdi:


1. Qanday qilib oʻzini oʻzi band qilganlar koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovni qabul qiladi?

- Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarni shartnoma shartlariga yoki ish muomalasi odatlariga asoslangan xizmatlar koʻrsatish va ishlarni bajarish boʻyicha faoliyatga jalb qiladigan jismoniy va yuridik shaxslar buyurtmachilar boʻlishlari mumkin.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs oʻz xizmatlari uchun toʻlovlarni quyidagi tarzda qabul qilishlari mumkin:

  • naqd pul bilan - nazorat-kassa texnikasidan foydalangan holda ;
  • har qanday mobil toʻlov tizimlari orqali - Slick, Payme, Apelsin va h.k.;
  • toʻlov terminali orqali - bank bilan shartnoma asosida;
  • xizmat koʻrsatuvchi bankda ochilgan depozit hisobvaraq orqali.

 

2. Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar qanday hujjat aylanishini yuritishadi, oʻz xizmatlari koʻrsatilganligini qanday tasdiqlashadi?

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarda hujjat aylanishini yuritish boʻyicha majburiyatlar mavjud emas. Ular hisobot topshirishmaydi, oʻz daromadlari va tushumlarini hujjat bilan tasdiqlashlari shart emas.

Buyurtmachi bilan ehtimoliy kelishmovchilik holatiga oʻz xavfsizliklari uchun oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar hujjat aylanishining oʻz variantlarini ishlab chiqishlari mumkin. Masalan,  tilxat shakllari, bajarilgan ishlarni, koʻrsatilgan xizmatlarni  tasdiqlash shakllari boʻlishi mumkin. Bajaruvchi va buyurtmachi ularda bir-biriga e’tirozlar yoʻqligi yuzasidan hujjatlarni imzolaydilar.

Agar xizmatlarni oluvchi - yuridik shaxs boʻlsa, u bilan shartnoma tuzish zarur.  Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar “Xoʻjalik yurituvchi sub’yektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi toʻgʻrisida”gi Qonunni asos qilib olib, xoʻjalik shartnomasining oʻz shakllarini ishlab chiqishlari yoki buyurtmachining yuridik xizmatidan bunday shartnomani rasmiylashtirishni soʻrashlari mumkin.

Yuridik shaxs boʻlgan buyurtmachidan pul olinganligini depozit hisobvaragʻidan bank koʻchirmasi tasdiqlaydi.

Agar xizmatlarga buyurtmachining korporativ kartasi orqali haq toʻlansa, oʻzini oʻzi band qilgan shaxs toʻlov terminali chekini beradi.

 

3. Oʻzini oʻzi band qilgan tadbirkorning buyurtmachisi uning soliq agentiga aylanadimi?

Agar korxona oʻzini oʻzi band qilgan shaxs bilan shartnoma tuzsa, uning oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi haqidagi guvohnomasini tekshiring.

Jismoniy shaxsga bajarilgan ishlar uchun toʻlovni oʻtkazgan holda, yuridik shaxs soliq agentiga aylanadi va JShDSni ushlab qolishi yoki soliq organiga daromad toʻlanayotgan jismoniy shaxslar yuzasidan ma’lumotlar berishi shart . Agar oʻzini oʻzi band qilgan shaxs oʻzining davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomasini taqdim etsa, yuridik shaxsda bunday majburiyat yuzaga kelmaydi.

 

4. Yuridik shaxs qanday hujjat bilan oʻzini oʻzi band qilgan shaxsga amalga oshirgan oʻzining toʻlovini “yopadi”?

Yuridik shaxsga oʻzini oʻzi band qilgan shaxsdan xizmatlarni qabul qilish uchun bajarilgan ishlar dalolatnomasi shaklini ishlab chiqish tavsiya qilinadi.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs my.soliq.uz dagi oʻzining shaxsiy kabineti orqali yuridik shaxs boʻlgan buyurtmachi nomiga EHF taqdim etishi mumkin. EHFda bajaruvchi koʻrsatgan xizmatlar turi boʻyicha MXIK kodi aniq koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

 

5. Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs xorijiy buyurtmachilar bilan ishlashi mumkinmi?

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs nafaqat mahalliy bozorda xizmatlar koʻrsatishi mumkin. Agar uning xorijdagi buyurtmachilari mavjud boʻlsa, u xorijiy hamkorlari (jismoniy va yuridik shaxslar) bilan Internet tarmogʻida ommaviy oferta joylashtirish yoʻli bilan kontraktlar tuzishi mumkin.

Xizmatlar uchun kontraktlar Tashqi savdo operatsiyalarining yagona elektron axborot tizimida roʻyxatga olinmaydi . Xorijiy buyurtmachilardan valyutada olingan pul mablagʻlaridan oʻzini oʻzi band qilgan shaxs oʻz ixtiyoriga koʻra foydalanadi - bankda naqdlashtiradi yoki depozit hisobvaragʻida saqlaydi.

 

6. Oʻzini oʻzi  band qilgan shaxs Oʻzbekiston rezidenti ekanligini qanday tasdiqlash mumkin?

Agar xorijiy hamkor rezidentlik maqomi toʻgʻrisida malumotnomani talab qilsa, oʻzini oʻzi band qilgan tadbirkor  uni my.soliq.uz dagi jismoniy shaxsning shaxsiy kabineti orqali olishi mumkin.

 

7. Oʻzini oʻzi  band qilgan shaxs oʻz xizmatlarini qayerda koʻrsatishi mumkin?

Oʻzini oʻzi  band qilgan shaxslar xizmatlarni har qanday joyda - oʻz tanloviga koʻra yoki buyurtmachining talabiga binoan koʻrsatishi mumkin.

Misol uchun, oʻzini oʻzi  band qilgan repetitor:

  • uyida oʻquvchilarni qabul qilishi;
  • buyurtmachiga ofisga yoki xususiy shaxsga uning uyiga borishi;
  • nufuzli boʻlishi uchun ofisni ijaraga olishi va unda xizmatlar koʻrsatishi;
  • jahonning istalgan nuqtasidan online shugʻullanishi mumkin.

Agar oʻzini oʻzi  band qilgan shaxs sartaroshlik xizmatlarini koʻrsatsa, u:

  • oʻz uyida yoki mijozining uyida ishlashi;
  • salonda ish joyini (kreslo) ijaraga olishi va u yerda oʻz mijozlariga xizmat koʻrsatishi mumkin.

Bunda salon rahbariyati oʻzini oʻzi  band qilgan shaxs bilan mehnat yoki fuqarolik-huquqiy xususiyatdagi shartnoma tuzishi, uning uchun soliqlar toʻlashi shart emas. Shuningdek salon oʻzini oʻzi  band qilgan shaxsning tushumini inkassatsiya qilmaydi. Bu - uning daromadi, u uni oʻzi tasarruf etadi.

 

8.  Oʻzini oʻzi  band qilgan shaxs daromadining miqdori tartibga solinadimi?

Oʻzini oʻzi  band qilgan shaxs daromadining miqdori hech kim tomonidan tartibga solinmaydi. U qancha ishlab topsa, hammasi oʻzining “karmonida” qoladi. Agar ishlab topmasa - jismoniy shaxs daromadsiz qoladi. Oʻzini oʻzi  band qilgan shaxsning daromadlari jismoniy shaxsning jami daromadiga qoʻshilmaydi, JShDS solinmaydi .

 

9. Agar oʻzini oʻzi band qilgan shaxs bankdan iste’mol kreditini olishni istasa, daromad miqdori qanday tasdiqlanadi?

Bajarilgan xizmatlar va olingan daromadlar toʻgʻrisidagi axborotni oʻzini oʻzi band qilgan shaxs “Soliq” mobil ilovasiga kiritishi mumkin. U yerda jismoniy yoki yuridik shaxslardan olingan summalar qayd etiladi. Ushbu ma’lumotlar asosida olingan daromadlar toʻgʻrisida ma’lumotnomani shakllantirish va chop etish mumkin.

Shuningdek, oʻz daromadlarini tasdiqlash uchun oʻzini oʻzi band qilgan shaxs ixtiyoriy asosda jami daromad toʻgʻrisida deklaratsiya topshirishi mumkin .

 

10. Oʻzini oʻzi band qilgan shaxsning kasallik varaqasiga haq toʻlanadimi?

Agar oʻzini oʻzi band qilgan shaxs betob boʻlsa va ish qobiliyatini yoʻqotsa, kasallik varaqasiga unga hech kim haq toʻlamaydi. Axir u oʻziga oʻzi ham ish beruvchi, ham direktor, ham xodimku. Ta’til pulini ham unga hech kim toʻlamaydi.

 

11. Agar oʻzini oʻzi band qilgan shaxs ta’tilga chiqsa, buyurtmachilarni yoʻqotmaslik uchun u oʻziga oʻrinbosar tayinlashi mumkinmi?

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar oʻz ishlariga yordamchilarni jalb qilishga haqli emaslar. Ular mustaqil ravishda ishlaydilar .

 

12. Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs qanday faoliyat turlari bilan shugʻullanishi mumkin?

Tadbirkorlarning ushbu toifasi uchun faoliyat turlari roʻyxati - yopiq. Masalan, oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar ulgurji savdo yoki tovarlarni ommaviy ishlab chiqarish bilan shugʻullanishlari mumkin emas.

Ruxsat etilgan faoliyat turlarining butun roʻyxati bilan maxsus Roʻyxatda tanishish mumkin.

 

13. Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs parallel ravishda mehnat yoki fuqarolik shartnomasi boʻyicha ishlashi mumkinmi?

Agar boʻsh vaqt va boshqa resurslar oʻzini oʻzi band qilgan shaxsga mehnat shartnomasi boʻyicha ham ish vazifalarini bajarish imkonini bersa, u oʻz malakasi va ma’lumoti boʻyicha asosiy ish joyi boʻyicha ishga joylashishi mumkin.

Masalan, oʻzini oʻzi band qilgan shaxs tarjimon sifatida roʻyxatdan oʻtgan. Shuningdek, unda  haftada 20 soat turfirmada asosiy ish joyi boʻyicha tarjimon boʻlib ishlash imkoniyati mavjud.

Bu holda jismoniy shaxsning daromadiga:

  • oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida - JShDS solinmaydi;
  • asosiy ish joyi boʻyicha - 12% stavka boʻyicha JShDS solinadi.

 

14. Qaysi yoshdan oʻzini oʻzi band qilgan shaxs maqomini olish mumkin?

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs maqomini mehnatga qobiliyatli yoshdagi har qanday jismoniy shaxs olishi mumkin.

MKga asosan 16 yoshdan ishga qoʻyiladi .

 

15. Oʻzini oʻzi band qilgan shaxsga soliq solish

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga soliq solish deyarli nolga keltirilgan. U davlatga hech qanday soliqlar, majburiy ajratmalarni toʻlamaydi, soliqlar boʻyicha hech qanday hisob-kitoblarni topshirmaydi:

  • JShDS qismida - oʻzini oʻzi band qilgan shaxsning mehnat faoliyati natijasida olingan daromadlar jismoniy shaxsning soliq solinadigan daromadlari sifatida hisoblanmaydi ;
  • ShJBPHni ham, tegishincha, u toʻlamaydi;
  • ijtimoiy soliq - hisobot davrining 1 dekabriga qadar ixtiyoriy asosda toʻlov sanasida kamida 1 BHM miqdorida toʻlaydi .

Ijtimoiy soliq, masalan, yuridik shaxslar yoki yakka tartibdagi tadbirkorlardagi kabi oyma-oy hisoblab chiqarilmaydi. Agar, masalan, jismoniy shaxs oʻz guvohnomasini 2021 yil 1 dekabrdan keyin bekor qilishga qaror qilsa, u tomondan 2021 yil uchun byudjetga ixtiyoriy asosda toʻlangan ijtimoiy soliq summasi qayta hisob-kitob qilinmaydi va qaytarib berilmaydi.

Toʻlangan ijtimoiy soliq summasi Moliya vazirligi huzuridagi Byudjetdan tashqari pensiya jamgʻarmasiga yoʻnaltiriladi. Mazkur summadan oʻzini oʻzi band qilgan shaxsning pensiyasi uchun ish haqi miqdori aniqlanadi.

 

JShDS va ijtimoiy soliq — maslahatlar JShDS va ijtimoiy soliq JShDS va ijtimoiy soliq — buxgalter.uz ekspertlarining maslahatlari: tushuntirishlar, misollar va koʻp beriladigan savollarga javoblar. /oz/publish/doc/text172904_uzini_uzi_band_qilganlar_ishi_tugrisida_15_ta_muhim_savol